Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Złota 4 w Lublinie

Kamienica Złota 4 została wybudowana w XIX wieku. Nazywana jest "Domem Złotnika".

Spis treści

[RozwińZwiń]

LokalizacjaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Kamienica Złota 4 jest budynkiem wolnostojącym, sąsiadującym poprzez podwórza z kamienicami Złota 2 oraz Złota 6. Frontem zwrócona ku południu.

Dawny numer policyjny: 4

Numer hipoteczny: 7

Numer przed 1939: Złota 4

Numer po 1944: Złota 4

Numer obecny: Złota 4

Złota 4 na mapie Lublina z 1928 roku

Złota 4 na panoramie Lublina z lat 30-tych XX wieku

FunkcjeBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

W kamienicy Złotej 4, zwanej „Domem Złotnika”, znajduje się kancelaria adwokacka M. Witt-Michałowskiej.

HistoriaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Po raz pierwszy w źródłach obiekt pojawił się w 1535 r. Murowany już wówczas dom został w tym właśnie roku sprzedany, przez właściciela Wojciecha Listossa z Łęcznej, Janowi Górskiemu. Po śmierci Jana jego spadkobiercy, syn Wawrzyniec oraz córka Anna, wyzbyli się swoich części kamienicy bądź na drodze sprzedaży, bądź też przekazując prawa innym członkom rodziny. W 1593 r. cała nieruchomość należała już do nowego właściciela, Jana Lemki, który rozbudował dom dodając pierwsze piętro. W ręku rodziny Lemków kamienica pozostawała aż do lat osiemdziesiątych XVII wieku należąc głównie do dzieci zmarłego Jana, Jerzego Lemki oraz jego siostry Łucji, żony Krzysztofa Falendzkiego. Około 1685 r. własność nabyła rodzina Ossowskich. Leopold Ossowski oraz jego syn Michał w wyniku zadłużenia stracili nieruchomość, która od roku 1739 należała już do ich wierzyciela, Kazimierza Hermsona. Nowy właściciel oraz jego potomkowie nie zadbali należycie o stan obiektu, który za ich czasów poważnie popadł w ruinę. W 1779 r. miał miejsce proces, którego przedmiotem stał się spór o prawo do wykorzystania materiałów budowlanych pozostałych po zrujnowanej kamienicy, zaś już w 1792 r.  na mocy decyzji Komisji Boni Ordinis plac wraz z ruderami został wystawiony na licytację. Wówczas nabył go Ferdynand Merksen, jednak ani on, ani kilku kolejnych właścicieli nie zdecydowało się na większe ingerencje budowlane w posiadany teren. Dopiero w 1830 r., Józef Potocki, który kupił plac w 1824 r., rozpoczął budowę stajni wraz z powozownią. Po śmierci Józefa, nieruchomość odziedziczyli jego potomkowie, którzy sprzedali ją Samuelowi Baczyńskiemu. Od tego czasu interesujący nas obiekt, a raczej jego pozostałości, wielokrotnie zmieniały właścicieli, należąc kolejno, po Samuelu Baczyńskim, do Klemensa Łastowickiego, Jana Barańskiego oraz od 1866 r. do Marcina Zawadzkiego. Wiadomo, że za czasów Zawadzkiego zostały poczynione znaczne inwestycje. Przed 1871 r., w miejscu rozebranych budynków gospodarczych, wzniesiony został nowy dom murowany, niewielki i zaledwie parterowy. Zaledwie kilka lat później kamienica została poddana pracom renowacyjnym. Remont objął wymianę pokrycia dachu oraz odnowienie podłóg. Ciężko określić, kiedy dokładnie zostało nadbudowane piętro. Najprawdopodobniej stało się to już za czasów nowego właściciela, Stanisława Dyskiego, który nabył obiekt w 1886 r. (w 1915 roku włascicielką budynku była żona Stanisława, Teofila Dyska), z całą pewnością zaś miało to miejsce przed wybuchem II wojny światowej, kiedy to właścicielami nieruchomości zostali sukcesorzy Teofili Dyskiej - Teofila Zawadzka ( zamieszkała w Lublinie, na Złotej 4 ) i Wacław Dyski ( zamieszkały w Chełmie, przy ulicy Sienkiewicza 20 ). Pomimo doraźnie przeprowadzanych remontów, kamienica stopniowo niszczała, by po zakończeniu okupacji osiągnąć stan katastrofalny. W 1954 r. przeprowadzono remont, który skupił się jednak na odnowieniu elewacji i przyozdobieniu jej dekoracją sgraffitową autorstwa Majchrzaka i Truchowskiego. Dopiero w 1961 r. podjęto szersze prace renowacyjne, na krótki czas ratując podupadający obiekt. Kolejne remonty miały miejsce pod koniec lat siedemdziesiątych.

Lokatorzy według wyznania, płci i wieku w 1941 roku [ Inspekcja budowlana, sygn. 6007 ]

Ogólna ilość mieszkańców 14

Chrześcijan 2

Żydów 12

Mężczyzn 3

Kobiet 6

Dzieci do lat 7-18 włącznie 5

KalendariumBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

1535 – właściciel kamienicy Wojciech Listoss sprzedaje ją Janowi Górskiemu

1593 – nieruchomość należy do Jana Lemki

1618 – po Janie dziedziczą spadkobiercy, syn Jerzy oraz córka Łucja

1627 – Jerzy Lemka odsprzedaje swoją część mężowi siostry Krzysztofowi Falendzkiemu

1685 – obiekt staje się własnością Leopolda Ossowskiego

1739 – Ossowscy tracą nieruchomość na rzecz wierzyciela, Kazimierza Hermsona

1779 – proces o pozostałości po zrujnowanej kamienicy

1792 – plac wraz z ruderami zostaje wystawiony na licytację podczas której nabywa go Ferdynand Merksen

1804 – teren należy do Fryderyka Augusta Liszke

1804 – właścicielami placu zostają Franciszek oraz Antonina Reynbergierowie

1818 – od spadkobierczyni Reynbergierów, Anny nieruchomość kupuje Karol Rozenberg

1824 – nowym właścicielem jest Józef Potocki

1830 – Potocki buduje stajnie z powozownią

1839 – po śmierci Potockiego dobra dziedziczą jego potomkowie

1844 – plac kupuje Samuel Baczyński

1848 – własność przechodzi w posiadanie Klemensa Łastowickiego oraz Jana Baranowskiego

1866 – podczas publicznej licytacji obiekt nabywa Marcin Zawadzki

ok. 1871 – budowa nowego domu

1878 – remont obiektu

1886 – nowym właścicielem zostaje Stanisław Dyski, za czasów którego zostaje dobudowane piętro

1954 – renowacja elewacji kamienicy oraz ozdobienie szczytu dekoracją sgraffitową

1961 – remont obiektu

ArchitektBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Nieznany

StylBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Kamienica dziewiętnastowieczna pozbawiona cech stylistycznych.

Opis budynku

Kamienica Złota 4 jest budynkiem piętrowym, wolnostojącym, podpiwniczonym, krytym dachem pulpitowym.
Elewacja frontowa kamienicy wkomponowana jest częściowo w mur rozciągnięty pomiędzy kamienicami Złota 2 oraz Złota 6. Pierwsza kondygnacja kamienicy, podobnie jak mur, pokryta jest boniowaniem. W niej znajduje się otwór wejściowy, dostępny po jednostopniowych schodach. W murze, po dwu stronach od wejścia do kamieniczki, znajdują się bramy wjazdowe na podwórza. Na pierwszym piętrze, pozbawionym dekoracji, nieotynkowanym, oddzielonym od parteru skromnym gzymsem, znajduje się prostokątne okno otoczone profilowaną opaską. Całość wieńczy attyka o gzymsie krytym dachówką. Po dwu skrajnych stronach attyki znajdują się dekoracje w postaci kamiennych wazonów.

Złota 4 - dodatkowe informacje techniczne

Złota 4 - wzmianki o budynku

WnętrzeBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Układ wnętrza na parterze i piętrze pierwszym jest trójtraktowy, jednodzielny. Pomieszczenia parteru dostępne są z podwórza, piętra zaś z zewnętrznej klatki schodowej.

Materiały ikonograficzneBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Fotografie przedwojenne

Złota 4 (kamienica pierwsza od lewej), autor: Franciszek Litwińczuk, ok. 1932 r., własność: Wojciech Turżański

Fotografie z okresu PRL-u

Dom Złotnika w Lublinie, autor: Edward Hartwig, po 1955 roku, źródło: zbiory Ewy Hartwig - Fijałkowskiej

Dom Złotnika w Lublinie, autor: Edward Hartwig, około 1960 roku, źródło: zbiory Ewy Hartwig - Fijałkowskiej

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

1. Gryczka B., Kamienica Złota 4 w Lublinie. Skrócona dokumentacja naukowo-historyczna opracowana na zlecenie MZBM w Lublinie, Lublin 1973, mps archiwum KOBIDZ w Lublinie, sygn. 258.

2. Akta nieruchomości położonej w Lublinie przy ul. Złotej 4, APL, sygn. 6007.

Powiązane artykuły

Powiązane miejsca

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe