Ziemiaństwo na Lubelszczyźnie – majątek Strzelce

Powstanie dworu datowane jest na II połowę XIX wieku. Przed II wojną światową majątek był własnością rodziny Wydżgów i Du Chateau.


Spis treści:
1. Lokalizacja
2. Funkcja
3. Historia
4. Kalendarium
5. Architekt
6. Opis
7. Literatura



Lokalizacja

Wieś Strzelce, gmina Białopole, powiat chełmski.



Funkcja

– przed II wojną światową majątek stanowił własność rodziny Wydżgów i Du Chateau;
– po II wojnie światowej w budynku dworu znajdowała się szkoła podstawowa;
– współcześnie dwór stoi pusty i niszczeje.



Historia

Historia wsi Strzelce i okolic sięga XVI wieku. W XVII wieku właścicielem dzierżawy był wojewoda bełski Rafał Leszczyński. Wówczas w Strzelcach powstała parafia unicka. Na początku XIX wieku dobra strzeleckie od rządu Królestwa Polskiego odkupili Karolina i Józef Iżyccy herbu Bończa. Następnie majątek nabył Witold hr. Poletyłło, a od niego Józef hr. Zamoyski.

Na początku XX wieku dobra znajdowały się w rękach hrubieszowskiej rodziny Du Chateau i pod kierunkiem nowych właścicieli przebudowano parterowy dwór. Rodzina Du Chateau wywodziła się z Francji. Na początku XIX wieku jeden z przodków, Piotr Du Chateau, żołnierz napoleoński, ożenił się z polską szlachcianką i nabył dwór w Hrubieszowie, który przez ponad sto lat znajdował się w rękach tej rodziny. W okresie dwudziestolecia międzywojennego właścicielką folwarku w Strzelcach była Izabela Wydżga, areał strzeleckiego majątku wynosił 479 hektarów. W 1937 roku w wyniku parcelacji rodzina Du Chateau – Maria i Juliusz – ponownie weszła w posiadanie folwarku w Strzelcach. Juliusz Du Chateau był jednocześnie właścicielem dworu w Hrubieszowie. Piastował funkcję prezesa Towarzystwa Rolniczego Hrubieszowskiego i przewodniczącego Sądu Polubownego.

W 1942 roku rodzina Du Chateau opuściła Strzelce w obawie przed napadami band Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), które dokonywały licznych grabieży i mordów. W 1946 roku rodzina powróciła do Hrubieszowa, ale majątek Strzelce został już wówczas upaństwowiony dekretem Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (PKWN) z 6 września 1944 roku.



Kalendarium

XVII wiek – posesorem dzierżawy w Strzelcach był wojewoda bełski Rafał Leszczyński;
XVIII wiek – Strzelce należały do starostwa dubienieckiego;
1834 – Karolina i Józef Iżyccy herbu Bończa odkupili Strzelce od rządu Królestwa Polskiego;
1856–1875 – majątkiem władał Witold hr. Poletyłło herbu Trzywdar;
1875 – dobra strzeleckie nabył Józef hr. Zamoyski herbu Jelita;
1908–1911 – rodzina Du Chateau kupiła majątek w Strzelcach i przebudowała budynek dworu;
1926–1936 – folwark Strzelce dzierżawiła Izabela Wydżga;
1937–1944 – Strzelce należały do Marii i Juliusza Du Chateau;
1944 – dekretem z 6 września 1944 roku majątek został upaństwowiony;
po 1945 – w budynku dworu mieściła się szkoła podstawowa.



Architekt

Nieznany



Opis

W drugiej połowie XIX wieku w Strzelcach znajdowały się dwa młyny wodne, krochmalnia i tartak. W latach 1908–1911 dla rodziny Du Chateau przebudowano dwór, którego powstanie datowane jest na II połowę XIX wieku. Budynek jest parterowy, kryty dość wysokim, gładkim, dwuspadowym dachem. Dwór postawiono na dość wysokiej podmurówce. Jako całość budynek ma kształt litery L. Nie wiadomo, czy wejście poprzedzał portyk wsparty na dwóch kolumnach. Nie istnieją również opisy dotyczące elewacji ogrodowej, ani wnętrza domu. Na terenie zespołu znajdują się pozostałości parku, założonego również w XIX wieku, zaś z budynków gospodarczych stoi tylko obora.

Od 1937 roku Strzelce należały do Juliusza Du Chateau, który będąc właścicielem dworu w Hrubieszowie, kompletował tam zbiory biblioteczne. Nabywał wydawnictwa, głównie z zakresu historii, historii sztuki i beletrystyki. Przed 1939 rokiem zasoby biblioteki hrubieszowskiego dworu wynosiły kilka tysięcy tomów. Można więc przypuszczać, że część zbiorów znalazła się także w strzeleckim dworze.

 

Opracowanie: Aneta Bąk-Pitucha

 


Literatura

Aftanazy R., Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, województwo bełskie Ziemia Chełmska województwa ruskiego, t. 6, Wrocław 1995.
Epsztein T., Górzyński S., Spis ziemian Rzeczypospolitej Polskiej w 1930 roku, województwo lubelskie, województwo lwowskie, cz. 1, Warszawa 1990.
Przegaliński A., Społeczna działalność ziemiaństwa lubelskiego w latach 1864–1914, Lublin 2005.

Inne źródła:
Strona internetowa o dworach polskich, www.dwory.cal.pl, [dostęp:] 9.11.2015.
Strona internetowa dotycząca katalogu polskich zabytków, www.polskiezabytki.pl/strzelce, [dostęp:] 9.11.2015.
Strona internetowa dotycząca historii gminy Białopole, www.bialopole.eurzad.eu, [dostęp:] 9.11.2015.

Ziemiaństwo na Lubelszczyźnie – majątek Strzelce

Powstanie dworu datowane jest na II połowę XIX wieku. Przed II wojną światową majątek był własnością rodziny Wydżgów i Du Chateau.

Spis treści:
1. Lokalizacja
2. Funkcja
3. Historia
4. Kalendarium
5. Architekt
6. Opis
7. Literatura

Lokalizacja

Wieś Strzelce, gmina Białopole, powiat chełmski.


Funkcja

– przed II wojną światową majątek stanowił własność rodziny Wydżgów i Du Chateau;
– po II wojnie światowej w budynku dworu znajdowała się szkoła podstawowa;
– współcześnie dwór stoi pusty i niszczeje.


Historia

Historia wsi Strzelce i okolic sięga XVI wieku. W XVII wieku właścicielem dzierżawy był wojewoda bełski Rafał Leszczyński. Wówczas w Strzelcach powstała parafia unicka. Na początku XIX wieku dobra strzeleckie od rządu Królestwa Polskiego odkupili Karolina i Józef Iżyccy herbu Bończa. Następnie majątek nabył Witold hr. Poletyłło, a od niego Józef hr. Zamoyski.

Na początku XX wieku dobra znajdowały się w rękach hrubieszowskiej rodziny Du Chateau i pod kierunkiem nowych właścicieli przebudowano parterowy dwór. Rodzina Du Chateau wywodziła się z Francji. Na początku XIX wieku jeden z przodków, Piotr Du Chateau, żołnierz napoleoński, ożenił się z polską szlachcianką i nabył dwór w Hrubieszowie, który przez ponad sto lat znajdował się w rękach tej rodziny. W okresie dwudziestolecia międzywojennego właścicielką folwarku w Strzelcach była Izabela Wydżga, areał strzeleckiego majątku wynosił 479 hektarów. W 1937 roku w wyniku parcelacji rodzina Du Chateau – Maria i Juliusz – ponownie weszła w posiadanie folwarku w Strzelcach. Juliusz Du Chateau był jednocześnie właścicielem dworu w Hrubieszowie. Piastował funkcję prezesa Towarzystwa Rolniczego Hrubieszowskiego i przewodniczącego Sądu Polubownego.

W 1942 roku rodzina Du Chateau opuściła Strzelce w obawie przed napadami band Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), które dokonywały licznych grabieży i mordów. W 1946 roku rodzina powróciła do Hrubieszowa, ale majątek Strzelce został już wówczas upaństwowiony dekretem Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (PKWN) z 6 września 1944 roku.


Kalendarium

XVII wiek – posesorem dzierżawy w Strzelcach był wojewoda bełski Rafał Leszczyński;
XVIII wiek – Strzelce należały do starostwa dubienieckiego;
1834 – Karolina i Józef Iżyccy herbu Bończa odkupili Strzelce od rządu Królestwa Polskiego;
1856–1875 – majątkiem władał Witold hr. Poletyłło herbu Trzywdar;
1875 – dobra strzeleckie nabył Józef hr. Zamoyski herbu Jelita;
1908–1911 – rodzina Du Chateau kupiła majątek w Strzelcach i przebudowała budynek dworu;
1926–1936 – folwark Strzelce dzierżawiła Izabela Wydżga;
1937–1944 – Strzelce należały do Marii i Juliusza Du Chateau;
1944 – dekretem z 6 września 1944 roku majątek został upaństwowiony;
po 1945 – w budynku dworu mieściła się szkoła podstawowa.


Architekt

Nieznany


Opis

W drugiej połowie XIX wieku w Strzelcach znajdowały się dwa młyny wodne, krochmalnia i tartak. W latach 1908–1911 dla rodziny Du Chateau przebudowano dwór, którego powstanie datowane jest na II połowę XIX wieku. Budynek jest parterowy, kryty dość wysokim, gładkim, dwuspadowym dachem. Dwór postawiono na dość wysokiej podmurówce. Jako całość budynek ma kształt litery L. Nie wiadomo, czy wejście poprzedzał portyk wsparty na dwóch kolumnach. Nie istnieją również opisy dotyczące elewacji ogrodowej, ani wnętrza domu. Na terenie zespołu znajdują się pozostałości parku, założonego również w XIX wieku, zaś z budynków gospodarczych stoi tylko obora.

Od 1937 roku Strzelce należały do Juliusza Du Chateau, który będąc właścicielem dworu w Hrubieszowie, kompletował tam zbiory biblioteczne. Nabywał wydawnictwa, głównie z zakresu historii, historii sztuki i beletrystyki. Przed 1939 rokiem zasoby biblioteki hrubieszowskiego dworu wynosiły kilka tysięcy tomów. Można więc przypuszczać, że część zbiorów znalazła się także w strzeleckim dworze.

 

Opracowanie: Aneta Bąk-Pitucha

 



Literatura

Aftanazy R., Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, województwo bełskie Ziemia Chełmska województwa ruskiego, t. 6, Wrocław 1995.
Epsztein T., Górzyński S., Spis ziemian Rzeczypospolitej Polskiej w 1930 roku, województwo lubelskie, województwo lwowskie, cz. 1, Warszawa 1990.
Przegaliński A., Społeczna działalność ziemiaństwa lubelskiego w latach 1864–1914, Lublin 2005.

Inne źródła:
Strona internetowa o dworach polskich, www.dwory.cal.pl, [dostęp:] 9.11.2015.
Strona internetowa dotycząca katalogu polskich zabytków, www.polskiezabytki.pl/strzelce, [dostęp:] 9.11.2015.
Strona internetowa dotycząca historii gminy Białopole, www.bialopole.eurzad.eu, [dostęp:] 9.11.2015.