Baszta na Zamku Lubelskim

Baszta na Zamku Lubelskim, zwana donżonem, to jedyny po tej stronie Wisły zabytek sztuki romańskiej. Cylindryczna, murowana budowla wchodzi w skład kompleksu Zamku Lubelskiego.

 


Spis treści:
1. Lokalizacja
2. Funkcje
3. Historia
4. Kalendarium
5. Architekt
6. Styl
7. Opis budynku
8. Literatura



Lokalizacja

Południowe skrzydło Zamku Lubelskiego


Funkcje

W przeszłości pełniła funkcję obronną, następnie wchodziła w skład więzienia.



Historia

W źródłach można spotkać się z twierdzeniem, że wieżę w Lublinie zbudował książę halicko-wołyński, Daniel Romanowicz, po rzekomym zdobyciu Lublina. Jako argumenty służą tutaj analizy kronik oraz przypisywanie mu budowy wież w Biełowinie i Stołpiu koło Chełma. Przeciwko dotychczasowemu przypisywaniu wieży lubelskiej Danielowi świadczą zestawione niżej wnioski: Kazimierz Myśliński, analizując treść kroniki ruskiej traktującej o tym przedziale czasu, w którym Daniel miał zdobyć Lublin, doszedł do wniosku, że nie zdobył on wtedy Lublina, a tym samym nie mógł zbudować tej monumentalnej budowli.

Basztę wzniesiono około połowy XIII wieku w formie cylindrycznej, jednorodnej budowli wykazującej cechy stylu późnoromańskiego. Budynek został wzniesiony w typowy sposób dla XIII-wiecznych warowni – wewnątrz pierścienia obronnego, jako główne centrum umocnień. Od tamtego czasu baszta nie była przebudowywana na większą w skalę. Obok kaplicy zamkowej była jedyną częścią ocalałą po zniszczeniu zamku w czasie wojen w XVII wieku. Od 1826 roku baszta wraz z zamkiem pełniła funkcję więzienia. Od 1957 roku w mieszczą się w niej sale ekspozycyjne Muzeum Lubelskiego.


Kalendarium

połowa XIII wieku – budowa cylindrycznej baszty w obrębie wzgórza zamkowego
1826 – funkcje wiezienia
1954 – sale ekspozycyjne Muzeum Lubelskiego



Architekt

Nieznany



Styl

Romański



Opis budynku

Dolne partie wieży zostały zbudowane z wapienia łamanego i cegły, górne z cegły. Budynek jest podpiwniczony, o trzech kondygnacjach podziemnych, kryty dachem o konstrukcji drewnianej. Na dachu belwederek drewniany z galeryjką.

Baszta to cylindryczna wieża na planie koła. Stoi na dziedzińcu zamku, częściowo wtopiona w jego południowe skrzydło połową swego obwodu. Posiada trzy kondygnacje. Zwieńczona jest krenelażem umieszczonym na lunetowym fryzie.
We wnętrzu znajduje się sklepiona, spiralna klatka schodowa, biegnąca w grubości muru od najniższej, piwnicznej kondygnacji aż na obecny strych. Wszystkie kondygnacje posiadają sklepienia kopulaste.
Zwracają uwagę trzy typy okien: wąskie, prostokątne z glifem otwierającym się do wewnątrz; typu strzelnicowego, prostokątne; półcyrklowe z przewężeniem w grubości muru. Na najwyższej kondygnacji znajduje się biforium [arkadowe okno – red.] z zachowaną kamienną kolumienką o przekroju kwadratu ze ściętymi narożami, przechodzącymi na trapezowy kapitel wspierający parę ceglanych arkadek.
Wejście do wieży prowadzi przez otwór drzwiowy w przyziemiu, skąd spiralą schodów w grubości muru można wejść do piwnicy lub na wyższe kondygnacje wieży.


Opracował: Michał Bartnicki
Redakcja: Monika Śliwińska

Literatura

Augustynek T., Zamek – baszta zw. Donżonem. Inwentaryzacja architektoniczna, Lublin 1974.

Augustynek T., Zamek – baszta zw. Donżonem. Projekt techniczny część architektoniczna, Lublin 1979.
Grudziński J., Zamek – Donżon. Rysunki robocze, Lublin 1965.
Grudziński J., Projekt Donżonu i jego wyposażenia, Lublin 1956.
Buczkowa I., Wieża zamkowa w Lublinie, Lublin 1982.
Brykowski R., Górecka M., Winiarz Z., Studium historyczno-architektoniczne wstępne donżonu w Lublinie, Warszawa 1956.
Koziejowski W., Późnoromańskie formy stylowe w architekturze wieży na Zamku Lubelskim, „Studia i Materiały Lubelskie”, t. 9, Lublin 1982.
Koziejowski W., Romański charakter stylowy architektury wieży na Zamku w Lublinie, „Roczniki Humanistyczne”, nr 23 (1975), z. 5.
Kuraś S., Kiedy zbudowano okrągłą wieżę zamku lubelskiego, [w:] Problemy historii i archiwistyki, pod red. T. Mencla, Lublin 1986.
Teodorowicz-Czerepińska J., Wieża Okrągła, „Kurier Lubelski” 1985, nr 49.

Baszta na Zamku Lubelskim

Baszta na Zamku Lubelskim, zwana donżonem, to jedyny po tej stronie Wisły zabytek sztuki romańskiej. Cylindryczna, murowana budowla wchodzi w skład kompleksu Zamku Lubelskiego.

 

Spis treści:
1. Lokalizacja
2. Funkcje
3. Historia
4. Kalendarium
5. Architekt
6. Styl
7. Opis budynku
8. Literatura

Lokalizacja

Południowe skrzydło Zamku Lubelskiego


Funkcje

W przeszłości pełniła funkcję obronną, następnie wchodziła w skład więzienia.


Historia

W źródłach można spotkać się z twierdzeniem, że wieżę w Lublinie zbudował książę halicko-wołyński, Daniel Romanowicz, po rzekomym zdobyciu Lublina. Jako argumenty służą tutaj analizy kronik oraz przypisywanie mu budowy wież w Biełowinie i Stołpiu koło Chełma. Przeciwko dotychczasowemu przypisywaniu wieży lubelskiej Danielowi świadczą zestawione niżej wnioski: Kazimierz Myśliński, analizując treść kroniki ruskiej traktującej o tym przedziale czasu, w którym Daniel miał zdobyć Lublin, doszedł do wniosku, że nie zdobył on wtedy Lublina, a tym samym nie mógł zbudować tej monumentalnej budowli.

Basztę wzniesiono około połowy XIII wieku w formie cylindrycznej, jednorodnej budowli wykazującej cechy stylu późnoromańskiego. Budynek został wzniesiony w typowy sposób dla XIII-wiecznych warowni – wewnątrz pierścienia obronnego, jako główne centrum umocnień. Od tamtego czasu baszta nie była przebudowywana na większą w skalę. Obok kaplicy zamkowej była jedyną częścią ocalałą po zniszczeniu zamku w czasie wojen w XVII wieku. Od 1826 roku baszta wraz z zamkiem pełniła funkcję więzienia. Od 1957 roku w mieszczą się w niej sale ekspozycyjne Muzeum Lubelskiego.


Kalendarium

połowa XIII wieku – budowa cylindrycznej baszty w obrębie wzgórza zamkowego
1826 – funkcje wiezienia
1954 – sale ekspozycyjne Muzeum Lubelskiego


Architekt

Nieznany


Styl

Romański


Opis budynku

Dolne partie wieży zostały zbudowane z wapienia łamanego i cegły, górne z cegły. Budynek jest podpiwniczony, o trzech kondygnacjach podziemnych, kryty dachem o konstrukcji drewnianej. Na dachu belwederek drewniany z galeryjką.

Baszta to cylindryczna wieża na planie koła. Stoi na dziedzińcu zamku, częściowo wtopiona w jego południowe skrzydło połową swego obwodu. Posiada trzy kondygnacje. Zwieńczona jest krenelażem umieszczonym na lunetowym fryzie.
We wnętrzu znajduje się sklepiona, spiralna klatka schodowa, biegnąca w grubości muru od najniższej, piwnicznej kondygnacji aż na obecny strych. Wszystkie kondygnacje posiadają sklepienia kopulaste.
Zwracają uwagę trzy typy okien: wąskie, prostokątne z glifem otwierającym się do wewnątrz; typu strzelnicowego, prostokątne; półcyrklowe z przewężeniem w grubości muru. Na najwyższej kondygnacji znajduje się biforium [arkadowe okno – red.] z zachowaną kamienną kolumienką o przekroju kwadratu ze ściętymi narożami, przechodzącymi na trapezowy kapitel wspierający parę ceglanych arkadek.
Wejście do wieży prowadzi przez otwór drzwiowy w przyziemiu, skąd spiralą schodów w grubości muru można wejść do piwnicy lub na wyższe kondygnacje wieży.
Opracował: Michał Bartnicki
Redakcja: Monika Śliwińska



Literatura

Augustynek T., Zamek – baszta zw. Donżonem. Inwentaryzacja architektoniczna, Lublin 1974.

Augustynek T., Zamek – baszta zw. Donżonem. Projekt techniczny część architektoniczna, Lublin 1979.
Grudziński J., Zamek – Donżon. Rysunki robocze, Lublin 1965.
Grudziński J., Projekt Donżonu i jego wyposażenia, Lublin 1956.
Buczkowa I., Wieża zamkowa w Lublinie, Lublin 1982.
Brykowski R., Górecka M., Winiarz Z., Studium historyczno-architektoniczne wstępne donżonu w Lublinie, Warszawa 1956.
Koziejowski W., Późnoromańskie formy stylowe w architekturze wieży na Zamku Lubelskim, „Studia i Materiały Lubelskie”, t. 9, Lublin 1982.
Koziejowski W., Romański charakter stylowy architektury wieży na Zamku w Lublinie, „Roczniki Humanistyczne”, nr 23 (1975), z. 5.
Kuraś S., Kiedy zbudowano okrągłą wieżę zamku lubelskiego, [w:] Problemy historii i archiwistyki, pod red. T. Mencla, Lublin 1986.
Teodorowicz-Czerepińska J., Wieża Okrągła, „Kurier Lubelski” 1985, nr 49.