C. d'Orken „Plan De la Ville et Fauxbourgs de Lublin” z 1716 roku

26 listopada 1715 roku w Tarnogrodzie zawiązano konfederację, której nadrzędnym celem było usunięcie Sasów z Polski. Walki konfederatów z wojskami saskimi przerywane były rokowaniami. Jedne z tychże rozmów były prowadzone w Lublinie i przy tej okazji powstał prezentowany plan, który jest swoistym informatorem dla uczestników negocjacji.

 


„Plan De la Ville et Fauxbourgs de Lublin”

26 listopada 1715 roku w Tarnogrodzie zawiązano konfederację, której nadrzędnym celem było usunięcie Sasów z Polski. Walki konfederatów z wojskami saskimi przerywane były rokowaniami. Część rozmów prowadzono w Lublinie i przy tej okazji powstał prezentowany plan, będący swoistym informatorem dla uczestników negocjacji. Pod planem, jako wykonawca, podpisał się C. d'Orken. Niestety, nie wiemy, kim był – prawdopodobnie wojskowym inżynierem, być może w służbie saskiej lub rosyjskiej.

Plan jest rękopiśmiennym opracowaniem o wymiarach ok. 80cm na ok. 60 cm. Jest utrzymany w tonacji sepii z lekkim podkolorowaniem. Przybliżona skala opracowania to 1:3600.

Plan, zorientowany na północ, pokazuje całe ówczesne miasto (jest to pierwszy plan tego typu) od inii ul. Lipowej na zachodzie, do przedmieścia Kalinowszczyzna i folwarku Tatary na wschodzie, i od doliny Czechówki na północy, po dolinę Bystrzycy w okolicach dzisiejszej al. Piłsudskiego i Al. Zygmuntowskich na południu. Opracowanie nie jest – podobnie jak i plan Bekiewicza – planem ogólnoinformacyjnym miasta, można je natomiast określić jako plan tematyczny. Głównym celem, który zapewne przyświecał kartografowi było przybliżenie uczestnikom negocjacji ogólnej topografii miasta oraz rozlokowania poszczególnych elementów związanych z rokowaniami. Mając to na uwadze, nie należy zbyt krytycznie patrzeć na liczne uproszczenia, na które pozwolił sobie autor, jak również negować dużego znaczenia planu jako materiału historycznego.
Na planie zaznaczono literami kilkanaście obiektów, które są opisane w legendzie. Pierwsze trzy z nich to siedziby uczestników rokowań – carskiego mediatora księcia Dołgorukowa oraz przedstawicieli króla biskupa Szaniawskiego oraz feldmarszałka Flemminga. Przedstawiono także miejsce rokowań (trybunał) oraz obozy i posterunki obu stron konfliktu. Osobną grupę stanowią elementy przestrzeni miejskiej – Brama Krakowska i Grodzka, Krakowskie Przedmieście, dzielnica żydowska oraz zamek.

Sygnaturą krzyża są oznaczone na planie kościoły. Brak jest jednak kościoła na Czwartku, podobnie jak jakichkolwiek zabudowań tej dzielnicy. Być może autor potraktował Czwartek jako oddzielny teren, niezależny od Lublina. Wśród sakralnych budowli zwraca uwagę nieistniejący już kościół bonifratrów w rejonie dzisiejszego placu Litewskiego. Inny jest także układ dróg w tym miejscu - trakt rozdziela się, tworząc tzw. plac na rozdrożu. Wyeksponowanym przez autora elementem przestrzeni miejskiej są fortyfikacje (prawdopodobnie twórca planu był wojskowym inżynierem, a więc osobą zainteresowaną tymi właśnie obiektami). Lublin, częściowo z racji ukształtowania terenu, nigdy nie był miastem–twierdzą, a owe fortyfikacje to głównie szańce ziemne. Na planie najlepiej widoczna jest czwarta linia umocnień, pokrywająca się z linią dzisiejszej ul. Lipowej. Co ciekawe, pozostałości tej linii nadal są widoczne w przestrzeni miasta m.in. w postaci skwerów i górki u wejścia do Ogrodu Saskiego.

Plan jest przechowywany w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej im. H. Łopacińskiego w Lublinie (sygn. 1/VI).



 

Opracował Kamil Nieścioruk


Literatura:

Nieścioruk Kamil, Palcem po planie, „Scriptores”, nr 29, s. 52–58.

Teodorowicz-Czerepińska Jadwiga, Michalska Grażyna, Michalski Łukasz, Ochrona fortyfikacji miejskich w planach zagospodarowania przestrzennego na przykładzie Lublina" (w:) Fortyfikacje t. VIII Lokalne programy ochrony i zagospodarowania zabytkowych zespołów obronnych, Warszawa 1999.

 

 

C. d'Orken „Plan De la Ville et Fauxbourgs de Lublin” z 1716 roku

26 listopada 1715 roku w Tarnogrodzie zawiązano konfederację, której nadrzędnym celem było usunięcie Sasów z Polski. Walki konfederatów z wojskami saskimi przerywane były rokowaniami. Jedne z tychże rozmów były prowadzone w Lublinie i przy tej okazji powstał prezentowany plan, który jest swoistym informatorem dla uczestników negocjacji.

 


„Plan De la Ville et Fauxbourgs de Lublin”

26 listopada 1715 roku w Tarnogrodzie zawiązano konfederację, której nadrzędnym celem było usunięcie Sasów z Polski. Walki konfederatów z wojskami saskimi przerywane były rokowaniami. Część rozmów prowadzono w Lublinie i przy tej okazji powstał prezentowany plan, będący swoistym informatorem dla uczestników negocjacji. Pod planem, jako wykonawca, podpisał się C. d'Orken. Niestety, nie wiemy, kim był – prawdopodobnie wojskowym inżynierem, być może w służbie saskiej lub rosyjskiej.

Plan jest rękopiśmiennym opracowaniem o wymiarach ok. 80cm na ok. 60 cm. Jest utrzymany w tonacji sepii z lekkim podkolorowaniem. Przybliżona skala opracowania to 1:3600.

Plan, zorientowany na północ, pokazuje całe ówczesne miasto (jest to pierwszy plan tego typu) od inii ul. Lipowej na zachodzie, do przedmieścia Kalinowszczyzna i folwarku Tatary na wschodzie, i od doliny Czechówki na północy, po dolinę Bystrzycy w okolicach dzisiejszej al. Piłsudskiego i Al. Zygmuntowskich na południu. Opracowanie nie jest – podobnie jak i plan Bekiewicza – planem ogólnoinformacyjnym miasta, można je natomiast określić jako plan tematyczny. Głównym celem, który zapewne przyświecał kartografowi było przybliżenie uczestnikom negocjacji ogólnej topografii miasta oraz rozlokowania poszczególnych elementów związanych z rokowaniami. Mając to na uwadze, nie należy zbyt krytycznie patrzeć na liczne uproszczenia, na które pozwolił sobie autor, jak również negować dużego znaczenia planu jako materiału historycznego.
Na planie zaznaczono literami kilkanaście obiektów, które są opisane w legendzie. Pierwsze trzy z nich to siedziby uczestników rokowań – carskiego mediatora księcia Dołgorukowa oraz przedstawicieli króla biskupa Szaniawskiego oraz feldmarszałka Flemminga. Przedstawiono także miejsce rokowań (trybunał) oraz obozy i posterunki obu stron konfliktu. Osobną grupę stanowią elementy przestrzeni miejskiej – Brama Krakowska i Grodzka, Krakowskie Przedmieście, dzielnica żydowska oraz zamek.

Sygnaturą krzyża są oznaczone na planie kościoły. Brak jest jednak kościoła na Czwartku, podobnie jak jakichkolwiek zabudowań tej dzielnicy. Być może autor potraktował Czwartek jako oddzielny teren, niezależny od Lublina. Wśród sakralnych budowli zwraca uwagę nieistniejący już kościół bonifratrów w rejonie dzisiejszego placu Litewskiego. Inny jest także układ dróg w tym miejscu - trakt rozdziela się, tworząc tzw. plac na rozdrożu. Wyeksponowanym przez autora elementem przestrzeni miejskiej są fortyfikacje (prawdopodobnie twórca planu był wojskowym inżynierem, a więc osobą zainteresowaną tymi właśnie obiektami). Lublin, częściowo z racji ukształtowania terenu, nigdy nie był miastem–twierdzą, a owe fortyfikacje to głównie szańce ziemne. Na planie najlepiej widoczna jest czwarta linia umocnień, pokrywająca się z linią dzisiejszej ul. Lipowej. Co ciekawe, pozostałości tej linii nadal są widoczne w przestrzeni miasta m.in. w postaci skwerów i górki u wejścia do Ogrodu Saskiego.

Plan jest przechowywany w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej im. H. Łopacińskiego w Lublinie (sygn. 1/VI).

 

Opracował Kamil Nieścioruk



Literatura:

Nieścioruk Kamil, Palcem po planie, „Scriptores”, nr 29, s. 52–58.

Teodorowicz-Czerepińska Jadwiga, Michalska Grażyna, Michalski Łukasz, Ochrona fortyfikacji miejskich w planach zagospodarowania przestrzennego na przykładzie Lublina" (w:) Fortyfikacje t. VIII Lokalne programy ochrony i zagospodarowania zabytkowych zespołów obronnych, Warszawa 1999.