Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Zdrój na Słomianym Rynku w Lublinie

Zdrój na Słomianym Rynku jest jedną z trzech studni, jakie istniały na przedmieściu Kalinowszczyzna w drugiej połowie XIX wieku.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Słomiany Rynek, pomiędzy ulicami Kalinowszczyzna a Towarową.

Funkcja

Ogólnodostępna studnia miejska

Historia

W drugiej połowie XIX wieku na przedmieściu Kalinowszczyzna istniały trzy studnie: tradycyjna kołowrotowa w zespole klasztornym oo. augustianów, przy garbarni i na Słomianym Rynku. Ta ostatnia – o charakterze ogólnodostępnej studni miejskiej.

W studniach takich około 1863 roku miasto montowało pompy żelazne ssąco- tłoczące wg wyrobu i instalacji Fabryki Machin Andrzeja hr. Zamoyskiego z Warszawy. Do takich bezsprzecznie należała studnia na Słomianym Rynku, o której w 1909 roku czytamy: W studni miejskiej na Kalinowszczyźnie popsuła się pompa i ułamała rączka. W trakcie oględzin okazało się, że rączka ułamała się z nadmiernego pompowania wywołanego małą wydajnością studni. Ludność Kalinowszczyzny odczuwa dotkliwie brak dobrej wody, ponieważ oprócz miejskiej studni z pompą jest jedna tylko studnia przy kościele [...].

Magistrat monitował inż. Adolfa Weisblatta, właściciela założonego w 1899 roku wodociągu miejskiego, aby wywiązał się z 5 punktu umowy i doprowadził rurociąg do Czwartku i Kalinowszczyzny. Monity te były ponawiane corocznie – do 1912 roku – z coraz bardziej dramatycznym przedstawieniem sytuacji sanitarnej i epidemiologicznej na przedmieściu Kalinowszczyzna.

Nie wiemy, czy ustanie monitów było jednoznaczne z wywiązaniem się Weisblatta z umowy, wg której wybudowany przez niego wodociąg przechodził na jego własność a poniesiony koszt amortyzował się poprzez koncesję na opłaty z poboru wody. Miasto nie ubiegało się o pełną sieć wodociągową na przedmieściu Kalinowszczyzna (jak również na Czwartku, Piaskach i ul. Dolnej Panny Marii), a jedynie o „doprowadzenie wody rurami, z urządzeniem «wodoletów» (zdrojów), nieodzownych dla rozbioru wody wiadrami i beczkami przez mieszkańców przedmieść”.

Ubytki akt z okresu I wojny światowej nie pozwalają prześledzić realizacji tych postulatów. Faktem jest, że w 1919 roku miasto ustanowiło Zarząd Przymusowy Wodociągów. Może zatem dopiero wtedy nastąpiła budowa zdroju na Słomianym Rynku. Nie wiemy też, czy budowa nowego zdroju wiązała się z wyburzeniem uprzedniego XIX-wiecznego. Zdrój ten jest znacznie większy od „pompokrytu” na placu dworcowym. Mieścił bowiem nie tylko urządzenie „zdrojowe”, ale także służył jako pomieszczenie dla dozorującego, który pobierał opłaty za wiadra wody.

Wraz z rozpowszechnieniem sieci wodno-kanalizacyjnej na Kalinowszczyźnie po II wojnie światowej zaślepiono rury wypływowe. Od szeregu lat obiekt jest opuszczony, bez dachu.

Opis

Budynek zdroju murowany (cegła), otynkowany, założony na prostokącie, parterowy. Obecnie przykryty zrujnowanym dachem spłaszczonym. Elewacje bez podziałów, zwieńczone gzymsem opaskowym. W elewacji wschodniej duża półkolista ślepa arkada ujęta szeroką płaską opaskową archiwoltą. Na osi arkady zamurowany otwór po rurze wypływowej zdroju. W ścianie południowej prostokątny otwór drzwiowy z prostym gzymsem nadprożnym, bez stolarszczyzny. Obok kwadratowy otwór okienny bez obramienia, z wyłamaną dziurą poniżej parapetu, bez stolarszczyzny. Ściana zachodnia ślepa, w północnej nowszy otwór wejściowy bez stolarszczyzny.

Stan zachowania

1995 rok

Obiekt bez cech stylowych, z prowizorycznym dachem, bez stolarszczyzny i dawnych urządzeń wodociągowych. Wnętrze zarosłe chwastami i zanieczyszczone.

2009 rok

Stan budynku nie uległ zmianom od roku 1995. Wnętrze zanieczyszczone, brak stolarszczyzny.

Otoczenie

Obiekt znajduje się na terenach zielonych przylegających do ul. Kalinowszczyzna. W pobliżu znajduje się garbarnia Ajchenbauma i Pejsacha Brikmana (ul. Towarowa 9).

 

Literatura

Czerepińska J., Zdrój na Słomianym Rynku, [w:] Czerepińska J., Michalska G., Studziński J., Katalog architektury przemysłowej w Lublinie, t. I, cz. II, s. 149, maszynopis opracowany na zlecenie Państwowej Służby Ochrony Zabytków, Lublin 1995.