Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ziemiaństwo na Lubelszczyźnie – majątek Siemień

„Majątek Siemień był od XIX wieku w rękach rodziny Zaorskich. Na podwórzu stała stara kuźnia, nikt nie chciał się tam zasiedlić, ponieważ chodziła wersja, że jest zakażona cholerą. Przed I wojną światową pracował tam pewien kowal z żoną. Kiedyś wracając do domu, podczas, albo przed I wojną, zobaczył jakiś kamień, wydawało mu się, że to kamień białawy i kopnął go. Poszedł do domu, prosił żeby żona pomogła ściągnąć buty. Okazało się, że to nie był kamień tylko czaszka ludzka. Chodziła wersja, że oboje oni zmarli i może dlatego nie chciał nikt później tutaj zamieszkać” – wspomina Mieczysław Bielski, który wraz z rodziną mieszkał w majątku.

Spis treści

[RozwińZwiń]

LokalizacjaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Wieś Siemień, gmina Siemień, powiat parczewski.

FunkcjaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Przed wojną majątek stanowił własność Augusty Zaorskiej. W wyniku reformy rolnej został odebrany Zaorskim. Bardzo ważną częścią działalności majątku była hodowla ryb w przynależnych stawach o całkowitej powierzchni 594 ha (stan na 1939 rok), jednak powierzchnia hodowlana obejmowała tylko teren Wielkiego Stawu (394,09 ha).

HistoriaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Folwark w Siemieniu istniał od XV wieku, jednak kształt znany nam współcześnie został mu nadany ok. 1870 roku. Powstały wówczas m.in. dwór, park, brama wjazdowa, sadzawka, stawy rybne, lodownia, spichlerz, rybakówka, kuźnia i młyn wodny – wszystko o łącznej powierzchni 1000 ha. Od XIX wieku majątek należał do rodziny Zaorskich. Po I wojnie światowej administratorką majątku Zaorskich została powołana przez rodzinę Augusta Zaorska.

Dwór główny, zwany przez mieszkańców „Dołkiem”, powstał z inicjatywy Józefiny z Zaorskich primo voto Ostrowskiej, secundo voto Grodzickiej, najprawdopodobniej w latach 1910–1914. Został on wybudowany przez drugiego męża Józefiny, Wincentego Grodzickiego. Na skutek wydarzeń mających miejsce przed I wojną światową (syn Józefiny popełnił samobójstwo w starym dworze), matka postanowiła wybudować nowy dwór. Stary dwór w wyniku pożaru znacznie ucierpiał: spaliła się górna część i ściana od strony stawu.

W czasie II wojny światowej majątek został przejęty przez Niemców. Czas ten wspomina Mieczysław Bielski: „Ten Sandos [Szwajcar zarządzający majątkiem Siemień na polecenie okupanta] zamieszkał we dworze, ciotka Augusta musiała się przenieść do Czarkowskich na „Górkę”. Właściwie nie wtrącał się do zawiadywania majątkiem, a szczególnie rybołówstwem. Przypominam, że na skutek wysadzenia śluzy woda ze stawu, łącznie ze wszystkimi rybami, poszła do rzeki Tyśmienicy i na łąki. Ten Szwajcar naturalnie postępował według zaleceń niemieckich, ale nie był tak drastyczny, jak to potem opowiadano. Memu Ojcu powiedział, że w starostwie radzyńskim, do którego należał Siemień powiedziano: «Bielski muss weg» [Bielski musi odejść – red.]. Ale pozwolił nam wywieźć prawie wszystkie meble, ubrania, książki i to co było do jedzenia w spiżarni. Mało tego, jeszcze mieszkańcy wsi pomagali nam wywieźć cały zapas torfu, co w okresie zimy było niemal podstawą przeżycia”.

Przed wprowadzeniem reformy rolnej Mieczysław Bielski ze swoją babką, Józefiną z Zaorskich, wraz z pomocą mieszkańców wsi wywiózł część mebli z dworku nazywanego „Domkiem” nim władze radzieckie przejęły majątek. W tym samym roku mieszkańcy wsi wybrali na zarządcę majątku Zaorskich Jerzego Czarkowskiego, jednak władzom radzieckim nie podobało się to – Jerzy Czarkowski został aresztowany i zesłany w głąb ZSRR. Dawne właścicielki: Józefina Grodzicka z Zaorskich, Augusta z Zaorskich, Zenobia Czarkowska z Zaorskich zostały wysiedlone do Parczewa. Władze zdecydowały, że teren stawów zostanie włączony do Państwowych Nieruchomości Rolnych i zarządzany przez kolejno wyznaczanych dyrektorów.

Dwór zwany „Dołkiem” został spalony w 1944 roku. Odbudowano go po II wojnie światowej, a kapitalny remont przeszedł w 1989 roku. Do dziś zachował się dwór, ruiny lodowni, młyn wodny, część zabudowań gospodarczych, użytkowane stawy rybne i pozostałości parku. Dwór jest aktualnie siedzibą Gospodarstwa Rybackiego w Siemieniu. Jedno z pomieszczeń przeznaczono na Izbę Pamięci Rybactwa, w której zgromadzono dawny sprzęt rybacki i kłusowniczy. Obecnie obiekt leży w granicach administracyjnych powiatu parczewskiego.

KalendariumBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

XV wiek – początki funkcjonowania folwarku w miejscowości Siemień;
ok. 1870 – właścicielami majątku zostają Zaorscy;
ok. 1910–1914 – budowa dworu głównego, nazywanego przez mieszkańców „Dołkiem”;
1940 lub 1941 – Niemcy usuwają z Siemienia rodzinę Zorskich;
1944 – spalenie dworów: „Górki” i „Domku”;
1944 – wysiedlenie rodziny Zaorskich z Siemienia przez władze PKWN-u;
1989 – generalny remont dworu.

ArchitektBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Nieznany

OpisBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

W majątku były trzy budynki mieszkalne: dwór główny, zwany przez mieszkańców „Dołkiem” (miał jedenaście lub dwanaście pokoi, natomiast kuchnia mieściła się w oddalonym o 50 m budynku) oraz dwa pozostałe budynki – „Górka” (z sześcioma pokojami i przedpokojem przerobionym z sieni, w którym mieszkała spokrewniona z Zaorskimi rodzina Czarkowskich) i „Domek” (z czterema pokojami, kuchnią, łazienką, spiżarnią, przedpokojem, sienią i gankiem zamieszkany przez rodzinę Bielskich z Józefiną Grodzicką). Oprócz tego w majątku znajdowała się kuźnia, młyn wodny oraz zespół stawów rybnych o łącznej powierzchni 596 ha (stan w 1939 rok). Jako staw hodowlany określano tylko Wielki Staw o powierzchni 394,09 ha. Kroczkowych było 60,94 ha, narybkowych 24,76 ha, natomiast nieużytki zajmowały aż 111,44 ha.

Dwór ulokowano na południowo-zachodnim skraju wsi, połączony był kompozycyjnie z parkiem i zespołem stawów. W części północno-zachodniej parku mieściła się część gospodarcza.

Dwór murowany z cegły, tynkowany, posadzki cementowe oraz terakotowe, dach kryty karpiówką (rodzaj ceramicznej lub cementowej dachówki), ogrzewany piecami kaflowymi.

Opracowanie: Piotr Lasota, Joanna Majdanik

 

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Decyzja w sprawie wpisania dobra kultury do rejestru zabytków, Biała Podlaska, 24.11.1986.
Mieczysław Bielski, Siemień – moja miłość, [w:] „Radzyński Rocznik Humanistyczny”, pod red. A. Gatarczy, t. 8, 2010.
Relacja Mieczysława Bielskiego, http://teatrnn.pl/historiamowiona/swiadek/Bielski%2C_Mieczys%C5%82aw_%281926-_%29, [dostęp:] 12.11.2015.
Fotografie archiwalne będące w posiadaniu Mieczysława Bielskiego.

Zdjęcia

Wideo

Audio

Historie mówione

Inne materiały

Słowa kluczowe