Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Lublin „Jerozolimą Królestwa Polskiego”

Dzieje Lublina są nierozerwalnie związane z życiem społeczności żydowskiej, która od wieków stanowiła integralną część mieszkańców miasta, współtworząc jego charakter, klimat duchowy i umysłowy. Lublin należał do najważniejszych miast w historii Żydów wschodnioeuropejskich, przez kilka stuleci był ważnym centrum żydowskiej nauki i kultury.
 

Czytaj więcej

Lublin w okresie rozwoju kapitalizmu

Na przełomie wieków XIX i XX powstały na Krakowskim Przedmieściu efektowne siedziby banków. W roku 1901 zorganizowano w Lublinie wielką wystawę rolniczo-przemysłową, na której zaprezentowano dotychczasowy dorobek Lubelszczyzny. Wystawa wytyczyła kierunki rozwoju gospodarczego na przyszłe lata. Lublin stał się centrum szybko rozwijającego się regionu i odbiorcą produktów rolnych.

 

Czytaj więcej

Stefan Kiełsznia – życiorys

W każdej garstce popiołu szukam swoich bliskich – tym fragmentem wiersza Icchaka Kacenelsona dr Symcha Wajs1 zakończył wystąpienie. Był wieczór, 14 grudnia 1994 roku. Na ulicy Grodzkiej 34 w Lublinie, w siedzibie Teatru NN, odbywała się właśnie sesja naukowa poświęcona historii lubelskich Żydów. Gdy tylko umilkły słowa dra Wajsa, w wypełnionej po brzegi sali rozległy się brawa, a zaraz potem posypały pytania: „Ale gdzie była ulica Szeroka?”, „Którędy przebiegała Nowa?”. Wajs odpowiadał na pytania, z trudem ukrywając wzruszenie. Po 50 latach mówił oto o tragicznej przeszłości miasta, które kochał, w którym się wychował i spędził młodość. Lublin, który opuściłem w 1939 roku, stał się dla mnie po powrocie w 1946 roku cmentarzem pozostawionych tam Żydów. Nie zastałem już tych, z którymi żyłem, mieszkałem, przeżywałem smutki i radości. Wymordowano naród […]. Nie ma już nawet ulic, do których tak byłem przywiązany. Mówił te słowa, trzymając w ręce zdjęcia Stefana Kiełszni.

 

Czytaj więcej

Wyburzanie dzielnicy żydowskiej na Podzamczu

Likwidacja dzielnicy żydowskiej na Podzamczu w materialnej substancji miasta była następstwem z jednej strony fatalnego stanu technicznego większości budynków, a z drugiej wysiedleniem i biologiczną eksterminacją ludności żydowskiej. Zgodnie z niemieckimi planami zniszczeniu miała ulec zabudowa, tak aby nie pozostał żaden namacalny ślad wielowiekowej egzystencji społeczności żydowskiej w Lublinie. Wyburzanie rozpoczęto niedługo po zakończeniu deportacji lubelskich Żydów do obozu zagłady w Bełżcu i przeniesieniu kilku tysięcy pozostałych przy życiu na Majdan Tatarski. Równolegle z instytucjonalnym działaniem władz niemieckich na terenie zlikwidowanego getta trwał szaber.

 

Czytaj więcej

Getto na Majdanie Tatarskim – warunki życia

Getto szczątkowe w Lublinie powstało w drugiej połowie kwietnia 1942 roku w robotniczej dzielnicy Majdan Tatarski, położonej na peryferiach miasta od strony południowo-wschodniej. Na stosunkowo niewielkim obszarze umieszczono kilka tysięcy Żydów, którzy ze względu na swoją „uprzywilejowaną” pozycję przetrwali likwidację getta na Podzamczu. Niemcy nazywali nowy żydowski rejon zamieszkania „Musterghetto” („getto wzorcowe”), lecz przeludnienie i panujące w nim warunki były tragiczne. Zagłada dzielnicy następowała etapami, które wyznaczały kolejne selekcje. Ostateczną likwidację getta Niemcy przeprowadzili na początku listopada 1942 roku, mordując na jego terenie około 200 osób, a pozostałych przy życiu kierując do KL Lublin (Majdanek).

 

Czytaj więcej

Judenrat w Lublinie – struktura i zakres działalności

Od początku okupacji władze niemieckie przystąpiły do tworzenia na terenie Generalnego Gubernatorstwa (GG) Judenratów, które powstawały na bazie dotychczas funkcjonujących Żydowskich Gmin Wyznaniowych. Zadaniem nowych instytucji było z jednej strony wykonywanie dyspozycji władz niemieckich, a z drugiej administrowanie żydowskimi rejonami zamieszkania. Cechą charakterystyczną Judenratów było ciągłe dopasowywanie ich struktury do zmieniających się warunków i potrzeb ludności żydowskiej. Nie inaczej sytuacja wyglądała w lubelskim getcie na Podzamczu, a następnie getcie szczątkowym na Majdanie Tatarskim. Sprawne funkcjonowanie Judenratu wymagało stworzenia całej infrastruktury administracyjnej, za pośrednictwem której istniała możliwość realizacji zadań z zakresu opieki sanitarno-higienicznej, społecznej, medycznej czy kwaterunkowej. Niezwykle istotne było zapewnienie finansowania instytucji i bezpieczeństwa na terenie gett, jak również stałego dopływu siły roboczej. Ograniczony dostęp do dóbr, przeludnienie, powszechna pauperyzacja, jak również stopniowe zaostrzanie represji przez władze niemieckie spowodowały, że Judenrat był jedynie w ograniczonym stopniu zdolny do realizacji nałożonych na niego zadań.

 

Czytaj więcej