Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, czyli cenzura

„Polska Rzeczpospolita Ludowa zapewnia obywatelom wolność słowa, druku, zgromadzeń, wieców, pochodów i manifestacji. Urzeczywistnieniu tej wolności służy oddanie do użytku ludu pracującego i jego organizacji, drukarni, zasobów papieru, gmachów publicznych i sal, środków łączności, radia oraz innych niezbędnych środków materialnych”1.

Konstytucja Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej

 

„Oczywiste jest, że nasza instytucja, zajmująca się kastrowaniem, przeinaczaniem czy usuwaniem w całości cudzych tekstów, nieraz politycznie całkiem niewinnych, nie ma nic wspólnego z czynnościami cenzury, pod której nazwę się podszywa. Jest to zupełnie co innego: działająca tajnie, bezprawnie i bezapelacyjnie fabryka fałszywych tekstów, wielka, a ukryta przed publicznością mistyfikacja”2.

Stefan Kisielewski

 

„Instytucja cenzury jest znana praktycznie od początku istnienia zorganizowanej państwowości. Dopiero jednak totalitaryzm uczynił z tego organu władzy nie tylko narzędzie umożliwiające ograniczenie przepływu informacji w społeczeństwie, lecz wręcz środek, który, gdy jest umiejętnie stosowany, może kreować sztuczną rzeczywistość”3.

Andrzej Krajewski

 

Czytaj więcej

„Gazeta Lubelska” (1876-1911)

„Gazeta Lubelska” była wydawana w Lublinie w latach 1876 – 1911. Przez wiele lat redakcja „Gazety” mieściła się przy ul. Królewskiej 21. Do roku 1879, w którym wchłonęła ukazujący się również w tym czasie „Kurier Lubelski”, ukazywała się trzy razy w tygodniu. Po połączeniu się z „Kurierem” stała się już dziennikiem. „Gazetę Lubelską” drukowano do roku 1898 w Drukarni Rządowej, z wyjątkiem lat 1887 – 1888, kiedy była drukowana w Drukarni Michaliny  Kossakowskiej (Oficyna Kossakowskich).

 

W roku 1899 Bolesław Droue, właściciel „Gazety”, postanowił otworzyć własną drukarnię przy ul. Pijarskiej 3 i tam rozpoczął druk pisma. [1]   

Halina Wolska: [Gazeta Lubelska] założona i wydawana [była] początkowo przez Leona Zaleskiego, następnie przez Bolesława Droue΄go. Zajmowała się sprawami rolnictwa, przemysłu, handlu i literatury. Sporo miejsca poświęcano problematyce lokalnej. Historia „Gazety” jest bogata. Początkowy okres rozkwitu zakończył się z odejściem z redakcji dwóch redaktorów: Zaleskiego i Dawida. Władze carskie wyznaczyły ze swej strony redaktora, pod którego rządami poziom gazety stale się obniżał. Wszystkie próby zaradzenia złu, czy to próba zmiany redaktora, czy wydawania zupełnie nowego pisma rozbijały się o stanowisko władz carskich, które były zdania, że polska gazeta jest zgoła zbędna w guberni z ludnością rosyjską i rozważały nawet możliwość zamknięcia „Gazety Lubelskiej”. Ostatecznie po 1905 r. stosunki uregulowały się o tyle, że narzucony przez władze redaktor ustąpił i wydawca „Gazety” Droue mógł prowadzić swoje pismo według własnego uznania. Wkrótce zresztą zdecydował się wydzierżawić „Gazetę” przedstawicielom partii narodowo – demokratycznej. Gazeta zaczęła wychodzić bez cenzury i po niespełna miesiącu została zawieszona. W r. 1910 wznowiono ją i ukazywała się jeszcze przez dwa lata. [2]

 

 

Opracował Tomasz Pietrasiewicz
Redakcja Alicja Magiera, Agnieszka Wiśniewska

 

Czytaj więcej

Zakazane książki – cenzura papieska

Historia książki to również historia różnego rodzaju cenzury treści książek. W dużej mierze działania takie podejmowane były przez Kościół. Bardzo szybko okazało się, że wynalazek druku niósł dla Kościoła zarówno nowe możliwości w propagowaniu religii, jak i zagrożenia. Druk umożliwiał dostęp do Biblii i dzieł teologicznych większej liczbie odbiorców niż dotychczas. Zagrożeniem był natomiast ułatwiony przepływ treści niewygodnych zarówno dla władz duchownych, jak i świeckich. Stąd działania obu tych ośrodków władzy zmierzające do ograniczenia obiegu drukowanych ksiąg. Bulla papieża Innocentego VIII z 1487 roku zatytułowana Inter multiplices nostrae sollicitudinis curas zapoczątkowała pierwszy usystematyzowany mechanizm cenzury.

Czytaj więcej

Zakazane książki- cenzura carska

Lata zaborów są w historii lubelskiej książki niezwykle ważnym i trudnym okresem. W 1809 roku Lublin wszedł w granice Królestwa Kongresowego i objęty został rządową cenzurą rosyjską. Zaborca, przeświadczony o wielkiej roli druku w przekazie myśli i w kształtowaniu nastrojów patriotycznych w podbitym kraju, starał się  ograniczyć jego oddziaływanie. Do stałej praktyki należało zatem kontrolowanie wszelkich zakładów drukarskich, litograficznych, księgarń i bibliotek. Celem tej działalności było tropienie wydawnictw zakazanych, drukowanych w kraju i za granicą, których liczba wzrastała z roku na rok. Na ziemiach polskich zaboru rosyjskiego cenzura stała się bardzo szybko ważnym narzędziem w procesie rusyfikacji ujarzmionego narodu.

 

Małgorzata Szajdecka: Pierwsze przepisy cenzuralne dla księgarzy i drukarzy pojawiły się w 1816 roku. Mówiły one o obowiązku oddawania do cenzury wszystkich nowych druków. W r. 1826 Komisja Województwa Lubelskiego otrzymała nowe rozporządzenie Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego nakazujące dokonywania, w styczniu i czerwcu każdego roku spisu wszystkich nowo wytłoczonych druków w oficynach lubelskich. [1]

 

 

Czytaj więcej

Zakazane książki- cenzura w dwudziestoleciu międzywojennym (1918-1939)

Również w drugiej Rzeczypospolitej funkcjonowała cenzura. Przedmiotem jej zainteresowania była szeroko pojęta twórczość naruszająca dobre obyczaje i ład społeczny. Tak jak wcześniej przedmiotem ataku cenzury byli heretycy, a następnie polscy wieszcze narodowi, tak w dwudziestoleciu międzywojennym w konflikt z prawem zaczęli wchodzić literaccy prowokatorzy i poeci o radykalnych lewicowych poglądach politycznych.

 

 

Czytaj więcej

Zakazane książki- cenzura władz komunistycznych (1944-1989)

Lata 1945 – 1948 były czasem umacniania władzy przez komunistów. Okres ten charakteryzował się jeszcze względną wolnością czytelniczą. Istniały prywatne wydawnictwa, a nawet wychodziła w miarę niezależna prasa. Nie było jeszcze większych problemów w dostępie do przedwojennych książek.

 

Ci, którzy powracali z emigracji, przywozili często ze sobą druki emigracyjne. Ale był to już pierwszy okres działań cenzury. Po upaństwowieniu rynku wydawniczego i księgarskiego rozpoczął się proces narzucania czytelnikom literatury zgodnej z obowiązującą ideologią oraz rownoległy proces wycofywania z bibliotek wielu tzw. „nieprawomyślnych” książek.

Powstawały listy zakazanych książek, a cenzura rosła w siłę.

 

Czytaj więcej

Niezależny ruch wydawniczy w latach 1977–1989

SIŁA WOLNEGO SŁOWA

Właśnie w Lublinie, który kojarzy się z początkiem państwa komunistycznego w Polsce (słynny manifest z lipca 1944 roku), aparatem represji i cenzuryzaczęto trzydzieści lat później druk wolnego słowa, odkłamującego rzeczywistość totalitarnego państwa. To, co wtedy stało się w Lublinie trudno przecenić. Symboliczna waga tego działania była olbrzymia.

Możemy tylko powtórzyć za Ryszardem Kapuścińskim:

...nie możemy sobie wyobrazić podręcznika historii powszechnej, w którym nie byłoby rozdziału o tym, jak słowo pisane w formie kursujących ulotek, tajnych pisemek, podziemnej prasy i nieregularnych wydawnictw wpływało na wynik toczących się walk społecznych i politycznych [...] To właśnie pisanie – demaskujące i oskarżycielskie, a często zwyczajnie informujące – miało ważny udział w likwidacji gułagów i obozów koncentracyjnych, obalaniu wielu zbrodniczych reżimów. [...] I właśnie dlatego, że słowo pisane mogło zawsze wiele zmienić, było przez wieki postrachem każdej autorytarnej władzy, która zwalczała je wszelkimi sposobami.

R. Kapuściński, Siła słowa

 

Czytaj więcej