Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ziomkostwo Lubelskich Żydów

W wyniku II Wojny Światowej wiele osób znalazło się na terenach odległych od pierwotnego miejsca zamieszkania. W celu podtrzymania więzi łączących ich z przedwojennymi społecznościami lokalnymi powstała idea ziomkostw, zrzeszających rozsianych po całej Polsce mieszkańców patronackiej miejscowości lub regionu. Pomysł utworzenia ogólnopolskiej organizacji zrzeszającej mieszkańców Lublina sprzed 1939 r. narodził się już w czerwcu 1946 r. wśród kilku działaczy związanych z Wojewódzkim Komitetem Żydowskim w Lublinie i stosunkowo szybko, bo w listopadzie 1946 r. - został zrealizowany.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lubelskie ziomkostwo w latach 1946-1949

Żydowski Komitet Ziomków Lubelskich w Polsce stanowił jedną z wielu tego typu organizacji lokalnych podległych Wydziałowi Ziomkostw przy Centralnej Komisji Żydów w Polsce z siedzibą w Warszawie, z tą jednak różnicą, że jego idea zrodziła się oddolnie, zanim do lokalnych Komitetów Żydowskich rozesłano instrukcje odnoszące się do możliwości powstawania ziomkostw. Mimo początkowych oporów WKŻ, obawiającego się utraty wpływów, 11 listopada 1946 r. oficjalnie zawiązano organizację w Lublinie i wybrano komitet zarządzający ziomkostwem. Do wiosny 1947 r. nawiązano kontakty z silnymi ziomkostwami lubelskimi we Wrocławiu, Wałbrzychu, Warszawie, Dzierżoniowie (Rychbachu) i Szczecinie. Nawiązano także kontakt z organizacjami zrzeszającymi lubliniaków za granicą: w Nowym Yorku, Toronto, Los Angeles, Paryżu i Palestynie.

 

W maju 1947 r. we Wrocławiu odbył się pierwszy Krajowy Zjazd Lubliniaków, na który przyjechało ogółem 37 delegatów z ziomkostw na terenie Polski. Na zakończenie zjazdu ustalono skład personalny Centralnego Zarządu Ziomkostwa Lublinian z siedzibą w Lublinie. Weszli do niego: Aron Nisenbaum – Lublin, Majer Szyldkraut – Lublin, Lejzor Fajertag – Lublin, Rajchensztajn – Lublin, Opatowska – Lublin, F. Grojsman – Wrocław, Natan Hercman – Dzierżoniów, dr Tomkin – Wałbrzych, L. Lerer – Łódź, Sz. Herszenhorn – Warszawa.

 

Kolejnym ważnym wydarzeniem był zjazd lubliniaków, który miał miejsce w Lublinie w dniach 7 i 8 września 1947 r. Była to największa powojenna demonstracja obecności Żydów w mieście, w której wzięło udział ponad 800 osób z Polski i z zagranicy - ponad 650 osób. W ramach zjazdu odbyły się uroczystości żałobne na nowym cmentarzu żydowskim, w trakcie których pochowano szczątki 40 osób, ekshumowane z masowego grobu w Jakubowicach oraz odsłonięto pomnik na grobie ofiar z getta szczątkowego na Majdanie Tatarskim. Po nich uroczysty pochód, uformowany z uczestników ruszył z cmentarza ulicą Lubartowską na teren byłego getta, gdzie złożono kwiaty. Dzień zakończono akademią żałobną, którą urządzono w sali teatralnej Domu Pereca, na której odczytano rezolucję ustanawiającą dzień 9 listopada (data likwidacji lubelskiego getta na Majdanie Tatarskim) dniem żałoby i pamięci o Żydach Lublina pomordowanych przez hitlerowców. Kolejnego dnia uczestnicy zwiedzili Majdanek oraz stary cmentarz żydowski przy ulicy Kalinowszczyzna.

 

Po tym wydarzeniu Ziomkostwo w Lublinie działało jeszcze ponad dwa lata, warto jednak zaznaczyć, że w jego pracach w tym okresie uczestniczyło aktywnie zaledwie kilka osób: Aron Nisenbaum, Rozen, Icek Rajchensztajn, Jakub Goldfinger, Aleksander Szryft oraz Felicja Makower. Ostatni protokół z jego posiedzenia jest datowany na 13 listopada 1949 r. Lubelskie Ziomkostwo zostało zlikwidowane prawdopodobnie wraz z zawieszeniem działalności całej sieci instytucji podległych CKŻP, w tym także Centralnego Wydziału Ziomkostw.

Lubelscy Żydzi w Izraelu

W 1946 r. Sima Mandelsberg założył fundusz charytatywny którego celem było wsparcie uchodźców przybyłych z Europy na teren ówczesnej Palestyny.

9 listopada 1949 r., w 7. rocznicę likwidacji getta na Majdanie Tatarskim obchodzono w Izraelu po raz pierwszy Dzień Pamięci o społeczności żydowskiej Lublina. Jest to również data utworzenia pierwszego posiedzenia Organizacji Żydów Lubelskich w Izraelu, ustanawiającej jej działalność.

Organizacja Żydów Lubelskich, zwana także Ziomkostwem Lubelskich Żydów zrzesza osoby, mające powiązania rodzinne z Lublinem i Lubelszczyzną, także te z drugiego i trzeciego pokolenia po wojnie. Jej pierwszym przewodniczącym był Dawid Sztokfisz, kolejnym Aleksander Szryft. Obecnym prezesem Organizacji jest Joseph Dakar. Organizacja ma swoją siedzibę w Izraelu w Tel Awiwie. Jej celem jest pamięć o Zagładzie oraz historii Żydów lubelskich, poznawanie historii rodzinnych oraz własnych korzeni. Służą temu czasopismo Kol Lublin”, wydawane przez Organizację, rozsyłane do Żydów lubelskich mieszkających w różnych krajach na świecie, a także spotkania w Izraelu upamiętniające ważne wydarzenia związane z historią lubelskich Żydów, np. w rocznicę likwidacji getta na Majdanie Tatarskim.

W Lublinie Organizacja jest zaangażowana w szerzenie współczesnej kultury i sztuki izraelskiej m.in. poprzez promocję artystów izraelskich. Od 2001 r. Ziomkostwo współpracuje z Ośrodkiem “Brama Grodzka - Teatr NN”.

"Kol Lublin" - rocznik Ziomkostwa Lubelskiego w Izraelu

"Kol Lublin" („Voice of Lublin”) to rocznik redagowany i wydawany przez Ziomkostwo Żydów Lubelskich w Izraelu. Pierwszy numer opublikowano w 1962 roku w ramach upamiętnienia 20. rocznicy zagłady lubelskich Żydów. Czasopismo zawiera artykuły na temat kultury, języka i tradycji lubelskiej społeczności żydowskiej. Oprócz świadectw ocalonych publikowane są artykuły historyków zajmujących się tematyką Zagłady. Pierwsze numery czasopisma drukowane były w języku jidysz. Obecnie pierwszym językiem jest język hebrajski, niektóre teksty są tłumaczone na język angielski.

Księgi Pamięci – „Sefer Zikkaron Lublin”

Księgi pamięci powstawały po wojnie  w celu upamiętnienia unicestwionej w wyniku Zagłady społeczności żydowskiej - mieszkańców konkretnych miast i miasteczek. Była to inicjatywa poszczególnych ziomkostw, zarówno w Izraelu jak i w diasporze.

 

Lublin posiada dwie księgi pamięci. Jedna została wydana w Paryżu w 1952 r., druga "Sefer Zikkaron Lublin" została wydana w 1957 r. w Tel-Awiwie. Znajdują się w nich teksty o charakterze historycznym, sprawozdawczym i wspomnieniowym dotyczące zarówno życia społeczności lubelskich żydów przed wojną, jak i samej Zagłady.

 

Księgi Pamięci są ważnym materiałem badawczym, przedstawiającym dzieje społeczności żydowskiej z perspektywy Żydów. W 2009 nakładem Wydawnictwa UMCS została wydana antologia tekstów zaczerpniętych z wybranych ksiąg pamięci, pisanych w różnych krajach i językach o życiu i zagładzie polskiej społeczności żydowskiej.


Opracowała Magdalena Dziaczkowska

Powiązane artykuły

Zdjęcia

Galerie

Wideo

Inne materiały