Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Złota 5 w Lublinie

Pierwsze wzmianki na temat kamienicy Złota 5 pojawiły się w 1518 roku. W latach 1730-1736 w budynku funkcjonował szpital, prowadzony przez siostry miłosierdzia.

 

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Kamienica Złota 5 jest budynkiem narożnym, usytuowanym na skrzyżowaniu ulic Złotej i Archidiakońskiej, sąsiadującym od zachodu z kamienicą Złota 3, frontem skierowanym ku północy.

Dawny numer policyjny: 5

Numer hipoteczny: 716

Numer przed 1939: Złota 5

Numer po 1944: Złota 5

Numer obecny: Złota 5

Złota 5 na mapie Lublina z 1928 roku

Złota 5 ba panoramie Lublina z lat 30-tych XX wieku

Funkcje

W kamienicy znajduje się siedziba firmy „Ogrody i Wnętrza” Projektowanie Ogrodów oraz Pracownia Rękodzieła Artystycznego „Żywioły Ziemi”.

Historia

Po raz pierwszy w źródłach kamienica pojawiła się w 1518 r. Istniejący już wówczas dom murowany należał do sędziego ziemskiego chełmskiego Maciejowskiego, który postanowił przekazać go Stanisławowi Kuropatwie z Łańcuchowa. Po śmierci Stanisława nową właścicielką została wdowa po nim, określana w źródłach jako Kuropatwina i pozostawała nią do lat trzydziestych XVI wieku, kiedy to nieruchomość przeszła w posiadanie Mikołaja Piwo. Wkrótce kamienica stała się obiektem sporu pomiędzy właścicielem Mikołajem Piwo oraz księdzem Stanisławem Kuropatwą. Nie jest do końca pewne jak zakończył się ów konflikt, wiadomo natomiast, że już w 1536 r. nowym posiadaczem kamienicy został niejaki Ponkaliński. Aż do połowy XVI wieku żaden z właścicieli nie był w stanie zatrzymać nieruchomości na dłuższy czas. Dopiero w 1545 r. pojawiła się w źródłach nowa postać, która związała się z historią kamienicy na blisko trzydzieści lat. Osobą tą był nieznany bliżej z imienia szlachcic z rodu Ostrorogów. W jego ręku nieruchomość pozostawała najprawdopodobniej do 1575 r., kiedy to wzmianki źródłowe przywołują nazwisko nowych właścicieli, Samborzeckich. Już rok później bracia Samborzeccy dokonali aktu sprzedaży obiektu wraz z przyległościami. Na podstawie dokumentacji wiadomo, że był to wówczas dom murowany, parterowy, najprawdopodobniej podpiwniczony. Nowy właściciel Andrzej Sartoris oraz jego spadkobiercy posiadali kamienicę do końca lat dziewięćdziesiątych. Raz tylko, w 1589 r. pojawiła się w źródłach dość enigmatyczna postać prawdopodobnego współwłaściciela nieruchomości noszącego nazwisko Groth. Była to jednak osoba o tyle istotna, że od jej nazwiska, kamienica nosząca dotąd przydomek „Kuropatwińskiej” przez dłuższy czas zaczęła funkcjonować jako „Grotowska”. Na początek XVII wieku przypadają liczne zmiany właścicieli. Nieruchomość należała wówczas między innymi do spadkobierców rodziny Sartoris, Borzęckich z Kosarzewa, a także licznych dzierżawców. Dopiero w 1607 r. całość kamienicy złączył w swoim ręku Stanisław Domaszewski zwany Kramarczykiem. Rodzina Kramarczyków, do której ten przydomek przylgnął na stałe, posiadała nieruchomość do lat czterdziestych XVII wieku. Wśród licznych współwłaścicieli można wymienić między innymi Wojciecha Kramarczyka, Wojciecha Sierotkę z Sandomierza, Szymona Kramarczyka, Jana i Zuzannę Ważyńskich oraz Jana Reklowskiego. Ostatnia spośród wymienionych osób posiadała kamienicę jeszcze w połowie lat czterdziestych. W roku 1655 w informacjach źródłowych pojawiła się postać nowego właściciela, Adama Jeleniowskiego, doktora filozofii i medycyny. Wkrótce Jeleniowski dokonał zapisu na kamienicy na rzecz Stanisława Kośmińskiego z Kośmina oraz Kolegium Jezuickiego. W 1699 r. własność przeszła w posiadanie rodziny Kośmińskich. Drogą dziedziczenia otrzymała ją Jadwiga Niemyska, która w 1730 r. zapisała ją w ramach darowizny siostrom miłosierdzia. W latach 1730-1736 w budynku funkcjonował szpital, następnie zaś aż do 1868 r., pozostając nadal w ręku sióstr, obiekt wynajmowany był lokatorom. W 1846 r. w związku z objęciem nieruchomości obowiązkowym ubezpieczeniem została przeprowadzona wizja, która wykazała fatalny stan obiektu i wysokie zagrożenie pożarowe. W 1868 r. kamienica przeszła na własność rządu, zaś niespełna osiem lat później nabył ją Andrzej Gwoździowski. W 1879 r. Gwoździowski sprzedał dom Adamowi Mazurkiewiczowi. Od tego momentu aż do 1918 r. kamienica często zmieniała właścicieli należąc między innymi do Leona Lecewicza, Kazimierza Kalickiego (właściciel w 1915 roku) czy Adama Błażejewskiego. Ostatnim przedwojennym właścicielem był Noech Borenkraut. W 1933 r. przeprowadził on szeroko zakrojony remont pomieszczeń pierwszego piętra, zaś dwa lata później dobudował piętro trzecie. Pomimo przeprowadzonych renowacji stan kamienicy pogarszał się. W 1941 roku właścicielem kamienicy był Zarząd Przymusowy. Po zakończeniu działań wojennych, w 1946 r. jako mienie pożydowskie nieruchomość przeszła pod zarząd Administracji Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego, następnie w 1948 r. Wydziału Nieruchomości Zarządu Miejskiego. Powojenne inspekcje budowlane wykazały katastrofalny stan budynku. Poszczególne remonty ratowały kamienicę jedynie na krótki czas, a renowacja z 1954 r. objęła tylko odnowienie elewacji. Kolejne remonty z lat 1957-1958 nie poprawiły stanu obiektu. Dopiero w 1968 r. przeprowadzono remont generalny. Obecnie budynek znów znajduje się w bardzo złym stanie.

Lokatorzy według wyznania, płci i wieku w 1942 roku [Inspekcja budowlana, sygn. 6007 i 6008]

Ogólna ilość mieszkańców 73

Chrześcijan 40

Żydów 33

Mężczyzn 25

Kobiet 38

Dzieci do lat 6 włącznie 5

Dzieci do lat 7-18 włącznie  5

Kalendarium

1518 – właścicielem kamienicy jest Maciejowski

1521 – kamienica znajduje się w posiadaniu Stanisława Kuropatwy, kasztelana chełmskiego

1524 – nieruchomość dziedziczy wdowa po Stanisławie

1534 – nowym właścicielem jest Mikołaj Piwo, konflikt pomiędzy Mikołajem Piwo oraz księdzem Stanisławem Kuropatwą

1536 – kamienica należy do mieszczanina Ponkalińskiego

1545 – jako posiadacz nieruchomości występuje szlachcic Ostroróg

1575 – Samborzeccy sprzedają dom Andrzejowi Sartoris

1589 – współwłaścicielem kamienicy prawdopodobnie jest bliżej nieznany Groth

1597 – jako właściciele nieruchomości występują między innymi spadkobiercy rodziny Sartoris

1607 – kamienica należy do Stanisława Domaszewskiego (Kramarczyka)

1620 – obiekt na drodze dziedziczenia przechodzi w posiadanie potomków Stanisława i Barbary Kramarczyków

1623 – Jan Ważyński wraz z żoną Zuzanną z Kramarczyków sprzedają część kamienicy Janowi Reklowskiemu

1655 – jako właściciel nieruchomości występuje Adam Jeleniowski

1658 – zapis Adama na rzecz Kolegium Jezuickiego oraz Stanisława z Kośmina

1699 – nowymi posiadaczami jest ród Kośmińskich

1730 – Jadwiga Niemyska darowuje dom siostrom miłosierdzia

1868 – kamienica staje się własnością rządu

1876 – nieruchomość nabywa Andrzej Gwoździowski

1879 – od Gwoździowskiego kamienicę kupuje Adam Mazurkiewicz

1884 – Adam Mazurkiewicz sprzedaje własność Klotyldzie Papskiej

1894 – nowym posiadaczem zostaje Leon Janiszewski

1908 – kamienicę nabywa Leon Lecewicz

1918 – właścicielami zostają kolejno Adam Błażejewski, Icek i Hana Holoblat, następnie zaś Noech Borenkraut

1933 – remont części obiektu

1935 – nadbudowa trzeciego piętra

1946 – nieruchomość przechodzi pod zarząd Administracja Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego

1948 – obiekt przejmuje Wydział Nieruchomości Zarządu Miejskiego

1954 – odnowienie elewacji budynku

1957–1958 – przeprowadzenie prac renowacyjnych

1968 – remont kapitalny kamienicy Złota 5

Architekt

Nieznany

Styl

Kamienica renesansowa, fasada przebudowana w stylu klasycyzującym.

Opis budynku

Kamienica Złota 5 jest budynkiem narożnym, dwupiętrowym, z nadbudowanym nad traktem tylnym trzecim piętrem, przykrytym dachem dwuspadowym, kalenicowym. Kamienica posiada dwie kondygnacje piwnic.

Elewacja frontowa trójkondygnacyjna, zwieńczona trójkątnym szczytem. Otwór wejściowy, ozdobiony portalem znajduje się w środkowej osi. Otwory okienne parteru pozbawione dekoracji. Na kondygnacjach wyższych otoczone są opaskami i ozdobione gzymsami nadokiennymi. Dodatkowo na drugim piętrze posiadają również gzymsy parapetowe. Na drugiej kondygnacji w osi środkowej znajduje się wyeksponowany fragment dawnego obramienia okiennego. W środku trójkątnego szczytu znajduje się okrągły otwór okienny.

Lico parteru jest gładkie, oddzielone od wyższych kondygnacji wydatnym gzymsem, pokrytym dachówką. Elewacja pierwszego i drugiego piętra pokryta jest boniowaniem. Pod samym szczytem znajduje się gzyms wieńczący.

Złota 5 - dodatkowe informacje techniczne

Złota 5 - wzmianki o kamienicy

Wnętrze

Układ wnętrza jest trójtraktowy, trójosiowy z sienią przelotową znajdującą się w osi środkowej. Pomieszczenia mieszkalne obecnie podzielone nowymi ściankami działowymi niewiele zachowały z pierwotnego układu. Klatka schodowa znajduje się w tylnym trakcie zachodniej osi kamienicy. Układ pierwszego i drugiego piętra również posiada układ trójtraktowy, mocno przebudowany. Trzecie piętro, nadbudowane nad traktem tylnym jest wyraźnie niższe od pozostałych kondygnacji. Strych stanowi jedno duże pomieszczenie, znajdujące się ponad całym budynkiem.

Materiały ikonograficzne

Fotografie przedwojenne

Złota 5, kamienica trzecia od prawej, autor: Franciszek Litwińczuk, ok. 1930 r,, własność: Wojciech Turżański

Złota 5, kamienica trzecia od prawej, autor: inż. Marczewski, przed 1939 r., własność: Archiwum TNN

Literatura

1. Inspekcja Budowlana, sygn. 6007 i 6008.

2. Szczęch E., Niedzielska M., Kamienica Złota 5 w Lublinie. Dokumentacja naukowo-historyczna przygotowana na zlecenie Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych w Lublinie, Lublin 1979, mps archiwum KOBIDZ w Lublinie, sygn. 259.

Powiązane artykuły

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe