Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Zamojska 33 w Lublinie

Historia nieruchomości zlokalizowanej w Lublinie przy ulicy Zamojskiej 33.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Dawny numer policyjny: 257b

Numer hipoteczny: 768

Numer przed 1939: Zamojska 33

Numer po 1944: Zamojska 33

Numer obecny: Zamojska 33

Funkcje

Budynek mieszkalny. Pralnia Zofii Śfitek. Sklep spożywczy Wacława Bonieckiego. Piwiarnia. Sklep z materiałami piśmiennymi Hadosa Fernana. Konfekcja Sury Goldman. W 1940 roku istniała piwiarnia, materiały piśmiennicze, sklep spożywczy, pralnia, szewc.

Kalendarium

czerwiec 1883 – zgłoszenie budynków do ubezpieczenia

1890 – nieruchomość kupuje Józef Herszenhorn

1891–1894 – przebudowa oficyny, likwidacja drewnianej zabudowy gospodarczej

1896 – ubezpieczenie budynków

1905 – właścicielem posesji zostaje Aron Chil Herszenhorn

1907 – dokupienie placu od strony zachodniej

1909 – wzniesienie oficyn

1913 – nieruchomość dziedziczą dzieci Arona Herszenhorna

12 sierpnia 1927 – prośba Jankiela Herszenhorna o zmianę futryny sklepowej

14 października 1927 – zgoda na zmianę futryny

10 sierpnia 1934 – prośba o zatwierdzenie planu wykonania balkonów w budynku frontowym

26 kwietnia 1937 – wezwanie do przeprowadzenia remontu i oczyszczenia fasady z szyldów

maja 1937 – odwołanie Jankiela Herszenhorna od wezwania

12 lipca 1937 – zgoda na kilkumiesięczne przesunięcie terminu remontu

po 12 lipca 1937 – remont budynku

24 stycznia 1938 – sporządzenie Ankiety

23 marca 1938 – oględziny budowli

28 kwietnia 1938 – nakaz rozebrania bramy wjazdowej

16 marca 1939 – podanie o zatwierdzenie projektu urządzenia reklamowego dla sklepu Sary Goldman

18 czerwca 1940 – Karta realności

sierpień 1946 – uszkodzenie dachu i kominów

lata 70. XX – rozbiórka oficyny północnej

1999–2001 – remont oficyny

Historia

Nieruchomość została wydzielona z większej działki położonej przy ul. Żmigród, oznaczonej numerami policyjnymi 257 i 258 i w księdze hipotecznej figurującej pod numerem 664. W 2. poł. lat 70. XIX wieku rozpoczęła się parcelacja. W 1879 roku Franciszek Ksawery Wędrowski sprzedał działkę Wolfowi Reinerowi (Rejnerowi).W 1882 roku działkę podzielono na połowy – jedną z nich kupił Wincenty Zbroński. Parcela ta znajdowała się pomiędzy działką Wędrowskiego a działką Waręskiego.
Zbroński niezwłocznie rozpoczął zabudowę parceli i wystąpił o pozwolenie na budowę trzykondygnacyjnej kamienicy frontowej i dwukondygnacyjnej oficyny. W sierpniu 1882 roku inż. arch. W. Pliszczyński wykonał projekty budynków, z których w całości zrealizowano tylko kamienicę o siedmioosiowej fasadzie, z nieznacznie zryzalitowaną partią środkową o trójkątnym szczycie, z narożami i partią środkową górnych kondygnacji ujętymi pilastrami o zdobionych trzonach. Dwukondygnacyjnej oficyny nie wybudowano, zamiast niej – po północnej stronie podwórza – powstała oficyna parterowa.

W roku 1890 nieruchomość kupił Józef Herszenhorn. Nowy właściciel wymienił zastaną drewnianą zabudowę gospodarczą na murowaną, wzniósł stróżówkę i przebudował oficynę. W 1905 roku nieruchomość odziedziczył Aron Chil Herszenhorn, który w 1907 roku dokupił do działki część terenu od strony zachodniej pod budowę oficyny mieszkalnej, zachowanej do naszych czasów.

Na planie z 1908 roku zaznaczono następujące obiekty: murowany trzykondygnacyjny dom frontowy, murowaną jednokondygnacyjna oficynę mieszkalną, murowaną dwukondygnacyjną oficynę mieszkalną, murowaną czterokondygnacyjną oficynę mieszkalną, dwie murowane szopy, szalety i stróżówkę.

W 1913 roku nieruchomość odziedziczyły dzieci Arona: Jakub (Jankiel) Herszenhorn, Ruchla Landau i Dyme Laia Rozencwajg. W 1937 roku Herszenhorn został wezwany do przeprowadzenia remontu fasady domu i oczyszczenia jej z szyldów reklamowych, od którego nakazu odwołał się argumentując, że szyldy nie stanowią jego prywatnej własności i należą do lokatorów. Remont fasady przesunięto o kilka miesięcy i przeprowadzono zmianę szyldów.

Ankieta z 1938 roku opisuje dwupiętrowy dom murowany, z dwiema oficynami (parterową i trzypiętrową) wzniesionymi w 1909 roku. W domu funkcjonowały wówczas: pralnia Zofii Śfitek, sklep spożywczy Wacława Bonieckiego i sklep z materiałami piśmiennymi Hadosa Fernana.

Po II wojnie światowej nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa. W latach 70. XX wieku rozebrano oficynę północną.

Mieszkańcy

Właściciele

1938 i 1940

Właściciel nieruchomości: Jakub Herszenhorn, syn Chila i Sury, ur. 25 grudnia 1884, zam. Lublin, Zamojska 33

Zarządca nieruchomości: Jakub Herszenhorn

Dozorca: Adam Woźniak

Mieszkańcy nieruchomości według zawodu w 1940 roku

Pracownicy umysłowi 2 (na piętrze), 2 (w oficynie).

Wolne zawody 1 (na parterze), 1 (w budynku frontowym)

Robotnicy 2 (na piętrze), 2 (w budynku frontowym)

Kupcy i przemysłowcy 1 (na parterze), 10 (na piętrze), 1 (w budynku frontowym), 10 (w oficynie).

Rzemieślnicy 8 (na piętrze), 8 (w oficynie).

Lokatorzy według wyznania, płci i wieku w 1940 roku

Ogólna ilość mieszkańców 162

Chrześcijan 81

Żydów 81

Mężczyzn 49

Kobiet 66

Dzieci do lat 6 włącznie 17

Dzieci do lat 7-18 włącznie 30

Opis

Kamienica frontowa murowana z cegły, dwupiętrowa, podpiwniczona, wzniesiona na planie prostokąta. Elewacja frontowa trzykondygnacyjna, siedmioosiowa. Układ otworów okiennych na parterze przekształcony (witrynowy), na piętrach zachowany (trzy zewnętrzne osie zsunięte ze sobą i odsunięte od osi środkowej). Na drugim piętrze osi centralnej i na piętrach osi środkowej – balkony o współczesnych balustradach. Elewacja frontowa zatraciła pierwotne podziały i detal architektoniczny. Elewacja tylna opracowana w podobny sposób, z jednym balkonem na drugim piętrze.
Oficyna murowana z cegły, czterokondygnacyjna, wzniesiona na planie prostokąta. Elewacja frontowa dziewięcioosiowa, z wyodrębnioną osią środkową. Kondygnacje pierwszego i drugiego piętra wydzielone gzymsami, z podziałem ramowo-lizenowym. Całość wieńczy gzyms koronujący.
 
Wnętrza: układ wnętrz przekształcony. W 2004 roku w kamienicy (mieszkanie nr 3) i w oficynie (mieszkanie nr 22) zachowały się piece z okresu międzywojennego; w oficynie zachowała się drewniana klatka schodowa o spocznikach wyłożonych kolorowym lastriko, drewnianych stopniach i tralkowej balustradzie.
 
Otoczenie: kamienica usytuowana kalenicowo w linii zabudowy ulicy, po zachodniej stronie ulicy Zamojskiej; budynek od południa przylega ścianą szczytową do kamienicy nr 35, od północy (na wysokości pięter) do kamienicy przylega współczesny budynek handlowy.

Literatura

Akta nieruchomości położonej w Lublinie przy ul. Zamojskiej 33, APL, sygn. 5947.

Plan na powiększenie otworu sklepowego w domu J. Herszenhorna przy ul. Zamojskiej N. 33 w Lublinie

Projekt na urządzenie balkonów na 2-im piętrze w domu N. 33 przy ul. Zamojskiej w Lublinie, własność p. Herszenhorna

Projekt napisów reklamujących sklepy przy ul. Zamojskiej No. 33 w Lublinie

Projekt urządzenia reklamowego dla W.P. Sary Goldman

Domowa książka meldunkowa miasta Lublina ul. Zamojska nr 33 lok. 1; 1a; 2-15a; 16-31; 33-34, APL, sygn. 2392.

B. Stanek-Lebioda, Lublin. Kamienica i oficyna ul. Zamojska 33, 33A. Rozpoznanie historyczne i postulaty konserwatorskie, Lublin 2004, mps WUOZ, syg. 17633