Szkoła lotnicza w Dęblinie (Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych)

Dęblin jest jednym z ważniejszych miejsc na lotniczej mapie Polski. To tutaj od 1927 roku były prowadzone regularne szkolenia kadr dla polskiego lotnictwa wojskowego. Przez czternaście lat funkcjonowania szkoły w okresie międzywojennym ukończyło ją ponad tysiąc obserwatorów i pilotów, w tym tak słynnych jak Bolesław Orliński, Stanisław Skarżyński czy Franciszek Żwirko.

 


Spis treści:
1. Początki i okres międzywojenny
2. Okres powojenny
3. Literatura



Początki i okres międzywojenny

Lotnicza historia Dęblina rozpoczęła się podczas I wojny światowej, kiedy jednostki lotnictwa niemieckiego i austro-węgierskiego wykorzystywały poddęblińskie łąki w pobliżu wsi Masów jako lotnisko polowe, a obiekty zespołu pałacowego Jabłonowskich jako zaplecze dla dowództwa, personelu lotniczego i technicznego. Jednostki niemieckie i austro-węgierskie operowały tam przez około dwa lata.

Historia szkolnictwa lotniczego w Dęblinie sięga 1920 roku. Na lotnisku poaustriackim rozpoczęła kilkumiesięczną działalność Francuska Szkoła Pilotów przeniesiona z lotniska mokotowskiego. Francuska Szkoła Pilotów przybyła do Polski w 1919 roku wraz z armią gen. Hallera. Była zaopatrzona we francuski sprzęt lotniczy w postaci około pięćdziesięciu samolotów. Instruktorami byli piloci francuscy.
W roku 1921 Ministerstwo Spraw Wojskowych postanowiło stworzyć regularny ośrodek kształcenia kadr oficerskich polskiego lotnictwa wojskowego. Uczelnia pod nazwą Oficerska Szkoła Lotnictwa została początkowo (w 1925 roku) ulokowana w Grudziądzu, a 14 kwietnia 1927 roku została przeniesiona do Dęblina. Decyzja o ulokowaniu głównej wojskowej szkoły lotniczej w Dęblinie była motywowana jego centralnym położeniem na terenie ówczesnej Polski, stosunkowo niedaleko od Warszawy, ale przede wszystkim warunkami klimatycznymi. Ukształtowanie dolin rzecznych w miejscu ujścia Wieprza do Wisły charakteryzujące się otwarciem ich na południe powoduje, że panują tu korzystne warunki klimatyczne z dużą ilością dni słonecznych i ciepłych i małą ilością opadów atmosferycznych i dni mglistych. Ponadto występowały korzystne warunki terenowe w postaci trawiastej równiny, docenione już przez Niemców i Austriaków. Zaletami były także naturalne, doskonale widoczne z powietrza obiekty orientacyjne: rzeki Wisła i Wieprz, a ponadto charakterystyczny układ linii kolejowych oraz zabudowania twierdzy dęblińskiej, co w czasach nawigacji opartej w dużym stopniu na obserwacji wzrokowej było niezwykle istotne.
Pierwsza promocja oficerska odbyła się w Dęblinie 15 sierpnia 1928 roku. Przez czternaście lat jej istnienia szkołę ukończyło ponad tysiąc obserwatorów i pilotów. Dęblińska uczelnia była nowocześnie wyposażoną szkołą lotniczą, o nowatorskim programie kształcenia. W wyniku rozmaitych zmian, jakie przeprowadzono w systemie szkolnictwa wojskowego, w 1929 roku utworzono w Dęblinie – w miejsce Oficerskiej Szkoły Lotnictwa – Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa (CWOL), w skład którego wchodziły: Szkoła Podchorążych Lotnictwa (SPL), Szkoła Podchorążych Rezerwy Lotnictwa (SPRL), Kurs Pilotażu dla Oficerów Młodszych, dywizjon ćwiczebny, Baza Lotnicza CWOL, Eskadra treningowa.
Potwierdzeniem wysokiej jakości kształcenia pilotów i pozostałego personelu oficerskiego były sukcesy jej wychowanków i instruktorów w międzynarodowych zawodach lotniczych i rekordowych przelotach, popularnych w latach 20. i 30. W okresie międzywojennym uczelnia wykształciła tak znakomitych lotników, jak por. pil. Bolesław Orliński, słynny z rekordowego przelotu do Japonii na samolocie Breguet XIX, kpt. pil. Stanisław Skarżyński, który samolotem RWD–5 bis jako pierwszy samotnie pokonał południowy Atlantyk, utytułowany pilot sportowy i wojskowy por. pil. Franciszek Żwirko, kpt. pil. Jerzy Bajan – twórca i dowódca pierwszego polskiego zespołu akrobacji lotniczej latającego na samolotach PWS–A, znanej jako „Trójka Bajana”, st. sierż. mech. Gustaw Pokrzywka – mechanik lotniczy latający sportowo z Franciszkiem Żwirką. Ważnymi postaciami dla polskiego lotnictwa byli także instruktorzy lotu służący w Dęblinie, w tym zwłaszcza pilot-pisarz Janusz Meissner, dzięki któremu możemy poznać życie codzienne uczelni dęblińskiej przed wojną, oraz Stanisław Latwis – twórca melodii Marsza Lotników. Nie można również zapomnieć o wielkiej liczbie doskonałych lotników wojskowych będących absolwentami uczelni, którzy na wielu frontach II wojny światowej w warunkach bojowych dowiedli wysokiej klasy wyszkolenia lotniczego, a także rozwiązań taktycznych opracowanych przez specjalistów dęblińskich, które zostały potem przejęte, m.in. przez lotnictwo brytyjskie. Pośród absolwentów, którzy służyli w Polskich Siłach Powietrznych na Zachodzie był np. pochodzący z Lublina późniejszy słynny pilot doświadczalny Janusz Żurakowski, czy Witold Łokuciewski, który z Lublinem związał swe losy powojenne.
 
Lotnisko dęblińskie wchodziło w skład całego węzła lotniskowego, złożonego z lotnisk zapasowych w Zajezierzu, Gołębiu, Borowinie i Ułężu. Lotnisko w Ułężu zostało oddane do użytku w 1937 roku, a od 1939 roku prowadzono tam szkolenie wyższego pilotażu dla podchorążych.
W czasie kampanii wrześniowej obiekty szkoły i lotniska jako strategiczne były bombardowane. Największe bombardowanie miało miejsce 2 września z około 40 zabitymi i rannymi. Ciężko ranny został m.in. ppłk Jerzy Bajan, ostatni przedwojenny komendant „Szkoły Orląt”. Instruktorzy uczelni brali udział w działaniach bojowych w kampanii wrześniowej w ramach sformowanej ad hoc jednostki zwanej zwaną „Grupą Dęblińską”.


Okres powojenny

Po wojnie, w nowych warunkach, uczelnia reaktywowała działalność wiosną 1945 roku jako Wojskowa Szkoła Pilotów w Dęblinie, a 21 czerwca 1945 roku miała miejsce pierwsza powojenna – i czternasta w historii szkoły dęblińskiej – promocja podchorążych. W latach 1947–1968 funkcjonowała pod nazwą Oficerska Szkoła Lotnicza (OSL).
W 1968 roku OSL otrzymała status wyższej uczelni i prawo nadawania absolwentom tytułu inżyniera, jako Wyższa Oficerska Szkoła Lotnicza (WOSL). Pierwsza promocja inżynierów, pilotów i dowódców miała miejsce w 1971 roku.
W 1994 roku nastąpiła kolejna reorganizacja i obecnie uczelnia nosi nazwę Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych (WSOSP). System studiów (jesień–zima: szkolenie teoretyczne, wiosna –lato: szkolenie praktyczne), obejmuje szkolenie w powietrzu w II semestrze nauczania na samolocie podstawowym PZL–130T „Orlik”. W następnych latach podchorążowie odbywają loty na samolotach TS–11 „Iskra” oraz według specjalności na śmigłowcu Mi–2 (w przyszłości planuje się szkolenie na śmigłowcu SW–4). Od 1 marca 2008 roku szkoła prowadzi również studia podyplomowe na kierunkach Zarządzanie Ruchem Lotniczym i Eksploatacja Statków Powietrznych.

Ostatnie lata to czas ścierania się różnych koncepcji reform szkolnictwa lotniczego dla polskiego lotnictwa wojskowego, niektóre z nich zakładały przeniesienie go z Dęblina w całości lub części, bądź do jednej centralnej uczelni wojskowej, bądź wyprowadzenie np. zaawansowanego szkolenia praktycznego do uczelni zagranicznych. Prawdopodobnie decydujące dla losów uczelni będą posunięcia dotyczące zakupów nowych samolotów szkolnych.
 

Opracował: Janusz Dołęga
 

 


Literatura

Czesław Gagajek, Dęblin – trzy wcielenia, „Skrzydlata Polska” 4/1997.
Jan Celek, Zarys historii dęblińskiej szkoły lotniczej, MON, Warszawa 1965.
Andrzej Marciuniuk, 75 lat dęblińskiej „Szkoły Orląt”, Adam Marszałek, Toruń 2000.

Szkoła lotnicza w Dęblinie (Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych)

Dęblin jest jednym z ważniejszych miejsc na lotniczej mapie Polski. To tutaj od 1927 roku były prowadzone regularne szkolenia kadr dla polskiego lotnictwa wojskowego. Przez czternaście lat funkcjonowania szkoły w okresie międzywojennym ukończyło ją ponad tysiąc obserwatorów i pilotów, w tym tak słynnych jak Bolesław Orliński, Stanisław Skarżyński czy Franciszek Żwirko.

 

Spis treści:
1. Początki i okres międzywojenny
2. Okres powojenny
3. Literatura

Początki i okres międzywojenny

Lotnicza historia Dęblina rozpoczęła się podczas I wojny światowej, kiedy jednostki lotnictwa niemieckiego i austro-węgierskiego wykorzystywały poddęblińskie łąki w pobliżu wsi Masów jako lotnisko polowe, a obiekty zespołu pałacowego Jabłonowskich jako zaplecze dla dowództwa, personelu lotniczego i technicznego. Jednostki niemieckie i austro-węgierskie operowały tam przez około dwa lata.

Historia szkolnictwa lotniczego w Dęblinie sięga 1920 roku. Na lotnisku poaustriackim rozpoczęła kilkumiesięczną działalność Francuska Szkoła Pilotów przeniesiona z lotniska mokotowskiego. Francuska Szkoła Pilotów przybyła do Polski w 1919 roku wraz z armią gen. Hallera. Była zaopatrzona we francuski sprzęt lotniczy w postaci około pięćdziesięciu samolotów. Instruktorami byli piloci francuscy.
W roku 1921 Ministerstwo Spraw Wojskowych postanowiło stworzyć regularny ośrodek kształcenia kadr oficerskich polskiego lotnictwa wojskowego. Uczelnia pod nazwą Oficerska Szkoła Lotnictwa została początkowo (w 1925 roku) ulokowana w Grudziądzu, a 14 kwietnia 1927 roku została przeniesiona do Dęblina. Decyzja o ulokowaniu głównej wojskowej szkoły lotniczej w Dęblinie była motywowana jego centralnym położeniem na terenie ówczesnej Polski, stosunkowo niedaleko od Warszawy, ale przede wszystkim warunkami klimatycznymi. Ukształtowanie dolin rzecznych w miejscu ujścia Wieprza do Wisły charakteryzujące się otwarciem ich na południe powoduje, że panują tu korzystne warunki klimatyczne z dużą ilością dni słonecznych i ciepłych i małą ilością opadów atmosferycznych i dni mglistych. Ponadto występowały korzystne warunki terenowe w postaci trawiastej równiny, docenione już przez Niemców i Austriaków. Zaletami były także naturalne, doskonale widoczne z powietrza obiekty orientacyjne: rzeki Wisła i Wieprz, a ponadto charakterystyczny układ linii kolejowych oraz zabudowania twierdzy dęblińskiej, co w czasach nawigacji opartej w dużym stopniu na obserwacji wzrokowej było niezwykle istotne.
Pierwsza promocja oficerska odbyła się w Dęblinie 15 sierpnia 1928 roku. Przez czternaście lat jej istnienia szkołę ukończyło ponad tysiąc obserwatorów i pilotów. Dęblińska uczelnia była nowocześnie wyposażoną szkołą lotniczą, o nowatorskim programie kształcenia. W wyniku rozmaitych zmian, jakie przeprowadzono w systemie szkolnictwa wojskowego, w 1929 roku utworzono w Dęblinie – w miejsce Oficerskiej Szkoły Lotnictwa – Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa (CWOL), w skład którego wchodziły: Szkoła Podchorążych Lotnictwa (SPL), Szkoła Podchorążych Rezerwy Lotnictwa (SPRL), Kurs Pilotażu dla Oficerów Młodszych, dywizjon ćwiczebny, Baza Lotnicza CWOL, Eskadra treningowa.
Potwierdzeniem wysokiej jakości kształcenia pilotów i pozostałego personelu oficerskiego były sukcesy jej wychowanków i instruktorów w międzynarodowych zawodach lotniczych i rekordowych przelotach, popularnych w latach 20. i 30. W okresie międzywojennym uczelnia wykształciła tak znakomitych lotników, jak por. pil. Bolesław Orliński, słynny z rekordowego przelotu do Japonii na samolocie Breguet XIX, kpt. pil. Stanisław Skarżyński, który samolotem RWD–5 bis jako pierwszy samotnie pokonał południowy Atlantyk, utytułowany pilot sportowy i wojskowy por. pil. Franciszek Żwirko, kpt. pil. Jerzy Bajan – twórca i dowódca pierwszego polskiego zespołu akrobacji lotniczej latającego na samolotach PWS–A, znanej jako „Trójka Bajana”, st. sierż. mech. Gustaw Pokrzywka – mechanik lotniczy latający sportowo z Franciszkiem Żwirką. Ważnymi postaciami dla polskiego lotnictwa byli także instruktorzy lotu służący w Dęblinie, w tym zwłaszcza pilot-pisarz Janusz Meissner, dzięki któremu możemy poznać życie codzienne uczelni dęblińskiej przed wojną, oraz Stanisław Latwis – twórca melodii Marsza Lotników. Nie można również zapomnieć o wielkiej liczbie doskonałych lotników wojskowych będących absolwentami uczelni, którzy na wielu frontach II wojny światowej w warunkach bojowych dowiedli wysokiej klasy wyszkolenia lotniczego, a także rozwiązań taktycznych opracowanych przez specjalistów dęblińskich, które zostały potem przejęte, m.in. przez lotnictwo brytyjskie. Pośród absolwentów, którzy służyli w Polskich Siłach Powietrznych na Zachodzie był np. pochodzący z Lublina późniejszy słynny pilot doświadczalny Janusz Żurakowski, czy Witold Łokuciewski, który z Lublinem związał swe losy powojenne.
 
Lotnisko dęblińskie wchodziło w skład całego węzła lotniskowego, złożonego z lotnisk zapasowych w Zajezierzu, Gołębiu, Borowinie i Ułężu. Lotnisko w Ułężu zostało oddane do użytku w 1937 roku, a od 1939 roku prowadzono tam szkolenie wyższego pilotażu dla podchorążych.
W czasie kampanii wrześniowej obiekty szkoły i lotniska jako strategiczne były bombardowane. Największe bombardowanie miało miejsce 2 września z około 40 zabitymi i rannymi. Ciężko ranny został m.in. ppłk Jerzy Bajan, ostatni przedwojenny komendant „Szkoły Orląt”. Instruktorzy uczelni brali udział w działaniach bojowych w kampanii wrześniowej w ramach sformowanej ad hoc jednostki zwanej zwaną „Grupą Dęblińską”.


Okres powojenny

Po wojnie, w nowych warunkach, uczelnia reaktywowała działalność wiosną 1945 roku jako Wojskowa Szkoła Pilotów w Dęblinie, a 21 czerwca 1945 roku miała miejsce pierwsza powojenna – i czternasta w historii szkoły dęblińskiej – promocja podchorążych. W latach 1947–1968 funkcjonowała pod nazwą Oficerska Szkoła Lotnicza (OSL).
W 1968 roku OSL otrzymała status wyższej uczelni i prawo nadawania absolwentom tytułu inżyniera, jako Wyższa Oficerska Szkoła Lotnicza (WOSL). Pierwsza promocja inżynierów, pilotów i dowódców miała miejsce w 1971 roku.
W 1994 roku nastąpiła kolejna reorganizacja i obecnie uczelnia nosi nazwę Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych (WSOSP). System studiów (jesień–zima: szkolenie teoretyczne, wiosna –lato: szkolenie praktyczne), obejmuje szkolenie w powietrzu w II semestrze nauczania na samolocie podstawowym PZL–130T „Orlik”. W następnych latach podchorążowie odbywają loty na samolotach TS–11 „Iskra” oraz według specjalności na śmigłowcu Mi–2 (w przyszłości planuje się szkolenie na śmigłowcu SW–4). Od 1 marca 2008 roku szkoła prowadzi również studia podyplomowe na kierunkach Zarządzanie Ruchem Lotniczym i Eksploatacja Statków Powietrznych.

Ostatnie lata to czas ścierania się różnych koncepcji reform szkolnictwa lotniczego dla polskiego lotnictwa wojskowego, niektóre z nich zakładały przeniesienie go z Dęblina w całości lub części, bądź do jednej centralnej uczelni wojskowej, bądź wyprowadzenie np. zaawansowanego szkolenia praktycznego do uczelni zagranicznych. Prawdopodobnie decydujące dla losów uczelni będą posunięcia dotyczące zakupów nowych samolotów szkolnych.
 

Opracował: Janusz Dołęga
 

 



Literatura

Czesław Gagajek, Dęblin – trzy wcielenia, „Skrzydlata Polska” 4/1997.
Jan Celek, Zarys historii dęblińskiej szkoły lotniczej, MON, Warszawa 1965.
Andrzej Marciuniuk, 75 lat dęblińskiej „Szkoły Orląt”, Adam Marszałek, Toruń 2000.