Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Zamojska 16 w Lublinie

Historia nieruchomości zlokalizowanej w Lublinie przy ulicy Zamojskiej 16.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Działka narożna ul. Przemysłowej i Zamojskiej. Obiekt założony w podkowę otwartą ku zachodowi (ku ul. Zamojskiej). Budynek główny ustawiony w głębi działki, wzdłuż tylnej granicy.

Dawny numer policyjny: 256

Numer hipoteczny: Łąki Tatary 25, KW 136066

Numer przed 1939: Łąki Tatary 25

Numer po 1944: Zamojska 16

Numer obecny: Zamojska 16

Funkcja

Nierucomość miała charkter handowo-przemysłowy. Przed II wojną światową na terenie nieruchomości znajdowała się fabryka powozów, sklep Hersza Rubinfajera „Farby i nafta”, Janina Sewecka prowadziła sprzedaż owoców, a Edward Lutz zajował się handel wyrobów żelaznych. Itniał również skład farb, nafty, mydła itp.

Kalendarium

1909 – Wincenty Karol Kulm kupuje działkę Łąki Tatary 25

1912– Stefan Andrzej Gąsiorowski kupuje część działki Łąki Tatary 25

1913 – Gąsiorowski przedstawia projekt przebudowy warsztatu na fabrykę powozów

grudzień 1913 – zmiana projektu

29 lutego 1936 – odwołanie od decyzji Zarządu Miejskiego o rozbiórce drewnianego budynku

maj 1936 – uwzględnienie odwołania

14 lipca 1936 – pozwolenie na budowę murowanego domu mieszkalnego

7 listopada 1936 – sporządzenie Ankiety

4 grudnia 1936 – pozwolenie na użytkowanie parterowego budynku

1936 – warsztat wytwórni powozów przekształcono na sklepy

2 grudnia 1940 – Karta realności

21 lipca 1940 – prośba o pozwolenie na budowę budki z pieczywem

1995 – wystosowanie do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków prośby o pozwolenie na budowę pawilonu handlowego

Architekt

Arch. Jankowski (1913), inż. Wojtowicz (1036)

Historia

W 1882 roku w miejscu obecnej działki Zamojska 16 istniał pusty plac. W 1885 roku odnotowano tu istnienie dużego budynku drewnianego. Działkce noszącej wówczas numer 256 przysługiwał jednocześnie numer Łąki Tatary 25 (działka wchodziła w skład własności Władysława Grafa). W 1895 roku Graf wydzielił z majątku Tatary część Łąki i podzielił ją na parcele.

Działkę Łąki Tatary 25 zakupił w 1909 roku Wincenty Karol Kulm. W 1912 roku parcelę podzielono na mniejsze części, plac o powierzchni 3032 łokcu kupił Stefan Andrzej Gąsiorowski (25A, dzisiejsza Zamojska 16), pozostałą część – Józef Szulaczuk (25B, dzisiejsza Przemysłowa 4).

Na planie z 1912 roku na terenie obecnej działki Zamojska 16 istniał już murowany budynek warsztatu. W 1913 roku rozpoczęto rozbudowę warsztatu na fabrykę powozów. W dotychczasowym parterowym skrzydle miał pozostać warsztat i sklep, w drugim analogicznym projektowano mieszkanie właściciela, natomiast w jednopiętrowym skrzydle poprzecznym składy ekwipaży.

Nowe skrzydło parterowe miało być utrzymane w konwencji istniejącego, z klasycyzującą attyką w zwieńczeniu od ulicy. Natomiast skrzydło poprzeczne miało posiadać na osi facjatkę krytą dwuspadowo, z drewnianą krzyżulcową dekoracją w szczycie, co nadawało jej charakteru rosyjskiej architektury z doby zaborów.

Do grudnia 1913 roku powstała pierwsza kondygnacja skrzydła środkowego, następnie zmieniono projekt (dwupiętrowe skrzydło poprzeczne, z mieszkaniami we wschodniej skrajnej części, brak drugiego pawilonu parterowego, budowla jako przykład typowej architektury przemysłowej).

Od ok. 1930 roku część pomieszczeń w fabryce wykorzystywano już jako pomieszczenia mieszkalne. W 1936 roku warsztat wytwórni powozów rozbudowano i przekształcono na sklepy. W odwołaniu właściciela od decyzji Zarządu Miejskiego z 1936 roku o rozbiórce drewnianego budynku czytamy: „Budynek położony jest przy bocznej ulicy Przemysłowej. Przy tej ulicy podobnych budynków jest znaczna większość i rozebranie jednego takiego budynku nie naprawi wyglądu estetycznego tej ulicy”. Gąsiorowski planował wzniesienie w budynku dwupiętrowego skrzydła południowego (tworzącego z pozostałymi podkowę otwartą ku ulicy Zamojskiej), co nie spotkało się z akceptacją Inspekcji Budowlanej, która zalecała skrzydło parterowe. Przebudowę zrealizowano dopiero współcześnie przy czym nowy budynek nie został powiązany architektonicznie z resztą zabudowy na działce.

Obecnie obiekt stanowi własność komunalną.

Mieszkańcy

Właściciele

W 1936 roku

Właściciel nieruchomości: Stefan Gąsiorowski, syn Józefa; Maria Gąsiorowska, córka Tomasza

Dozorca: Paweł Dziatczak

Mieszkańcy nieruchomości według zawodu w 1940 roku

Pracownicy umysłowi 3 (na piętrze), 3 (w budynku frontowym).

Robotnicy 1 (w suterenie), 1 (w budynku frontowym).

Kupcy i przemysłowcy 2 (na piętrze), 2 (w budynku frontowym).

Inne zawody 1 (na parterze), 1 (na piętrze), 2 (w budynku frontowym).

Bez zawodu 2 (na piętrze), 2 (w budynku frontowym).

Lokatorzy według wyznania, płci i wieku w 1940 roku

Ogólna ilość mieszkańców 23

Chrześcijan 23

Mężczyzn 8

Kobiet 11

Dzieci do lat 6 włącznie 1

Dzieci do lat 7-18 włącznie 3

Opis

Budynek główny, dwupiętrowy, zbudowany jest z cegły palonej, na planie wydłużonego prostokąta. Elewacja frontowa jest dwunastoosiowa, artykułowana gzymsami kordonowymi i zwieńczona gzymsem. Nad trzecią osią od północy obecne pozostałości po wyciągu przemysłowym.

Otoczenie

Posesję od frontu pomiędzy parterowymi pawilonami zamyka współczesne ażurowe ogrodzenie z prętów metalowych.

Literatura

Akta nieruchomości położonej w Lublinie przy ul. Zamojskiej 16, APL, sygn. 5931.

Projekt domu mieszkalnego oraz przebudowy pomieszczeń warsztatu na sklepy (…)

Projekt urządzeń reklamowych dla W.P. Hersza Rubinfajera, Janiny Seweckiej, Edwarda Lutza

Domowa książka meldunkowa miasta Lublina ul. Zamojska nr 16 lok. 1-4a; 5-6a; 7-9; 11; 12 13, APL  sygn. 2375.

Jadwiga Teodorowicz-Czerepińska, Rozpoznanie historyczno-konserwatorskie kwartału zabudowy zawartego pomiędzy ulicami Stolarska-Zamojska-Misjonarska-Farbiarska, Lublin 2005, mps WUOZ.