Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Zamojska 3 w Lublinie

Historia nieruchomości zlokalizowanej w Lublinie przy ulicy Zamojskiej 3.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Ul. Wyszyńskiego 3 (dawna Buczka, pierwotnie Zamojska).

Numer hipoteczny: 146

Numer przed 1939: Zamojska 3

Numer po 1944: Buczka 3

Numer obecny: Wyszyńskiego 3

Funkcja

Pierwotnie pałac (tzw. Pałac Wrońskich lub Hussarów). Obecnie kamienica mieszkalna.

Kalendarium

XVII – nieruchomość należy do rodziny Dłuskich

1808 – nieruchomość należy do rodziny Wrońskich

przed 1870 – nieruchomość kupuje Franciszek Hussar

1897 – nieruchomość staje się własnością rodziny Kostków

21 stycznia 1926 – Magistrat zatwierdza plany budowy domu

1928 – oddanie do użytku domu przy ul. Zamojskiej 3

20 stycznia 1930 – prośba Wacława Paprockiego o pozwolenie na nadbudowę piętra

17 września 1931 – zaświadczenie wydane na prośbę Wacława Paprockiego

5 grudnia 1935 – podanie Abusia Szepsa o pozwolenie na zamieszczenie szyldu reklamowego

16 grudnia 1935 – zgoda na zamieszczenie szyldu

18 listopada 1936 – oględziny nieruchomości przez Komisję Budowlaną

5 marca 1937 – zarządzenie usunięcia szyldu „Poznańskiego Domu Odzieży” z fasady budynku

3 lutego 1938 – oględziny nieruchomości przez Komisję Budowlaną

8 marca 1938 – Paprocki zwraca się z prośbą o zwolnienie z obowiązku usunięcia szyldów z fasady

kwiecień 1938 – pozwolenie na wykonanie urządzenia reklamowego „Poznańskiego Domu Odzieży”

11 czerwca 1940 – Karta realności

13 maja 1946 – podanie o pozwolenie na remont dachu

3 grudnia 1946 – protokuł z oględzin budynku, potwierdzenie wykonania robót

15 czerwca 1950 – nakaz wykonania prac remontowych

Architekt

Henryk Paprocki (nadbudowa piętra).

Historia

Budynek został wybudowany jeszcze w XVII wieku, prawdopodobnie przez rodzinę Dłuskich. W ich rękach pozostawał do 1808 roku. Kolejnymi właścicielami budowli zostali Wrońscy. Józef Wroński pozostawił majątek córce, Mariannie i jej mężowi Józefowi Bętkowskiemu. W rodzinie Bętkowskich pałac nie pozostawał długo. Bonawentura, syn Józefa i Marianny z Wrońskich, sprzedał go Franciszkowi Hussarowi. W 1870 roku Franciszek zmarł, a majątkiem zarządzała wdowa po nim, Zuzanna z Szymańskich. Po jej śmierci w 1897 roku pałac nabyła rodzina Kostków, a od niej – Wacław Paprocki. W wyniku działów rodzinnych ustanowiono cząstkową własność budynku dla trzech córek Wacława – Henryki Szwendrowskiej, Izabelli Malec i Antoniny Błaszczyńskiej.

21 stycznia 1926 Magistrat zatwierdził plany budowy domu parterowego od frontu i dwupiętrowego od podwórza. Dom został wykończony i oddany do użytku w 1928 roku. W zaświadczeniu z 1931 roku czytamy, że: „dom ten o powierzchni zabudowy metrów kwadratowych 78 i kubaturze metrów sześciennych 530 przeznaczony jest wyłącznie dla celów przemysłowych”.

W 1935 roku w budynku mieścił się sklep Abusia Szepsa. Zachowało się podanie Szepsa o wydanie pozwolenia na zamieszczenie na fasadzie szyldu reklamowego o treści: „Zakład Elektro Galwaniczny przyjmuje srebrzenie, złocenie i niklowanie pod firmą A. Szeps”. Podanie rozpatrzono pozytywnie pod warunkiem, że „górna krawędź szyldu będzie na równej linii z górną krawędzią okien”.

Z 5 marca 1937 roku pochodzi nakaz usunięcia szyldu reklamowego z fasady kamienicy, który: „zasłania szczegóły architektoniczne, jest niezgodny z charakterem fasady, wykonany w sposób nieestetyczny”.

Ponowne oględziny budynku przez Komisję Budowlaną w lutym 1938 roku wykazały, że szyldy i okiennice budynku są niezgodne z charakterem fasady, przez co nakazano ich usunięcie. Wacław Paprocki w piśmie z marca 1938 roku wyjaśnia: „Lokal powyższy wynająłem firmie „Poznański Dom Odzieży”, który reprezentują Franciszek Szczekarkowski i Marian Rychwalski. Lokal wynajęty został do dnia 1 kwietnia 1939 r. i do tego czasu nie mam prawa usuwać szyldów ani okiennic, które wynajmujący sami zrobili. O wykonaniu planu reklamowego proszę zawiadomić i obowiązać właścicieli sklepu pod firmą „Poznański Dom Odzieży”.

Po 1990 roku dawny pałac w całości stał się własnością Włodzimierza Szwendrowskiego.

Obecnie budynek przeznaczony jest dla celów mieszkaniowych; funkcjonuje jako kamienica.

Mieszkańcy

Mieszkańcy nieruchomości według zawodu w 1940 roku

Pracownicy umysłowi 2 (na parterze), 3 (na piętrze), 5 (w budynku frontowym).

Wolne zawody 1 (na parterze), 1 (na piętrze), 1 (w budynku frontowym).

Robotnicy 1 (na parterze), 1 (w budynku frontowym).

Kupcy i przemysłowcy 3 (na parterze), 1 (na piętrze), 3 (w suterenie), 6 (w budynku frontowym).

Inne zawody 4 (na piętrze), 1 (w suterenie), 5 (w budynku frontowym).

Lokatorzy według wyznania, płci i wieku w 1940 roku

Ogólna ilość mieszkańców 91

Chrześcijan 73

Żydów 18

Mężczyzn 34

Kobiet 47

Dzieci do lat 6 włącznie 2

Dzieci do lat 7-18 włącznie 8

Liczba i rodzaj lokali niemieszkalnych

tokarnia 1

sklep odzieżowy 3

magazyny sklepu 3

garaże 3

tkarnia 3

kuźnia 1

warsztat mechaniczny 1

Opis

Budowla w kształcie prostopadłościanu, nakryta dachem trójpołaciowym. Posiada trzy kondygnacje z użytkowym poddaszem. Widoczne zamurowane arkady na elewacji wschodniej. Do pierwotnego korpusu dołączony aneks od północy.

Dawny pałac murowany z cegły ceramicznej pełnej i kamienia wapiennego na zaprawie wapiennej. Okna i drzwi drewniane. Posiada dach z blachy ocynkowanej. Wewnątrz w dolnych kondygnacjach sklepienia kolebkowe z lunetami, rzadziej krzyżowe. Stropy pierwszej kondygnacji płaskie i ogniotrwałe. Na pozostałych kondygnacjach stropy drewniane.

Elewacja wschodnia traktowana jako frontowa. Jako jedyna posiada artykulację architektoniczną. Podział pionowy dokonany za pomocą lizen i pilastrów. Podział poziomy dzieli poszczególne kondygnacje za pomocą gzymsów. Trzecia kondygnacja posiada ozdobny gzyms i attykę. Poddasze użytkowe bez podziałów architektonicznych. Dawniej dach mansardowy. Pozostałe elewacje nie posiadają podziałów pionowych i poziomych; oszkarpowane, często niesymetryczne.
Liczne przebudowy i przekształcenia zatarły cechy stylowe obiektu i pozbawiły go arkad na elewacji frontowej, zamurowanych i przerobionych na cele mieszkalne.

Wnętrza

Wyposażenie wnętrz niezachowane. Zatarty pierwotny układ przestrzenny wnętrz pałacowych.

Literatura

Akta nieruchomości położonej w Lublinie przy ul. Zamojskiej 3, APL, sygn. 5919.

Plan nadbudowy 2 piętra w nieruchomości przy ul. Zamojskiej 3

Dodatkowy plan na urządzenie mieszkania podstrysznego w domu przy ul. Zamojskiej 3

Projekt urządzenia reklamowego „Poznańskiego Domu Odzieży”

Projekt sklepu „Śląski Dom Odzieży”

Domowa książka meldunkowa miasta Lublina ul. Zamojska nr 3 lok. 1-5a; 6-10a; 11-16a; 17-20, APL, sygn. 2364.

Domowa ks. meld. m. L-na ul. Zamojska nr 3 i 3a, 5, APL, sygn. 2669.

Domowa książka meldunkowa miasta Lublina ul. Zamojska nr 3a lok. 1-4, APl, sygn. 2365; APL.

Domowa książka meldunkowa miasta Lublina ul. Zamojska nr 3 lok. 1-5a; 6-10a; 17-20, APL, sygn. 2363.

Chomicki J., Pałac, obecnie kamienica, Lublin, ul. Wyszyńskiego 3, Lublin 2000, mps archiwum WUOZ, sygn. 4082.