Tadeusz Mazowiecki (ur. 1927)

Polityk, poseł na sejm PRL i III RP, premier, publicysta i działacz społeczny.

 


Spis treści:
1. Wykształcenie
2. Działalność polityczna w PRL
3. Opozycja wobec władz PRL
4. Sierpień 1980 roku i „Solidarność”
5. Stan wojenny i schyłek PRL-u



Wykształcenie

Tadeusz Mazowiecki (ur. 10 kwietnia 1927) ukończył Liceum Ogólnokształcące im. Marszałka Stanisława Małachowskiego w Płocku (rocznik 1946), następnie rozpoczął (nieukończone) studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim.



Działalność polityczna w PRL

Początkowo był związany z czasopismem „Dziś i Jutro”, będącym częścią PAX-u Bolesława Piaseckiego. Była to frakcja świeckich katolików, działających we współpracy z partią. Współtworzył „Wrocławski Tygodnik Katolików”. W 1953 roku na jego łamach potępił biskupa Kaczmarka, skazanego w procesie pokazowym na szpiegostwo na rzecz USA w celu obalenia ustroju. Już wkrótce jednak przestał się zgadzać z prokomunistycznymi tezami PAX-u. W 1955 roku został usunięty ze stowarzyszenia za krytykowanie polityki przywódców. Dwa lata później znalazł się wśród założycieli Klubu Inteligencji Katolickiej w Warszawie. Dołączył do „Znaku”, jedynego stowarzyszenia katolików, które mimo reprezentacji w sejmie PRL, nie było w konflikcie z episkopatem. W 1958 roku Tadeusz Mazowiecki został posłem na sejm – godność tą piastował przez trzy kolejne kadencje.



Opozycja wobec władz PRL

Tadeusz Mazowiecki po raz pierwszy wystąpił przeciw władzom PRL w czasie wydarzeń marcowych. Koło poselskie „Znak” wystąpiło wówczas przeciwko rozpętanej przez partię nagonce antysemickiej i antyinteligenckiej. Było to niezwykłe wydarzenie, gdyż w sejmie PRL dotąd nie krytykowano oficjalnie posunięć władz. „Znak” został okrzyknięty „resztówką poreakcyjną”, a jego posłów oczerniano w prasie.
Po raz kolejny Tadeusz Mazowiecki wystąpił przeciw władzom PRL, gdy po wydarzeniach grudnia 1970 roku domagał się w sejmie ustalenia winnych rozlewu krwi (bezskutecznie).
W 1976 roku doszło do rozwiązania „Znaku” przez władze PRL. Partia wzięła w ten sposób odwet za wstrzymanie się od głosu Stanisława Stommy w czasie głosowania nad zmianami w konstytucji PRL. Ponieważ w sejmie PRL głosowanie było tylko formalnością, ten akt sprzeciwu doprowadził do zablokowania posłom możliwości kandydowania do parlamentu w 1976 roku.
Tadeusz Mazowiecki związał się z opozycją – Polskim Porozumieniem Niepodległościowym. Miało ono bardzo rewolucyjne, jak na owe czasy, postulaty: całkowitą niepodległość Polski, wystąpienie z Układu Warszawskiego, wprowadzenie ustroju demokratycznego i zniesienie cenzury.



Sierpień 1980 roku i „Solidarność”

Gdy wybuchły strajki na wybrzeżu, Tadeusz Mazowiecki był jednym z inicjatorów „listu 64”, wzywającego władze do dialogu z protestującymi. Dwudziestego czwartego sierpnia przybył na zaproszenie strajkujących do Stoczni Gdańskiej i stanął na czele Komisji Ekspertów MKS-u. Jego zadaniem było doradzanie robotnikom, m.in w kwestiach prawnych. Po podpisaniu porozumień sierpniowych wstąpił do „Solidarności”, stając się jednym z najważniejszych doradców Lecha Wałęsy. W 1981 roku został redaktorem naczelnym „Tygodnika Solidarność”.



Stan wojenny i schyłek PRL-u

Po wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 Tadeusz Mazowiecki został aresztowany w Sopocie. Przebywał w ośrodkach internowania ponad rok – zwolniono go dopiero 23 grudnia 1982 roku. W listopadzie 1983 roku przewodniczył Radzie Programowej Klubu Inteligencji Katolickiej w Warszawie, która została rozwiązana po opublikowaniu dokumentu „Stan świadomości społecznej”.
W 1987 roku wyjechał za granicę, gdzie prowadził rozmowy z przedstawicielami związków zawodowych i politykami zachodnimi. Po powrocie do kraju dążył do porozumienia z PZPR. Uczestniczył w rozmowach w Magdalence i przy Okrągłym Stole. Po zwycięstwie powierzono mu utworzenie pierwszego rządu niepodległej Polski. Jako premier rozpoczął wprowadzanie reform (m.in. planu Balcerowicza). Zarzucano mu jednak spowalnianie tempa przemian i pobłażliwość wobec zbrodniarzy z SB. Gdy jego rząd upadł na skutek konfliktu z Lechem Wałęsą, zdecydował się wziąć udział w wyborach prezydenckich w 1990 roku. Nie odniósł jednak sukcesu, nie przechodząc do II tury.
Tadeusz Mazowiecki sprawował urząd posła w I, II i III kadencji sejmu, wybierany z list Unii Demokratycznej i Unii Wolności.

 

Opracował Ziemowit Karłowicz
Redakcja: Monika Śliwińska

Tadeusz Mazowiecki (ur. 1927)

Polityk, poseł na sejm PRL i III RP, premier, publicysta i działacz społeczny.

 

Spis treści:
1. Wykształcenie
2. Działalność polityczna w PRL
3. Opozycja wobec władz PRL
4. Sierpień 1980 roku i „Solidarność”
5. Stan wojenny i schyłek PRL-u

Wykształcenie

Tadeusz Mazowiecki (ur. 10 kwietnia 1927) ukończył Liceum Ogólnokształcące im. Marszałka Stanisława Małachowskiego w Płocku (rocznik 1946), następnie rozpoczął (nieukończone) studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim.


Działalność polityczna w PRL

Początkowo był związany z czasopismem „Dziś i Jutro”, będącym częścią PAX-u Bolesława Piaseckiego. Była to frakcja świeckich katolików, działających we współpracy z partią. Współtworzył „Wrocławski Tygodnik Katolików”. W 1953 roku na jego łamach potępił biskupa Kaczmarka, skazanego w procesie pokazowym na szpiegostwo na rzecz USA w celu obalenia ustroju. Już wkrótce jednak przestał się zgadzać z prokomunistycznymi tezami PAX-u. W 1955 roku został usunięty ze stowarzyszenia za krytykowanie polityki przywódców. Dwa lata później znalazł się wśród założycieli Klubu Inteligencji Katolickiej w Warszawie. Dołączył do „Znaku”, jedynego stowarzyszenia katolików, które mimo reprezentacji w sejmie PRL, nie było w konflikcie z episkopatem. W 1958 roku Tadeusz Mazowiecki został posłem na sejm – godność tą piastował przez trzy kolejne kadencje.


Opozycja wobec władz PRL

Tadeusz Mazowiecki po raz pierwszy wystąpił przeciw władzom PRL w czasie wydarzeń marcowych. Koło poselskie „Znak” wystąpiło wówczas przeciwko rozpętanej przez partię nagonce antysemickiej i antyinteligenckiej. Było to niezwykłe wydarzenie, gdyż w sejmie PRL dotąd nie krytykowano oficjalnie posunięć władz. „Znak” został okrzyknięty „resztówką poreakcyjną”, a jego posłów oczerniano w prasie.
Po raz kolejny Tadeusz Mazowiecki wystąpił przeciw władzom PRL, gdy po wydarzeniach grudnia 1970 roku domagał się w sejmie ustalenia winnych rozlewu krwi (bezskutecznie).
W 1976 roku doszło do rozwiązania „Znaku” przez władze PRL. Partia wzięła w ten sposób odwet za wstrzymanie się od głosu Stanisława Stommy w czasie głosowania nad zmianami w konstytucji PRL. Ponieważ w sejmie PRL głosowanie było tylko formalnością, ten akt sprzeciwu doprowadził do zablokowania posłom możliwości kandydowania do parlamentu w 1976 roku.
Tadeusz Mazowiecki związał się z opozycją – Polskim Porozumieniem Niepodległościowym. Miało ono bardzo rewolucyjne, jak na owe czasy, postulaty: całkowitą niepodległość Polski, wystąpienie z Układu Warszawskiego, wprowadzenie ustroju demokratycznego i zniesienie cenzury.


Sierpień 1980 roku i „Solidarność”

Gdy wybuchły strajki na wybrzeżu, Tadeusz Mazowiecki był jednym z inicjatorów „listu 64”, wzywającego władze do dialogu z protestującymi. Dwudziestego czwartego sierpnia przybył na zaproszenie strajkujących do Stoczni Gdańskiej i stanął na czele Komisji Ekspertów MKS-u. Jego zadaniem było doradzanie robotnikom, m.in w kwestiach prawnych. Po podpisaniu porozumień sierpniowych wstąpił do „Solidarności”, stając się jednym z najważniejszych doradców Lecha Wałęsy. W 1981 roku został redaktorem naczelnym „Tygodnika Solidarność”.


Stan wojenny i schyłek PRL-u

Po wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 Tadeusz Mazowiecki został aresztowany w Sopocie. Przebywał w ośrodkach internowania ponad rok – zwolniono go dopiero 23 grudnia 1982 roku. W listopadzie 1983 roku przewodniczył Radzie Programowej Klubu Inteligencji Katolickiej w Warszawie, która została rozwiązana po opublikowaniu dokumentu „Stan świadomości społecznej”.
W 1987 roku wyjechał za granicę, gdzie prowadził rozmowy z przedstawicielami związków zawodowych i politykami zachodnimi. Po powrocie do kraju dążył do porozumienia z PZPR. Uczestniczył w rozmowach w Magdalence i przy Okrągłym Stole. Po zwycięstwie powierzono mu utworzenie pierwszego rządu niepodległej Polski. Jako premier rozpoczął wprowadzanie reform (m.in. planu Balcerowicza). Zarzucano mu jednak spowalnianie tempa przemian i pobłażliwość wobec zbrodniarzy z SB. Gdy jego rząd upadł na skutek konfliktu z Lechem Wałęsą, zdecydował się wziąć udział w wyborach prezydenckich w 1990 roku. Nie odniósł jednak sukcesu, nie przechodząc do II tury.
Tadeusz Mazowiecki sprawował urząd posła w I, II i III kadencji sejmu, wybierany z list Unii Demokratycznej i Unii Wolności.

 

Opracował Ziemowit Karłowicz
Redakcja: Monika Śliwińska