Literatura lubelska – kalendarium

 

 


Spis treści:
1. XII-XV wiek
2. XVI wiek
3. XVII wiek
4. XVIII wiek
5. XIX wiek
6. XX wiek
7. Źródło



XII-XV wiek

 
 
1160 (ur.) - 1223 (zm.) - Wincenty Kadłubek, pierwszy dziejopisarz Polski, w swojej kronice zawarł wzmiankę o Lublinie
 
1473-1476 - na Zamku Lubelskim jako wychowawca synów Kazimierza Jagiellończyka przebywał Jan Długosz, autor Dziejów Polskich
 
Ok. 1465 - urodził się w Lublinie Biernat z Lublina (zmarł po roku 1529); tutaj uczył się w szkole parafialnej.
 


XVI wiek

 
1531 - Mikołaj Rej z Nagłowic  (1505 – 1569) po ślubie z Zofią Kościeniówną osiedlił się na Lubelszczyźnie. Pisarz dość często odwiedzał Lublin. Brał udział w sejmie w 1569 r. Ślady związku z Lubelszczyzną można znaleźć m.in. w Zwierzyńcu.
 

1574 - w Lublinie zamieszkał na stałe Sebastian Fabian Klonowic (1545-1620). Był tu najpierw pisarzem urzędu miejskiego, później ławnikiem, wójtem, aż wreszcie burmistrzem lubelskim. Znając miasto i panujące w nim stosunki, w swojej twórczości często poruszał ten temat. Motywy lubelskie można znaleźć w Philtronie, w poemacie Roxolania, w wierszowanej satyrze Worek Judaszów oraz w poemacie Flis.

22 sierpnia 1584 - zmarł na atak apopleksji jeden z najwybitniejszych polskich poetów, Jan Kochanowski (ur. w 1530 r.). Katastrofa nastąpiła w czasie audiencji u króla Stefana Batorego w trybunale lubelskim (niektórzy biografowie wysuwają hipotezę, że było to na Zamku lubelskim). Poeta często odwiedzał Lublin – przyjeżdżał tu ze swojego majątku w Czarnolesie. Brał udział w uroczystości podpisania unii polsko-litewskiej w 1569 r. Echa wydarzenia zamieścił w utworze Proporzec albo hołd pruski.


XVII wiek

 
1629 - zmarł w Czernięcinie pod Zamościem Szymon Szymonowic (ur. 1558), sławny poeta, współorganizator Akademii Zamojskiej, a następnie jej profesor. Współtworzył drukarnię w Zamościu. Za wybitne zasługi otrzymał od swojego mecenasa hetmana Jana Zamojskiego posiadłość w Czernięcinie, gdzie przebywał do końca życia. W drukarni zamojskiej w r. 1614 wydany został po raz pierwszy zbiór jego sielanek.
 
ok. 1651—1701- w tych latach żyła Anna Stanisławska-Zbąska, związana z Lublinem pisarka, pisząca jako pierwsza w j. polskim.


XVIII wiek

 
1757 (ur.) - 1841 (zm.) — Julian Ursyn Niemcewicz, pisarz i historyk niemal przez całe życie związany z dworem Czartoryskich w Puławach. O Lubelszczyźnie z końca XVIII i początku XIX wieku pisał w Pamiętnikach czasów moich. W innym dziele pt. Podróże historyczne po ziemiach Polski przekazuje cenne wiadomości o Lublinie z okresu Księstwa Warszawskiego i Królestwa Kongresowego.
 
1765 - poeta Ignacy Krasicki (1735-1801) pełnił urząd prezesa Trybunału Koronnego w Lublinie. Lubelszczyznę wspomina w utworach: Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki, Pan Podstoli, w bajce Pieniacz, w satyrach Wziętość i Klatki. Jest autorem Opisania podróży z Warszawy do Biłgoraja, gdzie podaje ciekawostki o obyczajach ludowych w Biłgorajskiem, o przemyśle i jarmarkach w Łęcznej.

1771 (ur.) - 1856 (zm.) — Kajetan Koźmian, urodził się w Gałęzowie na Lubelszczyźnie. Uczył się najpierw w Lublinie, następnie w Zamościu. W 1795 r. zamieszkał na stałe w Piotrowicach (woj. Lubelskie). Tam też zmarł. Autor Ody w dzień uroczystości zawieszenia orłów francuskich w Lublinie.

1782 - Książę Adam Czartoryski wraz z żoną Izabellą stali się właścicielami Puław, dokąd przenieśli się na stałe z Warszawy. Puławy stały się wówczas drugim obok Warszawy ośrodkiem życia kulturalnego i literackiego. Przebywali tu na za proszenie mecenasów Czartoryskich najwybitniejsi uczeni, pisarze i poeci Oświecenia.
 


XIX wiek


1807 (ur.)—1872 (zm.) — w Lublinie przy ul. Grodzkiej (obecnie nr 7) urodził się Wincenty Pol (Wincenty Terencjusz Jakub)
 
1810 - w Lublinie wydrukowany został poemat Wincentego Kamieńskiego pt. Przypadki lubelskie poema oryginalne, wierszem takim jako w ,,Monachomachii” ułożone w dziewięciu pieśniach. Utwór jest satyrą na Trybunał Lubelski.
 

1812 (ur.) - 1887 (zm.) - urodził się Józef Ignacy Kraszewski. Lublin jest tłem i miejscem akcji w wielu powieściach historycznych Kraszewskiego. Np.: Syn marnotrawny, Bajbuza, Boży gniew. Motywy lubelskie występują również w powieściach obyczajowych: Ostatni z Siekierzyńskich, Pan Walery, Cztery wesela, Morituri.

 

1816 – w Szczebrzeszynie urodził się Wincenty Wojciech Dawid – pisarz, redaktor, nauczyciel
 

1845-1846 - w Warszawie ukazał się „Fiołek”, noworocznik lubelski poświęcony literaturze i poezji, wydawany przez Zofię z Wrońskich Ścisłowską (1812-1873). W „Fiołku” znalazły się wiersze oryginalne i przekłady oraz powiastki obyczajowe i historyczne, oparte na historii Lubelszczyzny oraz artykuły krajoznawcze lubelskich i warszawskich literatów. Ścisłowska interesowała się problematyką lubelską także po likwidacji „Fiołka”. Swoją fascynację Lublinem, jego zabytkami zawarła w Powieściach dla dzieci na tle miejscowych zdarzeń osnutych oraz w Przechadzce po mieście.

 

1845 (ur.) - 1912 (zm.) – w Hrubieszowie urodził się Bolesław Prus. Uczył się w Lublinie i Siedlcach. W czasie powstania styczniowego wraz ze starszym bratem walczył w oddziałach partyzanckich na Lubelszczyźnie, m.in. w powiecie łukowskim. Mieszkając na stałe w Warszawie, często odwiedzał Lublin i pisał o nim w „Kronikach Tygodniowych”. Wakacje chętnie spędzał w Nałęczowie, gdzie m.in. napisał Placówkę.
 

1846 (ur.) -1916 (zm.) — w Woli Okrzejskiej (dawny pow. Łukowski) urodził się Henryk Sienkiewicz. Choć na stałe przebywał poza Lubelszczyzną, ale odwiedzał Lublin i Nałęczów — o Lubelszczyźnie wspomniał w Potopie oraz w noweli Jamioł.

 

1846 (ur.) – 1906 (zm.) – we wsi Polichna Górna k. Kraśnika urodził się Gustaw Doliński – lekarz i pisarz.
 

1849 - 1855 - ponad dwa lata w więzieniu w klasztorze karmelitek w Lublinie przebywała najwybitniejsza „entuzjastka” warszawska, Narcyza Żmichowska (Gabriela). W 1852 r. została uwolniona z więzienia, ale musiała mieszkać u swojej siostry Hortensji w Lublinie. Ponieważ władze zabroniły jej opuszczać dom i widywać się z ludźmi „podejrzanymi”, nie wywarła wpływu na rozwój życia umysłowego Lublina.

 

1849 (ur.) - 1898 (zm.) - Klemens Szaniawski, ps. Klemens Junosza, urodził się w Lublinie (tutaj też został pochowany). Uczył się w Lublinie, Łukowie i Siedlcach. W czasie dwudziestoletniego pobytu w Warszawie utrzymywał stały kontakt z Lublinem – publikował swoje utwory w „Kalendarzu Lubelskim” i „Gazecie Lubelskiej”. W powieściach i nowelach często mówił o Lublinie i Lubelszczyźnie, głównie o Lubartowie – tam mieszkał w młodości. Do najbardziej znanych powieści, w których odnajdujemy reminiscencje lubelskie należą m.in.: Pan Sędzia, Dworek przy cmentarzu.
 

1863  - na Lubelszczyznę przybył poeta Mieczysław Romanowski, by wziąć udział w postaniu styczniowym. Walczył w oddziale Marcina Borelowskiego, w lasach janowskich, koło Lubartowa, Łukowa, Zamościa i Włodawy. Zginął pod Józefowem (dawny pow. biłgorajski).

 

1864 (ur.) - 1925 (zm.) — w 1891 przyjechał na Lubelszczyznę, do Nałęczowa Stefan Żeromski – był guwernerem, tam poznał przyszłą żonę - Oktawię Rodkiewiczową. Zaczął intensywnie pracować, kształtować swoje poglądy i zainteresowania, doskonalić warsztat pisarski. W latach 1905-1907 działał społecznie. W Nałęczowie z jego inicjatywy powstał uniwersytet ludowy, szkoła i ochronka. Był czynnym prezesem nałęczowskiego oddziału Stowarzyszenia „Światło”. Wybudowaną przez pisarza „Chatę”, w której mieszkał i tworzył, po jego śmierci zamieniono na Muzeum. Lubelszczyzna znalazła odbicie w Dziennikach, w powieściach Syzyfowe prace i Ludzie bezdomni oraz w dramacie Róża.
 

1865 (ur.) - 1942 (zm.) - w Lublinie urodziła się Franciszka Arnsztajnowa, poetka i działaczka kulturalna. Z jej bogatej twórczości na uwagę zasługuje zbiorek poświęcony Lublinowi, przygotowany razem z Józefem Czechowiczem, pt. Stare kamienie. Zginęła w okresie okupacji hitlerowskiej.

 

1871 (ur.) -1937 (zm.) - Tadeusz Gałecki ps. Andrzej Strug urodził się w Lublinie. Tutaj ukończył gimnazjum. Studiował w Puławach w Instytucie Rolniczym i Leśnym. Motywy lubelskie występują m.in. w powieściach: Dzieje jednego pocisku, Pokolenie Marka Świdy, Odznaka za wierną służbę.
 
1891(ur.)—1962(zm.) – w Bystrzycy k. Lublina urodziła się Wanda Śliwina, ps. Jagienka - pisarka, publicystka
 

1893 - w Lublinie przebywała przez kilka tygodni Maria Konopnicka. Utworem Lubelskiej młodzieży na pamiątkę swej bytności w Lublinie zapisała swój pobyt w mieście

 

1893(ur.)-1978(zm.) - w Lublinie urodził się Wiktor Ziółkowski, malarz, pisarz
 

1894(ur.)- 1956(zm.) - w Jarosławiu urodził się Adam Szczerbowski - pisarz, redaktor, krytyk literacki

 

1895 (ur.) -1962 (zm.) - urodził się Tadeusz Bocheński, poeta, w l. 1918—1931 uczył w szkołach średnich w Lublinie. Później, mieszkając poza Lubelszczyzną, utrzymywał bliskie kontakty z lubelskim środowiskiem literackim przez wszystkie lata ukazywania się „Kameny”.

 

1895 – w Zamołodyczach w dawnym pow. włodawskim urodził się Feliks Araszkiewicz – historyk literatury, działacz kulturalny


XX wiek


1900 (ur.) – w Lublinie urodził się Wacław Gralewski ( zm. 1972 r. ) – dziennikarz, redaktor, poeta, pisarz
 

1903 (ur.) - urodził się Józef Czechowicz ( zm. 1939 r. ), czołowy przedstawiciel lubelskiej awangardy poetyckiej. Tutaj też pobierał nauki. Po praktykach nauczycielskich na Litwie i Wołyniu wrócił do Lublina. Później przeniósł się do Warszawy, pracował w redakcjach pism młodzieżowych. 9 IX 1939 r. wrócił do Lublina – tego samego dnia zginął podczas bombardowania miasta.

 

1903 - urodził się Bronisław Ludwik Michalski ( zm. 1935 r. ). Mieszkał w Lublinie w latach 1929—1933, utrzymując bliskie kontakty z literackim środowiskiem lubelskim. W Lublinie wydał pierwszy tom swoich wierszy pt. Wczoraj.

 

1908 – urodził się Eugeniusz Gołębiowski (zm. 1986 r. ) – pisarz, tłumacz i pedagog
 

1909 – w Purwiszkach na Suwalszczyźnie urodził się Józef Łobodowski ( zm. 1988 r. ) - poeta, redaktor. Wczesne dzieciństwo i młodość spędził w Lublinie.

 

1912 - w Jakubowicach Końskich pod Lublinem urodził się Władysław Podstawka ( zm. 1942 r. ). W Lublinie ukończył szkołę średnią i studia. Tutaj w roku 1938 ukazał się tom jego wierszy pt. Stopy w niewoli.

 

1913 – w Lublinie urodził się Henryk Domiński ( zm. 1941 r. ), poeta

 

1913 - w Brodach ur. się Lesław Eustachiewicz ( zm. 1998 r. ) – historyk literatury, krytyk, teatrolog

 

1919 - w Tyszowcach na Lubelszczyźnie urodził się Arnold Słucki (Aaron Krajner), poeta żydowski związany z Lublinem. Zmarł w Berlinie w 1972 roku.
 

1917 – w Zabłociu k. Markuszowa, pow. Puławy urodził się Jan Pocek ( zm. 1971 r. ), poeta ludowy.

 

1920 – w Krasnymstawie urodziła się poetka Anna Kamieńska ( zm. 1986 r. ). Od ok. 1925r. zamieszkała wraz z rodzicami w Lublinie. Ukończyła III Liceum Ogólnokształcące im. Unii Lubelskiej w Lublinie, studiowała na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim.

 

1920 - w Lublinie urodziła się Anna-Regina Szternfinkiel (Anna Langfus) - pisarka ( zm. 1966 r. ).

 

1920 – w Jekaterynosławiu na Ukrainie urodził się Jerzy Pleśniarowicz ( zm. 1978 r. ), poeta od 1922 r. związany z Lublinem
 

1921 - 1922 — w Lublinie wydano dwa numery „Lucifera”, pisma poświęconego literaturze. Redaktorem był Stanisław Zakrzewski.

 

1921 – w Lublinie urodziła się Danuta Mostwin, pisarka. W swoich powieściach nie unika tematyki lubelskiej, m.in. w powieści Szmaragdowa zjawa

 

1921 – w Lublinie urodziła się poetka Julia Hartwig


1921—1927 - mieszkał w Lublinie Julian Krzyżanowski – historyk literatury

 

1921 - J. Krzyżanowski wraz z W. Hahnem założyli Lubelski Oddział Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza

 

1923, 1924, 1925 — w Lublinie wyszły trzy numery czasopisma literackiego „Reflektor”. Redaktorem numeru 1. był Wacław Gralewski, numeru 2. — Konrad Bielski, numeru 3. — Konrad Bielski i Czesław Bobrowski.

 

1923 – prozatorski debiut J. Czechowicza Opowieść o papierowej koronie (druk w „Reflektorze”)

 

1927 – poetycki debiut J. Czechowicza – tom Kamień, wyd. w serii „Biblioteki Reflektora”

 

1927-1930 – ukazywało się czasopismo „Ziemia Lubelska” zawierające dodatki literackie: 1927 - „Literatura i Nauka” pod red. Feliksa Araszkiewicza, 1929 – „Kadra” Jana Szczawieja, 1930 – „Dodatek Literacki”, red. przez Józefa Czechowicza i Franciszkę Arnsztajnową.

 

1929—1933 — w Lublinie przebywał Bronisław Ludwik Michalski (1903—1935). Tutaj ukazał się też jego pierwszy tom poezji pt. Wczoraj. Poeta zmarł tragicznie.

 

1931- w Lublinie urodził się Jerzy Krzysztoń ( zm. 1982 r. ), pisarz, dramaturg, reportażysta. W czasie wojny został wywieziony do Kazachstanu, do Lublina powrócił w 1948r. Uczył się w Liceum im. S. Staszica i rozpoczął studia na KUL.

 

1932 - J. Czechowicz wznowił publikację „Kuriera Lubelskiego” (styczeń-maj) – współpracę z nim podjęli czołowi literaci lubelscy: F. Arnsztajnowa, A. Fleszarowa, K. A. Jaworski, J. Łobodowski, J. N. Kłosowski, A. Madej, B. L. Michalski i in.

– od marca pod red. Józefa Łobodowskiego ukazywała się „Trybuna” (1932-35), pismo młodej inteligencji, później miesięczniki „Barykady” (1932) i „Dźwigary” (1934-35)


1932 - w Porąbkach k. Kielc urodził się Tadeusz Kłak, badacz i popularyzator twórczości lubelskiej awangardy, nazwał Lublin „Miastem Poetów”

— w Powursku na Wołyniu urodził się Józef Zięba, poeta, prozaik, publicysta, badacz literatury

 

1932 – w Dwikozach pod Sandomierzem urodził się pisarz Wiesław Myśliwski. Ukończył studia polonistyczne w KUL

 

1933 — w Chełmie Lubelskim zaczęło wychodzić pismo poetyckie „Kamena”, którego współzałożycielami byli: Kazimierz Andrzej Jaworski (poeta i tłumacz) oraz Zenon Waśniewski (nauczyciel). „Kamena” ukazywała się nieprzerwanie do wybuchu drugiej wojny światowej — redagował ją K. A. Jaworski. Po wyzwoleniu pismo nadal redagowane przez K. A. Jaworskiego ukazywało się do roku 1949. Wznowiono je dopiero w r. 1952 w Lublinie, jako dwutygodnik społeczno-kulturalny.


3 IX 1933 — w Lublinie na posiedzeniu przedstawicieli świata literackiego wybrano zarząd Związku Literatów Polskich.
— ukazał się pierwszy numer tygodnika „Odrodzenie” pod redakcją Karola Kuryluka. Był to organ odradzającego się Związku Literatów Polskich. Po wydaniu 12 numerów redakcja tygodnika przeniosła się do Warszawy.

 

1934 – ukazał się Poemat o mieście Lublinie J. Czechowicza

 

1934 – w Wilnie urodził się Bohdan Królikowski, od czasów studenckich ( lata 60. ) jest związany z Lublinem

 

1935 - Stanisław Piętak (1909 - 1963) wydał w Lublinie pierwszy tom poezji pt. Alfabet oczu. Autor przebywał tu przez krótki czas przed wojną oraz w pierwszych miesiącach po wyzwoleniu.


1936 – w Lubartowie ur. się Mirosław Derecki ( zm. 1998 r. ), dziennikarz, pisarz związany z Lublinem

 

1936 - w Korytynie na Zamojszczyźnie urodził się Stanisław Leon Popek, malarz, poeta, psycholog

 

1937 – w Lublinie urodził się Andrzej Tchórzewski, poeta i tłumacz

 

1938 - we Włodzimierzu Wołyńskim urodził się Wacław Waldemar Michalski, poeta, pisarz, publicysta lubelski

 

1939ks. Ludwik Zaleski wydał Antologię współczesnych poetów lubelskich, zawierającą utwory piętnastu autorów związanych z Lublinem

 

1940 – w Lublinie urodził się Stanisław Andrzej Łukowski, poeta, prozaik

 

1939-1945 – w okresie okupacji zginęło (od bomb, w getcie, w obozach) wielu spośród lubelskich literatów, m.in.: Józef Czechowicz (1939), Franciszka Arnsztajnowa (1942), Henryk Domiński (1941), Władysław Postawka (1942). Pozostali przebywający w Lublinie twórcy żyli w rozproszeniu, niektórzy działali w konspiracji.

- po wyzwoleniu ukazuje się wspólny tom młodych poetów lubelskich: Wybór wierszy poetów lubelskich. Są tam m.in. wiersze A. Kamieńskiej, J. Hartwig, Z. Mikulskiego i J. Pleśniarowicza.

 

lipiec 1944 - w wyzwolonym Lublinie zamieszkali: J. Przyboś, A. Ważyk, M. Jastrun, S. Piętak

 

10. 08. 1944 – uruchomiono w Lublinie rozgłośnię Polskiego Radia „Pszczółka”. W programie rozgłośni znalazł się „Kwadrans Literacki”

 

wrzesień 1944 – w Lublinie odbyło się pierwsze walne zgromadzenie Związku Literatów Polskich. Pierwszym prezesem zarządu został Julian Przyboś. Wśród pisarzy przebywających w tym czasie w Lublinie byli m.in.: H. Boguszewska, M. Jastrun, J. Parandowski, J. Putrament, S. Piętak, A. Rudnicki, R. Matuszewski.

 

1945 w Puławach urodził się Bohdan Zadura, poeta, pisarz

 

08.03.1945 – z inicjatywy prof. Juliusza Kleinera powstał Klub Literacki

 

13.03.1945 — ukazał się pierwszy po wyzwoleniu numer „Kameny”, którą do 1949 r. wydawał K. A. Jaworski

 – ukazał się pierwszy numer dziennika „Sztandar Ludu

 

25 maja 1945 — Powstał Lubelski Oddział Związku Literatów Polskich. Pierwszym prezesem został Józef Nikodem Kłosowski, następnym J. Kleiner

 

1945 – w Korytnicy nad Nidą urodził się Józef Fert, pisarz, poeta

 

01.09.1945 – J. N. Kłosowski założył dwutygodnik literacki „Zdrój”. Po roku działalności zawieszono wydawanie pisma.

 

1946 – ukazuje się pierwszy numer dwutygodnika społeczno - oświatowego „Światło”, wydawanego przez Jacka Bocheńskiego.

 

1947 – w Źwiartowie, (b. woj. Zamojskie) urodził się Wacław Oszajca – ksiądz, poeta związany z Lublinem

 

1947w Dębicy na Pomorzu urodził się Władysław Panas ( zm. 2005 r. ), teoretyk i historyk literatury, odkrywca magicznego Lublina i jego wielokulturowości, badacz twórczości Józefa Czechowicza. Zmarł w Lublinie, jest pochowany na cmentarzu przy ul. Lipowej

 

1947 – w Krasnymstawie urodziła się Zofia Nowacka-Wilczek, poetka i nauczycielka. Mieszka i działa w Lublinie

 

1947 – k. Chełma urodził się Marian Janusz Kawałko, poeta i tłumacz związany z Lublinem

 

1948 – wydanie księgi pt. Rok 1948. W stulecie »Wiosny Ludów« literaci lubelscy

 

1950 – rozwiązanie Klubu Literackiego

 

1950w Kwidzynie urodził się pisarz Bernard Nowak. Od 1969 r. studiował na KUL, w 2003 r. otrzymał Nagrodę Artystyczną Miasta Lublina i nagrodę im. B. Prusa.

 

1950 – w Tomaszowie Lubelskim urodził się Adam Wiesław Kulik, pisarz, reportażysta, publicysta

 

1952 – Organ Lubelskiego Oddziału ZLP przejął „Kamenę” od K. A. Jaworskiego. Została przekształcona na kwartalnik; otrzymała nową szatę graficzną, inny format i zmieniła charakter. Wkrótce pismo przekształciło się w miesięcznik, a od 1957  - w dwutygodnik społeczno-kulturalny. „Kamena” objęła zasięgiem cztery wschodnie województwa, służąc tzw. „unii lubelskiej”. W 1965 r. redaktorem naczelnym został syn założyciela, Marek Adam Jaworski.

 

1952 – 7 lipca w Lublinie zmarł ks. Ludwik Zalewski (ur. 1878 we wsi Nakły k. Ostro­łęki) – dr filozofii, historyk kultury Lubelszczyzny, pedagog, bibliofil, literat. Został pochowany na cmentarzu przy ul. Lipowej. W jego mieszkaniu zorganizowano siedzibę oddziału ZLP oraz redakcji „Kameny”

 

1955 – w Lubartowie urodził się Bogusław Wróblewski

 

1955 – urodziła się Urszula Jaros ( zm. 2007 r. ) - poetka i nauczycielka związana z Lublinem

 

1956 – w Lublinie urodził się poeta Krzysztof Paczuski ( zm. 2004 r. ). Został pochowany na cmentarzu w Kazimierzu Dolnym.

 

1957  - Powstał Lubelski Klub Literacki pod przewodnictwem Anny Markowej i Zbigniewa Stępka, a pod patronatem Zbigniewa Jakubika. Debiutujący poeci wydawali swoje tomiki na powielaczu

– w grudniu ukazała się pierwsza kolumna literacka w dodatku wznowionego „Kuriera Lubelskiego” zatytułowana „Teraz”. Po siedmiu numerach, pod naciskiem władz, dodatek zlikwidowano
– swoje debiuty mają: Jerzy Księski, Anna Markowa, Jan Stanisław Stefaniak, Zbigniew Stępek, Stanisław Weremczuk i Józef Zięba;

– w Maryninie urodził się Alfred Wierzbicki - ksiądz, poeta i filozof lubelski

– na studia do Lublina przybył Zbigniew Strzałkowski (ur. w 1933 na Polesiu) - poeta, pisarz, plastyk

 

1957-1960 – w tych latach Edward Stachura (1937- 1979) studiował romanistykę na KUL-u. Poeta do końca życia związany był z Lublinem i lublinianami. 

 

1958 – debiutują: Wacław Gralewski i Zygmunt Mikulski;

– w Lublinie urodził się Bogusław Ireneusz Michalkiewicz - poeta, twórca utworów dla dzieci

 

1959 – debiutuje Marek Adam Jaworski

 

1959 – w Warszawie urodził się Jacek Dąbała, powieściopisarz. W 1983 r. ukończył filologię polską na KUL, od tego czasu jest związany z Lublinem

 

1959

23 XI - zmarł w Szczebrzeszynie dr Zygmunt Klukowski (ur. 1885), wydawca cyklu materiałów i źródeł do dziejów Zamojszczyzny oraz autor m. in. Dziennika z lat okupacji Zamojszczyzny, znany historyk, bibliofil.
26 XI — zmarł pisarz lubelski, autor 14 powieści, Józef Nikodem Kłosowski (ur. 1904 r. w Krasnymstawie). W czasie okupacji wydał kilka konspiracyjnych pism oraz skupił wokół siebie grupę pisarzy ludowych tzw. „Wieś Tworzącą”. Większość powieści Kłosowskiego poświęcona jest współczesnej wsi lubelskiej.

 

1959 – w Sławatyczach urodziła się Eda Ostrowska, poetka lubelsko – włodawska

 

19591964 - w tych latach tworzy grupa literacka Prom pod patronatem Rady Okręgowej ZSP. W jej skład wchodzili m.in.: J. Biaduń, Z. Falkowski, H. Pająk, V. Szorc, N. Zachajkiewicz i inni. Grupa wydawała w „Kamenie” własne kolumny, a w 1963 r. ukazał się wspólny tomik promowców.

 

1960 – debiutują: Mirosława Knorr, Irena Koziejowska, Maria Szczepowska, Andrzej Tchórzewski i Stefan Zarębski. Książki wydali także: Feliks Araszkiewicz, Maria Bechczyc-Rudnicka, Józef Nikodem Kłosowski, Jerzy Księski, Anna Markowa, Jan Stanisław Stefaniak i Stefan Wolski.

 

1960 – w Lublinie urodził się Jan Maria Kłoczowski - poeta, aktor, tłumacz

 

luty 1961 - w miejsce istniejącej od 1957 roku Lubelskiej Spółdzielni Wydawniczej utworzono „Wydawnictwo Lubelskie”, którego celem było publikowanie książek popularyzujących wiedzę o przeszłości i teraźniejszości Lubelszczyzny. Nakładem WL ukazały się książki beletrystyczne, naukowe i popularnonaukowe. Od r. 1962 WL rozszerzyło działalność na inne województwa
- 4 grudzień - w Nałęczowie w Pałacu Małachowskich otwarte zostało pierwsze w kraju Muzeum Bolesława Prusa.
 

1961 - w Bełżycach urodził się Ryszard Winiarski, ksiądz, poeta, duszpasterz Środowisk Twórczych Archidiecezji Lubelskiej

 

1961 – w Lublinie urodził się Marcin Świetlicki, poeta, prozaik i wokalista zespołu Świetliki. Uczył się w III Liceum Ogólnokształcącym im. Unii Lubelskiej.

 

1962 – budowa Międzyuczelnianej Biblioteki w Lublinie, która miała pomieścić półtora miliona tomów

Interludia lubelskie Heleny Platty złożone z trzech części: Wieki (1962), Czasy (1970) i Lata (1977)

 

1963 – debiutuje Janusz Danielak

Cyganeria Wacława Mrozowskiego, Most nad czasem Konrada Bielskiego, Pięść Herostratesa (1958) i Ogniste koła Wacława Gralewskiego – wspomnienia pisarzy z dawnego literackiego Lublina

 

1964 – w Lublinie odbył się Ogólnopolski Zjazd Związku Literatów Polskich. Z tej okazji wydano specjalny numer „Kameny” ze Słowniczkiem bio-bibliograficznym pisarzy należących do Lubelskiego Oddziału ZLP w r. 1964 opracowanym przez M. Bechczyc-Rudnicką

– utworzono Klub Nauczycieli Literatów; w 1969 r. KNL wybrał na swojego patrona Józefa Czechowicza

– powstała studencka grupa literacka Samsara, z siedzibą w studenckim Klubie „Arcus”

– debiutuje Bogdan Madej

 

jesień 1965 – jubileuszowy zjazd Związku Literatów Polskich w Lublinie

 

1965 – powstał Studencki Klub Literacki wydający w „Kurierze Lubelskim” kolumnę „Kontrapunkty”

 

1965 – w oparciu o Lubelski Oddz. ZLP, z inicjatywy Zbigniewa Jakubika, reaktywowano Lubelski Klub Literacki. Klub działał do 1969

– debiutują: Henryk Pająk, Romuald Karaś i Zbigniew Strzałkowski

 

1965 - w Lidzbarku Warmińskim urodził się Andrzej Niewiadomski - poeta, krytyk literacki, pracownik naukowy UMCS
 
 
1966 - urodził się Jacek Guz, poeta 
 

maj 1966 – w Lublinie zmarł Feliks Araszkiewicz - historyk literatury, działacz kulturalny

jesień – Wydawnictwo Lubelskie wydało Almanach poetycki zawierający utwory autorstwa członków Lubelskiego Klubu Literackiego.

– debiutuje: Wioletta Szorc

– ogólnopolski Zjazd Młodych Pisarzy w Lublinie

 

1966-1976 – W Lublinie działała Grupa Poetycka „Samsara” tworzona przez studentów filologii polskiej UMCS. Członkowie: Zbigniew W. Fronczek, Aleksander Migo, Tadeusz Kwiatkowski-Cugow, Stanisław Jan Królik, Józef Osmoła, Andrzej Pawluczuk i Stanisław Rogala

 

1967 – debiutują: Witold Welcz, Zdzisław Jastrzębski i Andrzej Kaniecki

 

1968 – utworzenie Muzeum Józefa Czechowicza

– debiutują: Matylda Wełna i Roch Sęczawa

– powieść Lata spokojnego słońca B. Zadury

– zmarł pisarz Włodzimierz Chełmicki (ur. 1887 w Starej Wsi)

 

1969 – wystawienie w centrum miasta pomnika lubelskiego poety Józefa Czechowicza

– debiutuje Maria Józefacka

– w Lublinie zmarł Waldemar Babinicz (ur. 1902) – pisarz, publicysta, pedagog

 

1970 – zmarł w Lublinie Konrad Bielski (ur. 1902 w Piatydniach) - poeta, prozaik, adwokat. Został pochowany na cmentarzu przy ul. Lipowej

 

1972 – zmarli Zdzisław Jastrzębski i Wacław Gralewski

 

1973 – zmarli: Zbigniew Stępek (ur. 1932 w Rzeszowie) – dziennikarz, redaktor radiowy, pisarz; Kazimierz Andrzej Jaworski, KAJ (ur. 1897 w Siedliszczu) – twórca i redaktor „Kameny”, poeta, tłu­macz, pedagog; August Jerzy Grochowski (ur. 1888)  

 

1974 – Ogólnopolska Jubileuszowa Sesja Pisarzy Polskich

 

1975 almanach prozy twórców z Koła Młodych pt. Na widnokręgu

Tamten Lublin Zygmunta Mikulskiego

 

1976 – zmarł Zbigniew Jakubik (ur. 1920) – pisarz, publicysta

– antologia poetycka Przebudzenie – utwory 27 młodych autorów lubelskich

– wydano Informator literacki Lubelskiego Oddziału ZLP zawierający noty bio-bibliograficzne dziewiętnastu ówczesnych członków Lubelskiego Oddz. ZLP.

 

1977 – w Tarnobrzegu urodził się Marcin Czyż, poeta, współzałożyciel grupy literackiej „Nic wspólnego”. Ukończył filozofię na UMCS w Lublinie. Obecnie jest doktorantem Europejskiego Kolegium Polskich i Ukraińskich Uniwersytetów.

– powieść Posłuchaj, Moniko H. Pająka,

– powieści Odmienianie czasu i Dom pełen marzeń (1979) Z. Strzałkowskiego

 

1978 – ukazały się trzy serie Lubelskich Prezentacji Poetyckich (LPP), obejmujące ponad dwadzieścia indywidualnych tomików wierszy, autorstwa takich twórców jak: W. Dras, S. P. Gaszyński, P. Gembal, P. Grauman, U. Jaros, W. A. Kałabun, J. Klimecki, W. Krawczyk, A. W. Kulik, C. Listowski, S. A. Łukowski, W. Michalski, J. K. Misiec, D. Opolski, W. Oszajca, K. Paczuski, A. Rozenfeld, S. Sadurski, A. Waszczuk-Listowska, B. Wróblewski i W. Żelazny, Z. W. Fronczek, J. Kaczorowski, H. Kozak, T. Kwiatkowski-Cugow, H. Makarski i E. Ostrowska

– powieść Zamek J. Kaczorowskiego

 

1978-1980 – ukazało się 10 numerów „Źródeł”, młodoliterackiego dodatku do „Kameny”

 

1978 - utworzono „Magazyn Literacki” - miesięczny dodatek do „Sztandaru Ludu”

 

W latach 70. rozwija się literatura młodzieżowa: M. Józefacka (Karkołomna gra, 1971; Kto sieje wiatr, 1973; To, co najpiękniejsze, 1976; Dziewczyna nie ludzie, 1979); W. Zawada (Kaktusy z Zielonej ulicy, 1967, Wielka wojna z czarną flagą, 1968 i Leśna szkoła strzelca Kaktusa, 1969); ponadto: A. Lekki, R. Jegorow, L. J. Okoń, J. Olczak, M. A. Jaworski. Tematyka bardzo szeroka: od współczesności w powieściach M. Józefackiej poprzez przygody okupacyjne u W. Zawady, po egzotykę miejsc i epok w książkach L. J. Okonia i R. Jegorowa.

 

1980 – we Włodawie urodził się Wojciech Sołtys, poeta związany z Lublinem

 

1981 – „Akcent”, z almanachu przekształcony w kwartalnik poświęcony literaturze, sztukom plastycznym i naukom humanistycznym o zasięgu ogólnopolskim. Założycielem i redaktorem naczelnym „Akcentu” jest Bogusław Wróblewski. 

 

Od 1983 – Lublinie zamieszkuje Elżbieta Cichla-Czarniawska, pisarka, poetka. W latach 50. studiowała filologię polską na KUL-u.

 

1989 – w Lublinie zmarła Maria Kuncewiczowa (ur. w 1899 w Samarze) - pisarka związana z Kazimierzem Dolnym, tam też została pochowana. W 1989 roku UMCS przyznał jej tytuł doktora honoris causa.

 

1990 – wyszedł pierwszy numer kwartalnika literackiego „Kresy”, tworzonego przez lubelskie środowisko literackie; pierwszym red. nacz. był G. Filip, od 24 numeru  – Arkadiusz Bagłajewski
 
 
 
 
 
Opracowała Elżbieta Zasempa

 



Źródło

 
1. Kalendarium sporządzone przez Z. J. Hirsza i Z. Wójcikowską, Tysiąc lat ziemi lubelskiej, [w:] „Kalendarz Lubelski” 1965.

2. Nasalska A., Proza w półwieczu, [w:] Lublin literacki 1932-1982, pod red. W. Michalski, J. Zięba.

3. Wróblewski B., Koniec dekady (o poezji lubelskiej tu latach siedemdziesiątych), [w:] Lublin literacki 1932-1982, pod red. W. Michalski, J. Zięba.
4. Zięba J., 50 lat życia literackiego Lublina, [w:] Lublin literacki 1932-1982, pod red. W. Michalski, J. Zięba.

 


Literatura lubelska – kalendarium

 

 

Spis treści:
1. XII-XV wiek
2. XVI wiek
3. XVII wiek
4. XVIII wiek
5. XIX wiek
6. XX wiek
7. Źródło

XII-XV wiek

 
 
1160 (ur.) - 1223 (zm.) - Wincenty Kadłubek, pierwszy dziejopisarz Polski, w swojej kronice zawarł wzmiankę o Lublinie
 
1473-1476 - na Zamku Lubelskim jako wychowawca synów Kazimierza Jagiellończyka przebywał Jan Długosz, autor Dziejów Polskich
 
Ok. 1465 - urodził się w Lublinie Biernat z Lublina (zmarł po roku 1529); tutaj uczył się w szkole parafialnej.
 


XVI wiek

 
1531 - Mikołaj Rej z Nagłowic  (1505 – 1569) po ślubie z Zofią Kościeniówną osiedlił się na Lubelszczyźnie. Pisarz dość często odwiedzał Lublin. Brał udział w sejmie w 1569 r. Ślady związku z Lubelszczyzną można znaleźć m.in. w Zwierzyńcu.
 

1574 - w Lublinie zamieszkał na stałe Sebastian Fabian Klonowic (1545-1620). Był tu najpierw pisarzem urzędu miejskiego, później ławnikiem, wójtem, aż wreszcie burmistrzem lubelskim. Znając miasto i panujące w nim stosunki, w swojej twórczości często poruszał ten temat. Motywy lubelskie można znaleźć w Philtronie, w poemacie Roxolania, w wierszowanej satyrze Worek Judaszów oraz w poemacie Flis.

22 sierpnia 1584 - zmarł na atak apopleksji jeden z najwybitniejszych polskich poetów, Jan Kochanowski (ur. w 1530 r.). Katastrofa nastąpiła w czasie audiencji u króla Stefana Batorego w trybunale lubelskim (niektórzy biografowie wysuwają hipotezę, że było to na Zamku lubelskim). Poeta często odwiedzał Lublin – przyjeżdżał tu ze swojego majątku w Czarnolesie. Brał udział w uroczystości podpisania unii polsko-litewskiej w 1569 r. Echa wydarzenia zamieścił w utworze Proporzec albo hołd pruski.


XVII wiek

 
1629 - zmarł w Czernięcinie pod Zamościem Szymon Szymonowic (ur. 1558), sławny poeta, współorganizator Akademii Zamojskiej, a następnie jej profesor. Współtworzył drukarnię w Zamościu. Za wybitne zasługi otrzymał od swojego mecenasa hetmana Jana Zamojskiego posiadłość w Czernięcinie, gdzie przebywał do końca życia. W drukarni zamojskiej w r. 1614 wydany został po raz pierwszy zbiór jego sielanek.
 
ok. 1651—1701- w tych latach żyła Anna Stanisławska-Zbąska, związana z Lublinem pisarka, pisząca jako pierwsza w j. polskim.


XVIII wiek

 
1757 (ur.) - 1841 (zm.) — Julian Ursyn Niemcewicz, pisarz i historyk niemal przez całe życie związany z dworem Czartoryskich w Puławach. O Lubelszczyźnie z końca XVIII i początku XIX wieku pisał w Pamiętnikach czasów moich. W innym dziele pt. Podróże historyczne po ziemiach Polski przekazuje cenne wiadomości o Lublinie z okresu Księstwa Warszawskiego i Królestwa Kongresowego.
 
1765 - poeta Ignacy Krasicki (1735-1801) pełnił urząd prezesa Trybunału Koronnego w Lublinie. Lubelszczyznę wspomina w utworach: Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki, Pan Podstoli, w bajce Pieniacz, w satyrach Wziętość i Klatki. Jest autorem Opisania podróży z Warszawy do Biłgoraja, gdzie podaje ciekawostki o obyczajach ludowych w Biłgorajskiem, o przemyśle i jarmarkach w Łęcznej.

1771 (ur.) - 1856 (zm.) — Kajetan Koźmian, urodził się w Gałęzowie na Lubelszczyźnie. Uczył się najpierw w Lublinie, następnie w Zamościu. W 1795 r. zamieszkał na stałe w Piotrowicach (woj. Lubelskie). Tam też zmarł. Autor Ody w dzień uroczystości zawieszenia orłów francuskich w Lublinie.

1782 - Książę Adam Czartoryski wraz z żoną Izabellą stali się właścicielami Puław, dokąd przenieśli się na stałe z Warszawy. Puławy stały się wówczas drugim obok Warszawy ośrodkiem życia kulturalnego i literackiego. Przebywali tu na za proszenie mecenasów Czartoryskich najwybitniejsi uczeni, pisarze i poeci Oświecenia.
 


XIX wiek


1807 (ur.)—1872 (zm.) — w Lublinie przy ul. Grodzkiej (obecnie nr 7) urodził się Wincenty Pol (Wincenty Terencjusz Jakub)
 
1810 - w Lublinie wydrukowany został poemat Wincentego Kamieńskiego pt. Przypadki lubelskie poema oryginalne, wierszem takim jako w ,,Monachomachii” ułożone w dziewięciu pieśniach. Utwór jest satyrą na Trybunał Lubelski.
 

1812 (ur.) - 1887 (zm.) - urodził się Józef Ignacy Kraszewski. Lublin jest tłem i miejscem akcji w wielu powieściach historycznych Kraszewskiego. Np.: Syn marnotrawny, Bajbuza, Boży gniew. Motywy lubelskie występują również w powieściach obyczajowych: Ostatni z Siekierzyńskich, Pan Walery, Cztery wesela, Morituri.

 

1816 – w Szczebrzeszynie urodził się Wincenty Wojciech Dawid – pisarz, redaktor, nauczyciel
 

1845-1846 - w Warszawie ukazał się „Fiołek”, noworocznik lubelski poświęcony literaturze i poezji, wydawany przez Zofię z Wrońskich Ścisłowską (1812-1873). W „Fiołku” znalazły się wiersze oryginalne i przekłady oraz powiastki obyczajowe i historyczne, oparte na historii Lubelszczyzny oraz artykuły krajoznawcze lubelskich i warszawskich literatów. Ścisłowska interesowała się problematyką lubelską także po likwidacji „Fiołka”. Swoją fascynację Lublinem, jego zabytkami zawarła w Powieściach dla dzieci na tle miejscowych zdarzeń osnutych oraz w Przechadzce po mieście.

 

1845 (ur.) - 1912 (zm.) – w Hrubieszowie urodził się Bolesław Prus. Uczył się w Lublinie i Siedlcach. W czasie powstania styczniowego wraz ze starszym bratem walczył w oddziałach partyzanckich na Lubelszczyźnie, m.in. w powiecie łukowskim. Mieszkając na stałe w Warszawie, często odwiedzał Lublin i pisał o nim w „Kronikach Tygodniowych”. Wakacje chętnie spędzał w Nałęczowie, gdzie m.in. napisał Placówkę.
 

1846 (ur.) -1916 (zm.) — w Woli Okrzejskiej (dawny pow. Łukowski) urodził się Henryk Sienkiewicz. Choć na stałe przebywał poza Lubelszczyzną, ale odwiedzał Lublin i Nałęczów — o Lubelszczyźnie wspomniał w Potopie oraz w noweli Jamioł.

 

1846 (ur.) – 1906 (zm.) – we wsi Polichna Górna k. Kraśnika urodził się Gustaw Doliński – lekarz i pisarz.
 

1849 - 1855 - ponad dwa lata w więzieniu w klasztorze karmelitek w Lublinie przebywała najwybitniejsza „entuzjastka” warszawska, Narcyza Żmichowska (Gabriela). W 1852 r. została uwolniona z więzienia, ale musiała mieszkać u swojej siostry Hortensji w Lublinie. Ponieważ władze zabroniły jej opuszczać dom i widywać się z ludźmi „podejrzanymi”, nie wywarła wpływu na rozwój życia umysłowego Lublina.

 

1849 (ur.) - 1898 (zm.) - Klemens Szaniawski, ps. Klemens Junosza, urodził się w Lublinie (tutaj też został pochowany). Uczył się w Lublinie, Łukowie i Siedlcach. W czasie dwudziestoletniego pobytu w Warszawie utrzymywał stały kontakt z Lublinem – publikował swoje utwory w „Kalendarzu Lubelskim” i „Gazecie Lubelskiej”. W powieściach i nowelach często mówił o Lublinie i Lubelszczyźnie, głównie o Lubartowie – tam mieszkał w młodości. Do najbardziej znanych powieści, w których odnajdujemy reminiscencje lubelskie należą m.in.: Pan Sędzia, Dworek przy cmentarzu.
 

1863  - na Lubelszczyznę przybył poeta Mieczysław Romanowski, by wziąć udział w postaniu styczniowym. Walczył w oddziale Marcina Borelowskiego, w lasach janowskich, koło Lubartowa, Łukowa, Zamościa i Włodawy. Zginął pod Józefowem (dawny pow. biłgorajski).

 

1864 (ur.) - 1925 (zm.) — w 1891 przyjechał na Lubelszczyznę, do Nałęczowa Stefan Żeromski – był guwernerem, tam poznał przyszłą żonę - Oktawię Rodkiewiczową. Zaczął intensywnie pracować, kształtować swoje poglądy i zainteresowania, doskonalić warsztat pisarski. W latach 1905-1907 działał społecznie. W Nałęczowie z jego inicjatywy powstał uniwersytet ludowy, szkoła i ochronka. Był czynnym prezesem nałęczowskiego oddziału Stowarzyszenia „Światło”. Wybudowaną przez pisarza „Chatę”, w której mieszkał i tworzył, po jego śmierci zamieniono na Muzeum. Lubelszczyzna znalazła odbicie w Dziennikach, w powieściach Syzyfowe prace i Ludzie bezdomni oraz w dramacie Róża.
 

1865 (ur.) - 1942 (zm.) - w Lublinie urodziła się Franciszka Arnsztajnowa, poetka i działaczka kulturalna. Z jej bogatej twórczości na uwagę zasługuje zbiorek poświęcony Lublinowi, przygotowany razem z Józefem Czechowiczem, pt. Stare kamienie. Zginęła w okresie okupacji hitlerowskiej.

 

1871 (ur.) -1937 (zm.) - Tadeusz Gałecki ps. Andrzej Strug urodził się w Lublinie. Tutaj ukończył gimnazjum. Studiował w Puławach w Instytucie Rolniczym i Leśnym. Motywy lubelskie występują m.in. w powieściach: Dzieje jednego pocisku, Pokolenie Marka Świdy, Odznaka za wierną służbę.
 
1891(ur.)—1962(zm.) – w Bystrzycy k. Lublina urodziła się Wanda Śliwina, ps. Jagienka - pisarka, publicystka
 

1893 - w Lublinie przebywała przez kilka tygodni Maria Konopnicka. Utworem Lubelskiej młodzieży na pamiątkę swej bytności w Lublinie zapisała swój pobyt w mieście

 

1893(ur.)-1978(zm.) - w Lublinie urodził się Wiktor Ziółkowski, malarz, pisarz
 

1894(ur.)- 1956(zm.) - w Jarosławiu urodził się Adam Szczerbowski - pisarz, redaktor, krytyk literacki

 

1895 (ur.) -1962 (zm.) - urodził się Tadeusz Bocheński, poeta, w l. 1918—1931 uczył w szkołach średnich w Lublinie. Później, mieszkając poza Lubelszczyzną, utrzymywał bliskie kontakty z lubelskim środowiskiem literackim przez wszystkie lata ukazywania się „Kameny”.

 

1895 – w Zamołodyczach w dawnym pow. włodawskim urodził się Feliks Araszkiewicz – historyk literatury, działacz kulturalny


XX wiek


1900 (ur.) – w Lublinie urodził się Wacław Gralewski ( zm. 1972 r. ) – dziennikarz, redaktor, poeta, pisarz
 

1903 (ur.) - urodził się Józef Czechowicz ( zm. 1939 r. ), czołowy przedstawiciel lubelskiej awangardy poetyckiej. Tutaj też pobierał nauki. Po praktykach nauczycielskich na Litwie i Wołyniu wrócił do Lublina. Później przeniósł się do Warszawy, pracował w redakcjach pism młodzieżowych. 9 IX 1939 r. wrócił do Lublina – tego samego dnia zginął podczas bombardowania miasta.

 

1903 - urodził się Bronisław Ludwik Michalski ( zm. 1935 r. ). Mieszkał w Lublinie w latach 1929—1933, utrzymując bliskie kontakty z literackim środowiskiem lubelskim. W Lublinie wydał pierwszy tom swoich wierszy pt. Wczoraj.

 

1908 – urodził się Eugeniusz Gołębiowski (zm. 1986 r. ) – pisarz, tłumacz i pedagog
 

1909 – w Purwiszkach na Suwalszczyźnie urodził się Józef Łobodowski ( zm. 1988 r. ) - poeta, redaktor. Wczesne dzieciństwo i młodość spędził w Lublinie.

 

1912 - w Jakubowicach Końskich pod Lublinem urodził się Władysław Podstawka ( zm. 1942 r. ). W Lublinie ukończył szkołę średnią i studia. Tutaj w roku 1938 ukazał się tom jego wierszy pt. Stopy w niewoli.

 

1913 – w Lublinie urodził się Henryk Domiński ( zm. 1941 r. ), poeta

 

1913 - w Brodach ur. się Lesław Eustachiewicz ( zm. 1998 r. ) – historyk literatury, krytyk, teatrolog

 

1919 - w Tyszowcach na Lubelszczyźnie urodził się Arnold Słucki (Aaron Krajner), poeta żydowski związany z Lublinem. Zmarł w Berlinie w 1972 roku.
 

1917 – w Zabłociu k. Markuszowa, pow. Puławy urodził się Jan Pocek ( zm. 1971 r. ), poeta ludowy.

 

1920 – w Krasnymstawie urodziła się poetka Anna Kamieńska ( zm. 1986 r. ). Od ok. 1925r. zamieszkała wraz z rodzicami w Lublinie. Ukończyła III Liceum Ogólnokształcące im. Unii Lubelskiej w Lublinie, studiowała na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim.

 

1920 - w Lublinie urodziła się Anna-Regina Szternfinkiel (Anna Langfus) - pisarka ( zm. 1966 r. ).

 

1920 – w Jekaterynosławiu na Ukrainie urodził się Jerzy Pleśniarowicz ( zm. 1978 r. ), poeta od 1922 r. związany z Lublinem
 

1921 - 1922 — w Lublinie wydano dwa numery „Lucifera”, pisma poświęconego literaturze. Redaktorem był Stanisław Zakrzewski.

 

1921 – w Lublinie urodziła się Danuta Mostwin, pisarka. W swoich powieściach nie unika tematyki lubelskiej, m.in. w powieści Szmaragdowa zjawa

 

1921 – w Lublinie urodziła się poetka Julia Hartwig

1921—1927 - mieszkał w Lublinie Julian Krzyżanowski – historyk literatury

 

1921 - J. Krzyżanowski wraz z W. Hahnem założyli Lubelski Oddział Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza

 

1923, 1924, 1925 — w Lublinie wyszły trzy numery czasopisma literackiego „Reflektor”. Redaktorem numeru 1. był Wacław Gralewski, numeru 2. — Konrad Bielski, numeru 3. — Konrad Bielski i Czesław Bobrowski.

 

1923 – prozatorski debiut J. Czechowicza Opowieść o papierowej koronie (druk w „Reflektorze”)

 

1927 – poetycki debiut J. Czechowicza – tom Kamień, wyd. w serii „Biblioteki Reflektora”

 

1927-1930 – ukazywało się czasopismo „Ziemia Lubelska” zawierające dodatki literackie: 1927 - „Literatura i Nauka” pod red. Feliksa Araszkiewicza, 1929 – „Kadra” Jana Szczawieja, 1930 – „Dodatek Literacki”, red. przez Józefa Czechowicza i Franciszkę Arnsztajnową.

 

1929—1933 — w Lublinie przebywał Bronisław Ludwik Michalski (1903—1935). Tutaj ukazał się też jego pierwszy tom poezji pt. Wczoraj. Poeta zmarł tragicznie.

 

1931- w Lublinie urodził się Jerzy Krzysztoń ( zm. 1982 r. ), pisarz, dramaturg, reportażysta. W czasie wojny został wywieziony do Kazachstanu, do Lublina powrócił w 1948r. Uczył się w Liceum im. S. Staszica i rozpoczął studia na KUL.

 

1932 - J. Czechowicz wznowił publikację „Kuriera Lubelskiego” (styczeń-maj) – współpracę z nim podjęli czołowi literaci lubelscy: F. Arnsztajnowa, A. Fleszarowa, K. A. Jaworski, J. Łobodowski, J. N. Kłosowski, A. Madej, B. L. Michalski i in.

– od marca pod red. Józefa Łobodowskiego ukazywała się „Trybuna” (1932-35), pismo młodej inteligencji, później miesięczniki „Barykady” (1932) i „Dźwigary” (1934-35)

1932 - w Porąbkach k. Kielc urodził się Tadeusz Kłak, badacz i popularyzator twórczości lubelskiej awangardy, nazwał Lublin „Miastem Poetów”

— w Powursku na Wołyniu urodził się Józef Zięba, poeta, prozaik, publicysta, badacz literatury

 

1932 – w Dwikozach pod Sandomierzem urodził się pisarz Wiesław Myśliwski. Ukończył studia polonistyczne w KUL

 

1933 — w Chełmie Lubelskim zaczęło wychodzić pismo poetyckie „Kamena”, którego współzałożycielami byli: Kazimierz Andrzej Jaworski (poeta i tłumacz) oraz Zenon Waśniewski (nauczyciel). „Kamena” ukazywała się nieprzerwanie do wybuchu drugiej wojny światowej — redagował ją K. A. Jaworski. Po wyzwoleniu pismo nadal redagowane przez K. A. Jaworskiego ukazywało się do roku 1949. Wznowiono je dopiero w r. 1952 w Lublinie, jako dwutygodnik społeczno-kulturalny.

3 IX 1933 — w Lublinie na posiedzeniu przedstawicieli świata literackiego wybrano zarząd Związku Literatów Polskich.
— ukazał się pierwszy numer tygodnika „Odrodzenie” pod redakcją Karola Kuryluka. Był to organ odradzającego się Związku Literatów Polskich. Po wydaniu 12 numerów redakcja tygodnika przeniosła się do Warszawy.

 

1934 – ukazał się Poemat o mieście Lublinie J. Czechowicza

 

1934 – w Wilnie urodził się Bohdan Królikowski, od czasów studenckich ( lata 60. ) jest związany z Lublinem

 

1935 - Stanisław Piętak (1909 - 1963) wydał w Lublinie pierwszy tom poezji pt. Alfabet oczu. Autor przebywał tu przez krótki czas przed wojną oraz w pierwszych miesiącach po wyzwoleniu.

1936 – w Lubartowie ur. się Mirosław Derecki ( zm. 1998 r. ), dziennikarz, pisarz związany z Lublinem

 

1936 - w Korytynie na Zamojszczyźnie urodził się Stanisław Leon Popek, malarz, poeta, psycholog

 

1937 – w Lublinie urodził się Andrzej Tchórzewski, poeta i tłumacz

 

1938 - we Włodzimierzu Wołyńskim urodził się Wacław Waldemar Michalski, poeta, pisarz, publicysta lubelski

 

1939ks. Ludwik Zaleski wydał Antologię współczesnych poetów lubelskich, zawierającą utwory piętnastu autorów związanych z Lublinem

 

1940 – w Lublinie urodził się Stanisław Andrzej Łukowski, poeta, prozaik

 

1939-1945 – w okresie okupacji zginęło (od bomb, w getcie, w obozach) wielu spośród lubelskich literatów, m.in.: Józef Czechowicz (1939), Franciszka Arnsztajnowa (1942), Henryk Domiński (1941), Władysław Postawka (1942). Pozostali przebywający w Lublinie twórcy żyli w rozproszeniu, niektórzy działali w konspiracji.

- po wyzwoleniu ukazuje się wspólny tom młodych poetów lubelskich: Wybór wierszy poetów lubelskich. Są tam m.in. wiersze A. Kamieńskiej, J. Hartwig, Z. Mikulskiego i J. Pleśniarowicza.

 

lipiec 1944 - w wyzwolonym Lublinie zamieszkali: J. Przyboś, A. Ważyk, M. Jastrun, S. Piętak

 

10. 08. 1944 – uruchomiono w Lublinie rozgłośnię Polskiego Radia „Pszczółka”. W programie rozgłośni znalazł się „Kwadrans Literacki”

 

wrzesień 1944 – w Lublinie odbyło się pierwsze walne zgromadzenie Związku Literatów Polskich. Pierwszym prezesem zarządu został Julian Przyboś. Wśród pisarzy przebywających w tym czasie w Lublinie byli m.in.: H. Boguszewska, M. Jastrun, J. Parandowski, J. Putrament, S. Piętak, A. Rudnicki, R. Matuszewski.

 

1945 w Puławach urodził się Bohdan Zadura, poeta, pisarz

 

08.03.1945 – z inicjatywy prof. Juliusza Kleinera powstał Klub Literacki

 

13.03.1945 — ukazał się pierwszy po wyzwoleniu numer „Kameny”, którą do 1949 r. wydawał K. A. Jaworski

 – ukazał się pierwszy numer dziennika „Sztandar Ludu

 

25 maja 1945 — Powstał Lubelski Oddział Związku Literatów Polskich. Pierwszym prezesem został Józef Nikodem Kłosowski, następnym J. Kleiner

 

1945 – w Korytnicy nad Nidą urodził się Józef Fert, pisarz, poeta

 

01.09.1945 – J. N. Kłosowski założył dwutygodnik literacki „Zdrój”. Po roku działalności zawieszono wydawanie pisma.

 

1946 – ukazuje się pierwszy numer dwutygodnika społeczno - oświatowego „Światło”, wydawanego przez Jacka Bocheńskiego.

 

1947 – w Źwiartowie, (b. woj. Zamojskie) urodził się Wacław Oszajca – ksiądz, poeta związany z Lublinem

 

1947w Dębicy na Pomorzu urodził się Władysław Panas ( zm. 2005 r. ), teoretyk i historyk literatury, odkrywca magicznego Lublina i jego wielokulturowości, badacz twórczości Józefa Czechowicza. Zmarł w Lublinie, jest pochowany na cmentarzu przy ul. Lipowej

 

1947 – w Krasnymstawie urodziła się Zofia Nowacka-Wilczek, poetka i nauczycielka. Mieszka i działa w Lublinie

 

1947 – k. Chełma urodził się Marian Janusz Kawałko, poeta i tłumacz związany z Lublinem

 

1948 – wydanie księgi pt. Rok 1948. W stulecie »Wiosny Ludów« literaci lubelscy

 

1950 – rozwiązanie Klubu Literackiego

 

1950w Kwidzynie urodził się pisarz Bernard Nowak. Od 1969 r. studiował na KUL, w 2003 r. otrzymał Nagrodę Artystyczną Miasta Lublina i nagrodę im. B. Prusa.

 

1950 – w Tomaszowie Lubelskim urodził się Adam Wiesław Kulik, pisarz, reportażysta, publicysta

 

1952 – Organ Lubelskiego Oddziału ZLP przejął „Kamenę” od K. A. Jaworskiego. Została przekształcona na kwartalnik; otrzymała nową szatę graficzną, inny format i zmieniła charakter. Wkrótce pismo przekształciło się w miesięcznik, a od 1957  - w dwutygodnik społeczno-kulturalny. „Kamena” objęła zasięgiem cztery wschodnie województwa, służąc tzw. „unii lubelskiej”. W 1965 r. redaktorem naczelnym został syn założyciela, Marek Adam Jaworski.

 

1952 – 7 lipca w Lublinie zmarł ks. Ludwik Zalewski (ur. 1878 we wsi Nakły k. Ostro­łęki) – dr filozofii, historyk kultury Lubelszczyzny, pedagog, bibliofil, literat. Został pochowany na cmentarzu przy ul. Lipowej. W jego mieszkaniu zorganizowano siedzibę oddziału ZLP oraz redakcji „Kameny”

 

1955 – w Lubartowie urodził się Bogusław Wróblewski

 

1955 – urodziła się Urszula Jaros ( zm. 2007 r. ) - poetka i nauczycielka związana z Lublinem

 

1956 – w Lublinie urodził się poeta Krzysztof Paczuski ( zm. 2004 r. ). Został pochowany na cmentarzu w Kazimierzu Dolnym.

 

1957  - Powstał Lubelski Klub Literacki pod przewodnictwem Anny Markowej i Zbigniewa Stępka, a pod patronatem Zbigniewa Jakubika. Debiutujący poeci wydawali swoje tomiki na powielaczu

– w grudniu ukazała się pierwsza kolumna literacka w dodatku wznowionego „Kuriera Lubelskiego” zatytułowana „Teraz”. Po siedmiu numerach, pod naciskiem władz, dodatek zlikwidowano
– swoje debiuty mają: Jerzy Księski, Anna Markowa, Jan Stanisław Stefaniak, Zbigniew Stępek, Stanisław Weremczuk i Józef Zięba;

– w Maryninie urodził się Alfred Wierzbicki - ksiądz, poeta i filozof lubelski

– na studia do Lublina przybył Zbigniew Strzałkowski (ur. w 1933 na Polesiu) - poeta, pisarz, plastyk

 

1957-1960 – w tych latach Edward Stachura (1937- 1979) studiował romanistykę na KUL-u. Poeta do końca życia związany był z Lublinem i lublinianami. 

 

1958 – debiutują: Wacław Gralewski i Zygmunt Mikulski;

– w Lublinie urodził się Bogusław Ireneusz Michalkiewicz - poeta, twórca utworów dla dzieci

 

1959 – debiutuje Marek Adam Jaworski

 

1959 – w Warszawie urodził się Jacek Dąbała, powieściopisarz. W 1983 r. ukończył filologię polską na KUL, od tego czasu jest związany z Lublinem

 

1959

23 XI - zmarł w Szczebrzeszynie dr Zygmunt Klukowski (ur. 1885), wydawca cyklu materiałów i źródeł do dziejów Zamojszczyzny oraz autor m. in. Dziennika z lat okupacji Zamojszczyzny, znany historyk, bibliofil.
26 XI — zmarł pisarz lubelski, autor 14 powieści, Józef Nikodem Kłosowski (ur. 1904 r. w Krasnymstawie). W czasie okupacji wydał kilka konspiracyjnych pism oraz skupił wokół siebie grupę pisarzy ludowych tzw. „Wieś Tworzącą”. Większość powieści Kłosowskiego poświęcona jest współczesnej wsi lubelskiej.

 

1959 – w Sławatyczach urodziła się Eda Ostrowska, poetka lubelsko – włodawska

 

19591964 - w tych latach tworzy grupa literacka Prom pod patronatem Rady Okręgowej ZSP. W jej skład wchodzili m.in.: J. Biaduń, Z. Falkowski, H. Pająk, V. Szorc, N. Zachajkiewicz i inni. Grupa wydawała w „Kamenie” własne kolumny, a w 1963 r. ukazał się wspólny tomik promowców.

 

1960 – debiutują: Mirosława Knorr, Irena Koziejowska, Maria Szczepowska, Andrzej Tchórzewski i Stefan Zarębski. Książki wydali także: Feliks Araszkiewicz, Maria Bechczyc-Rudnicka, Józef Nikodem Kłosowski, Jerzy Księski, Anna Markowa, Jan Stanisław Stefaniak i Stefan Wolski.

 

1960 – w Lublinie urodził się Jan Maria Kłoczowski - poeta, aktor, tłumacz

 

luty 1961 - w miejsce istniejącej od 1957 roku Lubelskiej Spółdzielni Wydawniczej utworzono „Wydawnictwo Lubelskie”, którego celem było publikowanie książek popularyzujących wiedzę o przeszłości i teraźniejszości Lubelszczyzny. Nakładem WL ukazały się książki beletrystyczne, naukowe i popularnonaukowe. Od r. 1962 WL rozszerzyło działalność na inne województwa
- 4 grudzień - w Nałęczowie w Pałacu Małachowskich otwarte zostało pierwsze w kraju Muzeum Bolesława Prusa.
 

1961 - w Bełżycach urodził się Ryszard Winiarski, ksiądz, poeta, duszpasterz Środowisk Twórczych Archidiecezji Lubelskiej

 

1961 – w Lublinie urodził się Marcin Świetlicki, poeta, prozaik i wokalista zespołu Świetliki. Uczył się w III Liceum Ogólnokształcącym im. Unii Lubelskiej.

 

1962 – budowa Międzyuczelnianej Biblioteki w Lublinie, która miała pomieścić półtora miliona tomów

Interludia lubelskie Heleny Platty złożone z trzech części: Wieki (1962), Czasy (1970) i Lata (1977)

 

1963 – debiutuje Janusz Danielak

Cyganeria Wacława Mrozowskiego, Most nad czasem Konrada Bielskiego, Pięść Herostratesa (1958) i Ogniste koła Wacława Gralewskiego – wspomnienia pisarzy z dawnego literackiego Lublina

 

1964 – w Lublinie odbył się Ogólnopolski Zjazd Związku Literatów Polskich. Z tej okazji wydano specjalny numer „Kameny” ze Słowniczkiem bio-bibliograficznym pisarzy należących do Lubelskiego Oddziału ZLP w r. 1964 opracowanym przez M. Bechczyc-Rudnicką

– utworzono Klub Nauczycieli Literatów; w 1969 r. KNL wybrał na swojego patrona Józefa Czechowicza

– powstała studencka grupa literacka Samsara, z siedzibą w studenckim Klubie „Arcus”

– debiutuje Bogdan Madej

 

jesień 1965 – jubileuszowy zjazd Związku Literatów Polskich w Lublinie

 

1965 – powstał Studencki Klub Literacki wydający w „Kurierze Lubelskim” kolumnę „Kontrapunkty”

 

1965 – w oparciu o Lubelski Oddz. ZLP, z inicjatywy Zbigniewa Jakubika, reaktywowano Lubelski Klub Literacki. Klub działał do 1969

– debiutują: Henryk Pająk, Romuald Karaś i Zbigniew Strzałkowski

 

1965 - w Lidzbarku Warmińskim urodził się Andrzej Niewiadomski - poeta, krytyk literacki, pracownik naukowy UMCS
 
 
1966 - urodził się Jacek Guz, poeta 
 

maj 1966 – w Lublinie zmarł Feliks Araszkiewicz - historyk literatury, działacz kulturalny

jesień – Wydawnictwo Lubelskie wydało Almanach poetycki zawierający utwory autorstwa członków Lubelskiego Klubu Literackiego.

– debiutuje: Wioletta Szorc

– ogólnopolski Zjazd Młodych Pisarzy w Lublinie

 

1966-1976 – W Lublinie działała Grupa Poetycka „Samsara” tworzona przez studentów filologii polskiej UMCS. Członkowie: Zbigniew W. Fronczek, Aleksander Migo, Tadeusz Kwiatkowski-Cugow, Stanisław Jan Królik, Józef Osmoła, Andrzej Pawluczuk i Stanisław Rogala

 

1967 – debiutują: Witold Welcz, Zdzisław Jastrzębski i Andrzej Kaniecki

 

1968 – utworzenie Muzeum Józefa Czechowicza

– debiutują: Matylda Wełna i Roch Sęczawa

– powieść Lata spokojnego słońca B. Zadury

– zmarł pisarz Włodzimierz Chełmicki (ur. 1887 w Starej Wsi)

 

1969 – wystawienie w centrum miasta pomnika lubelskiego poety Józefa Czechowicza

– debiutuje Maria Józefacka

– w Lublinie zmarł Waldemar Babinicz (ur. 1902) – pisarz, publicysta, pedagog

 

1970 – zmarł w Lublinie Konrad Bielski (ur. 1902 w Piatydniach) - poeta, prozaik, adwokat. Został pochowany na cmentarzu przy ul. Lipowej

 

1972 – zmarli Zdzisław Jastrzębski i Wacław Gralewski

 

1973 – zmarli: Zbigniew Stępek (ur. 1932 w Rzeszowie) – dziennikarz, redaktor radiowy, pisarz; Kazimierz Andrzej Jaworski, KAJ (ur. 1897 w Siedliszczu) – twórca i redaktor „Kameny”, poeta, tłu­macz, pedagog; August Jerzy Grochowski (ur. 1888)  

 

1974 – Ogólnopolska Jubileuszowa Sesja Pisarzy Polskich

 

1975 almanach prozy twórców z Koła Młodych pt. Na widnokręgu

Tamten Lublin Zygmunta Mikulskiego

 

1976 – zmarł Zbigniew Jakubik (ur. 1920) – pisarz, publicysta

– antologia poetycka Przebudzenie – utwory 27 młodych autorów lubelskich

– wydano Informator literacki Lubelskiego Oddziału ZLP zawierający noty bio-bibliograficzne dziewiętnastu ówczesnych członków Lubelskiego Oddz. ZLP.

 

1977 – w Tarnobrzegu urodził się Marcin Czyż, poeta, współzałożyciel grupy literackiej „Nic wspólnego”. Ukończył filozofię na UMCS w Lublinie. Obecnie jest doktorantem Europejskiego Kolegium Polskich i Ukraińskich Uniwersytetów.

– powieść Posłuchaj, Moniko H. Pająka,

– powieści Odmienianie czasu i Dom pełen marzeń (1979) Z. Strzałkowskiego

 

1978 – ukazały się trzy serie Lubelskich Prezentacji Poetyckich (LPP), obejmujące ponad dwadzieścia indywidualnych tomików wierszy, autorstwa takich twórców jak: W. Dras, S. P. Gaszyński, P. Gembal, P. Grauman, U. Jaros, W. A. Kałabun, J. Klimecki, W. Krawczyk, A. W. Kulik, C. Listowski, S. A. Łukowski, W. Michalski, J. K. Misiec, D. Opolski, W. Oszajca, K. Paczuski, A. Rozenfeld, S. Sadurski, A. Waszczuk-Listowska, B. Wróblewski i W. Żelazny, Z. W. Fronczek, J. Kaczorowski, H. Kozak, T. Kwiatkowski-Cugow, H. Makarski i E. Ostrowska

– powieść Zamek J. Kaczorowskiego

 

1978-1980 – ukazało się 10 numerów „Źródeł”, młodoliterackiego dodatku do „Kameny”

 

1978 - utworzono „Magazyn Literacki” - miesięczny dodatek do „Sztandaru Ludu”

 

W latach 70. rozwija się literatura młodzieżowa: M. Józefacka (Karkołomna gra, 1971; Kto sieje wiatr, 1973; To, co najpiękniejsze, 1976; Dziewczyna nie ludzie, 1979); W. Zawada (Kaktusy z Zielonej ulicy, 1967, Wielka wojna z czarną flagą, 1968 i Leśna szkoła strzelca Kaktusa, 1969); ponadto: A. Lekki, R. Jegorow, L. J. Okoń, J. Olczak, M. A. Jaworski. Tematyka bardzo szeroka: od współczesności w powieściach M. Józefackiej poprzez przygody okupacyjne u W. Zawady, po egzotykę miejsc i epok w książkach L. J. Okonia i R. Jegorowa.

 

1980 – we Włodawie urodził się Wojciech Sołtys, poeta związany z Lublinem

 

1981 – „Akcent”, z almanachu przekształcony w kwartalnik poświęcony literaturze, sztukom plastycznym i naukom humanistycznym o zasięgu ogólnopolskim. Założycielem i redaktorem naczelnym „Akcentu” jest Bogusław Wróblewski. 

 

Od 1983 – Lublinie zamieszkuje Elżbieta Cichla-Czarniawska, pisarka, poetka. W latach 50. studiowała filologię polską na KUL-u.

 

1989 – w Lublinie zmarła Maria Kuncewiczowa (ur. w 1899 w Samarze) - pisarka związana z Kazimierzem Dolnym, tam też została pochowana. W 1989 roku UMCS przyznał jej tytuł doktora honoris causa.

 

1990 – wyszedł pierwszy numer kwartalnika literackiego „Kresy”, tworzonego przez lubelskie środowisko literackie; pierwszym red. nacz. był G. Filip, od 24 numeru  – Arkadiusz Bagłajewski
 
 
 
 
 
Opracowała Elżbieta Zasempa

 


Źródło

 
1. Kalendarium sporządzone przez Z. J. Hirsza i Z. Wójcikowską, Tysiąc lat ziemi lubelskiej, [w:] „Kalendarz Lubelski” 1965.

2. Nasalska A., Proza w półwieczu, [w:] Lublin literacki 1932-1982, pod red. W. Michalski, J. Zięba.

3. Wróblewski B., Koniec dekady (o poezji lubelskiej tu latach siedemdziesiątych), [w:] Lublin literacki 1932-1982, pod red. W. Michalski, J. Zięba.
4. Zięba J., 50 lat życia literackiego Lublina, [w:] Lublin literacki 1932-1982, pod red. W. Michalski, J. Zięba.