Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Zamojska 20 w Lublinie

Historia nieruchomości zlokalizowanej w Lublinie przy ulicy Zamojskiej 20.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Dawny numer policyjny: Łąki Tatary 47

Numer hipoteczny: Łąki Tatary Nr1 i  3, KW 87771

Numer przed 1939: Zamojska 20

Numer po 1944: M. Buczka 20

Numer obecny: Zamojska 20

Funkcje

Fabryka metalurgiczna. Fabryka worków. Fabryka cykorii. Młyn motorowy. Państwowa Wytwórnia Wód Gazowych „Zdrój Lubelski”. W 1936 roku na terenie nierucomości istniały sklep, warsztat krawiecki, warsztat szewski, jatka.

Kalendarium

1895 – Władysław Graf wydziela z majątku Tatary część Łąki Tatary

1902 – Ludwik Blimke i Henryk Berger kupują plac Nr 47 (część Łąki Tatary Nr 3)

1903 – powstaje południowe skrzydło budynku, w którym ulokowano fabrykę metalurgiczną; plan fabryki narzędzi rolniczych z odlewnią (Zamojska Nr 47)

po 1903 – przekształcenie fabryki metalurgicznej na fabrykę worków

1908 – publiczna licytacja, działkę kupuje Karol Rotkiel

1912 – działkę kupuje Chaim Lejba Freitag

1914 – pożar fabryki worków, Chaim Lejba Freitag prosi o pozwolenie na przekształcenie fabryki worków na fabrykę cykorii

1917 – wzniesienie oficyny, młyna i szop

1924 – północna część skrzydła frontowego zostaje przekształcona na młyn motorowy

1928 – pomieszczenia wynajmuje Kazimierz Wojtczak, właściciel Elektrycznej Fabryki Wód Gazowo-Owocowych i Soków

6 marca 1929 – prośba o zatwierdzenie planów remontu i nudowy magazynów

1929 – powstaje nowy magazyn przy wjeździe od ul. Zamojskiej

5 września 1930 – podanie Kazimierza Wojtczaka o pozwolenie na remont lokalu

26 września 1930 – Magistrat udziela zgody na remont

19 maja 1934 – Magistrat wzywa Szola Epelbauma do remontu lokalu nr 80.

1931 – plan przeróbki części byłej fabryki cykorii na mieszkania w posesji Szela Epelbauma

1936 – w budynku znajduje się skład maszyn rolniczych

11 lutego 1936 – wezwanie do naprawy pękniętej ściany szczytowej

31 października 1936 – sporządzenie Ankiety

1940 – adaptacja północnej części skrzydła frontowego na wytwórnię wód gazowych przez K. Wojtczaka

15 maja 1941 – Karta realności

1947 – reprywatyzacja budynku

1948 – w budynku funkcjonuje Państwowa Wytwórnia Wód Gazowych „Zdrój Lubelski”

23 września 1947 – budynek został przywrócony do własności Anselowi Fry vel Anczelowi Frajtagowi, synowi Mojżesza

Architekci

Projekt przeróbek obejmujących skrzydło północne i częściowo wschodnie wykonał inż. Krzywicki. Magazyn przy wjeździe od ul. Zamojskiej zaprojektował inż. Henryk Bekker.

Historia

Historia własnościowa ma swój początek w majątku „Tatary” należącym do rodziny Grafów, z którego w 1895 roku Władysław Graf wydzielił hipotecznie „Łąki Tatary”. Część wzdłuż szosy Zamojskiej kupił Edward Swiński, który sprzedawał pomniejsze parcele.

W 1902 roku plac Nr 47 o powierzchni 301 sążni (4137 łokci kwadratowych) kupili Ludwik Blimke i Henryk Berger.

Z obecnej budowli zabudowanej w czworobok skrzydeł z wewnętrznym dziedzińcem, najwcześniejsze jest skrzydło południowe i południowa połowa skrzydła frontowego. W 1903 r. w budynku ulokowano fabrykę metalurgiczną, którą następnie przekształcono na fabrykę worków, a od 1914 r. na fabrykę cykorii. Profil produkcji zmieniono w 1924 r., kiedy Ch. L. Freitag zwrócił się do Wydziału Budowlanego o pozwolenie na przebudowę połowy skrzydła frontowego na młyn motorowy. W 1924 r. oprócz głównego budynku na działce przy wjeździe od ul. Zamojskiej znajdowały się także dwa pawilony (portiernia i kantor) oraz wozownia, garaż, kotłownia, dynamo, składzik i drewniane budynki gospodarcze usytuowane wzdłuż skrzydła południowego, zabudowane w podkowę otwartą do wnętrza dziedzińca poprzedzającego zespół fabryczny.

W roku 1928 pomieszczenia przy Zamojskiej 20 wynajmował Kazimierz Wojtczak – właściciel Elektrycznej Fabryki Wód Gazowo-Owocowych i Soków.

W roku 1936 na terenie działki oznaczonej numerem Zamojska 20/22 i Przemysłowa 3 istniały: dwupiętrowa oficyna mieszkalna, jednopiętrowy młyn, szopy – drewniana i murowana, murowana stajnia.

Po eksterminacji żydowskich właścicieli młyn nie był użytkowany i z braku konserwacji oraz przy wstrząsach wojennych popadł w rujnację. Remontu dokonała Centrala Zaopatrzenia Przemysłu Papierniczego. Do lat 60. XX w. istniał tu Magazyn Nr 12. W 1947 r. budynek został reprywatyzowany, w ręku szeregu właścicieli, potem w zarządzie MZBM.

23 września 1947 budynek został przywrócony do własności Anselowi Fry vel Anczelowi Frajtagowi, synowi Mojżesza, zamieszkałemu w Londynie (spadkobiercy po Chaimie Fraitagu).

Mieszkańcy

1936

Właściciel nieruchomości: sukcesorowie Frajtaga, główna opiekunka: Szajndla Frajtag, zam. Zamojska 22

Zarządca nieruchomości: Rucz Uszcz, zam. Lublin, Zamojska 20/22

Dzierżawca nieruchomości: Szol Epelbaum, zam. Lublin, Zamojska 20/22

Dozorca: Bolesław Michalak, zam. Lublin, Zamojska 20/22

Opis

Obiekt dawniej przemysłowy, z częścią mieszkalną od południa, w okresie międzywojennym przerobiony w większości na budynek mieszkalny. W pół
Dawny budynek fabryczny usytuowany jest w głębi działki. Jest to czworoboczny budynek o dwupiętrowych skrzydłach krytych dwuspadowym dachem. Obiekt posiada wewnętrzny dziedziniec dostępny bramą przejazdową znajdującą się na osi skrzydła frontowego.

Skrzydło północne ustawione jest w linii regulacyjnej ulicy Przemysłowej.

Elewacje z czerwonej cegły, częściowo otynkowane. Elewacja frontowa skrzydła głównego (zwrócona na zachód, ku ulicy Zamojskiej) jest dwunastoosiowa, symetryczna, w południowej połowie artykułowana lizenami. Elewacja tylna ślepa. Elewacja podwórzowa skrzydła południowego ośmioosiowa, w części parterowej otynkowana.
Pawilon północny parterowy, kryty dachem jednospadowym, z murkiem attykowym od strony ulicy.

Pawilon południowy z dwiema dużymi witrynami sklepowymi od strony ulicy.

W najstarszej – północnej – części budynku, przekształconej na młyn motorowy, zachowały się cechy architektury przemysłowej, m.in. typowe wielokwaterowe okna. Część okien w tej części przekształcono, w pozostałych częściach budynku okna wymieniono na mieszkalne.

Wnętrza: wnętrza jedno i dwutraktowe z korytarzami, zupełnie przekształcone, z klatką schodową u styku skrzydeł, dostępną z podwórza; brak oryginalnego wyposażenia.

Otoczenie: od frontu działki dwa parterowe pawilony: dawna portiernia i kantor (1924), obecnie zakład wulkanizacyjny i pustostan; wzdłuż południowej elewacji dawnej fabryki znajdują się zabudowania gospodarcze.

Literatura

Akta nieruchomości położonej w Lublinie przy ul. Zamojskiej 20, APL, sygn. 5934.

Plan wytwórni wód gazowych przy ul. Zamojskiej 20 w Lublinie, wł. Kazimierz Wojtczak

Alternatywa. Rozwiązanie szatni, umywalni i ustępu dla pracowników wytwórni wód gazowych (…)

Plan kapitalnego remontu i budowy nowego magazynu w pos. p. Chaima Freitaga (…)

Plan przeróbki części byłej fabryki cykorii na mieszkania w posesji W.P. Szola Epelbauma (…)

Plan lokalu wytwórni wód gazowych „Zdrój Lubelski” (…)

Plan remontu magazynu C. Zb.O.O. Oddział Lublin (…)

Domowa książka meldunkowa miasta Lublina ul. Zamojska nr 20-22 lok. 1-11a; 12-20, APl, sygn. 2378.

Domowa książka meldunkowa miasta Lublina ul. Zamojska nr 20-22 lok. 1-23a; 24-26a; 28; 29; (30; 31b), APl, sygn. 2379.

Jadwiga Teodorowicz-Czerepińska, Rozpoznanie historyczno-konserwatorskie kwartału zabudowy zawartego pomiędzy ulicami Stolarska-Zamojska-Misjonarska-Farbiarska, Lublin 2005, mps WUOZ.