Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Zamojska 12 w Lublinie

Historia nieruchomości zlokalizowanej w Lublinie przy ulicy Zamojskiej 12.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Kamienica ustawiona kalenicowo, w linii regulacyjnej ul. Zamojskiej, na froncie dużej działki, której tylną część wyłączono jako działkę Farbiarska 4.

Dawny numer policyjny: 256b

Numer hipoteczny: 167, 860

Numer przed 1939: Zamojska 12

Numer po 1944: Zamojska 12

Numer obecny: Zamojska 12

Funkcja

Budynek mieszkalny. W 1938 roku na terenie nieruchomości funkcjonowała fabryka mydła, drukarnia oraz sklep w którym sprzedawano dyktę.

Kalendarium

1878 – Ignacy Koporski kupuje zespół dworkowy

po 1878 – budowa jednopiętrowej kamienicy na działce

1883 – Maria vel Emma z Grabowskich i Stanisław Rogowski kupują południową część kamienicy

1883 – prośba Marii Koporskiej o pozwolenie nadbudowy II piętra nad północną częścią kamienicy

1884 – Maria Koporska z hr. Platerów sprzedaje resztę nieruchomości Emmie Rogowskiej i małżeństwu Chmieleskim

1887 – hipoteczne rozdzielenie majątku, całość majątku przechodzi na własność Rogowskich

1907 – kamienicą należącą do Rogowskich administruje Józef Skwarek, prośba o pozwolenie na budowę murowanych ustępów na podwórzu, na tyłach parceli

1908 – nieruchomość dziedziczy syn Stanisława Rogowskiego

1918 – kamienicę kupuje Szmul Ajchenbaum, wynajęcie kamienicy kahałowi na szkołę im. Szpera

1926 – kamienicę kupuje Bencjan Rozgold, usunięcie szkoły

16 kwietnia 1926 – prośba Rozgolda o pozwolenie na przeprowadzenie prac remontowych

1929 – remont południowej oficyny

1930 – remont północnej oficyny

1931 – skanalizowanie obiektu

22 listopada 1936 – sporządzenie Ankiety

1936 – remont fasady

1937 – ukończenie budowy oficyny na pomieszczenie drukarni

1938 – sporządzenie Ankiety

9 kwietnia 1938 – zatwierdzenie projektu urządzenia reklamowego fabryki mydła

2 grudnia 1940 – Karta realności

2001–2004 – remont zabezpieczający w oficynie południowej, wymiana okien

Historia

Działka wchodziła pierwotnie w skład nieruchomości Nr 256, na terenie której znajdował się zespół dworkowy (obecny plac Zamojska 8) wraz z ogrodami (w kierunku południowym). Zespół sprzedano w 1878 roku Ignacemu Koporskiemu, a na miejscu dawnych ogrodów wydzielono działki budowlane. Po roku 1878, w sąsiedztwie kamienicy na działce Zamojska 10, powstała jednopiętrowa kamienica Zamojska 12 o numerze policyjnym 256 b.

W 1883 roku staraniem Marii Koporskiej nad północną częścią kamienicy nadbudowano II piętro.

W 1887 roku nieruchomość w całośći przechodzi na własność Emmy i Stanisława Rogowskich. W 1908 roku syn Stanisława sprzedał kamienicę Szmulowi Ajchenbaumowi, który wynają ją kahałowi na szkołę im. Szpera. Szkoła mieściła się w 17 pokojach. Kolejnym właścielem kamienicy był Bencjan Rozgold, który usunął szkołę z budynku i zajął się jego remontem. Jak czytamy w dokumencie z 1934 roku oficyny „znajdowały się w stanie doszczętnie zrujnowanym, gdyż takowe zawierały od dawna tylne klatki schodowe drewniane, ustępy ze znacznemi dołami kloacznemi oraz korytarze. W roku 1929 zgodnie z planem, zatwierdzonym przez Magistrat w dniu 17 sierpnia 1929 roku, za Nr 115 przystąpiłem do gruntownej przebudowy prawej od wejścia oficyny jednopiętrowej i w zamian takowej wybudowałem 9 pokoi mieszkalnych. Następnie w roku 1930 zgodnie z planem, zatwierdzonym przez Magistrat w dniu 25 sierpnia 1930 roku za Nr 140, przystąpiłem do gruntowej przebudowy lewej od wejścia oficyny dwupiętrowej i w zamian takowej budowałem 12 pokoi mieszkalnych. Zaznaczam, że podczas wykonywania robót, związanych z powyższemi gruntownemi przebudowaniami, rozebrałem od fundamentu do samego szczytu obie oficyny kompletnie i pozostały tylko niektóre ściany zewnętrzne”.

W 1934 roku Bencjon i Ita Roszgold zwrócili się o wydanie dokumentu poświadczającego, że są właścicielami dwóch nieruchomości: Zamojskiej 12 i Bernardyńskiej 28. Zaświadczenie miało być przedstawione Władzom Konsularnym w sprawie uzyskania wiz zagranicznych.

W dobudowanej w 1937 roku oficynie, usytuowanej równolegle do ulicy, znajdowała się drukarnia. Na terenie posesji znajdowała się także fabryka mydła Wacława Kucharskiego.

W podaniu Bencjona Roszgolda z 19 czerwca 1939 roku czytamy: „W tyle mojego domu w Lublinie przy ul. Zamojskiej Nr 12 znajduje się ogród kwiatowo-owocowy. Ogród ten jest ogrodzony parkanem – szczelnym w bardzo dobrym stanie. Obecnie komisja inspekcyjna domaga się rozbierania tego parkanu i urządzenia parkanu przewiewnego. Ponieważ na tym parkanie rozłożone są bardzo cenne rośliny jak np. winogrona, morele, brzoskwinie i inne, które to rośliny nie znoszą przewiewu, przeto urządzenie parkanu przewiewnego pociągnie za sobą zniszczenie tych bardzo cennych i kosztownych roślin, a ponadto ogród ten nie graniczy z żadną ulicą, lecz z podwórzami położonymi głęboko od ulic, które to place są miejscami zabaw różnych małych nieodpowiednich elementów, przeto urządzenie w tymże ogrodzie parkanu przewiewnego pociągnie za sobą nie tylko zniszczenie leżących na nim cennych i kosztownych roślin, lecz w ogóle wyniszczenie całego ogrodu”.

Mieszkańcy

Właściciele

W 1938 roku

Właściciel nieruchomości: Roszgold Bencjon, syn Pinchasa i Elki, ur. 1883

Zarządca nieruchomości: Bejman Juda

Dozorca: Serewa Władysław

Mieszkańcy nieruchomości według zawodu w 1940 roku

Pracownicy umysłowi 8 (na piętrze), 4 (w budynku frontowym), 4 (w oficynie).

Wolne zawody 3 (na parterze), 2 (w budynku frontowym), 1 (w oficynie).

Robotnicy 12 ( w suterenie), 8 (w budynku frontowym), 4 (w oficynie).

Kupcy i przemysłowcy 2 (na parterze), 3 (na piętrze), 2 (w budynku frontowym), 3 (w oficynie).

Rzemieślnicy 1 (na poddaszu), 1 (w oficynie).

Inne zawody 3 (na parterze), 5 (na piętrze), 1 (na poddaszu), 8 (w budynku frontowym), 1 (w oficynie).

Bez zawodu 6 (na piętrze), 2 (w suterenie), 6 (w budynku frontowym) ,2 (w oficynie).

Lokatorzy według wyznania, płci i wieku w 1940 roku

Ogólna ilość mieszkańców 372

Chrześcijan 365

Żydów 7

Mężczyzn 103

Kobiet 124

Dzieci do lat 6 włącznie 53

Dzieci do lat 7-18 włącznie  85

Opis

Okupacja niemiecka przyniosła znaczne zubożenie fasady kamienicy (zdemontowano żeliwne balustrady balkonów).

Kamienica murowana z cegły, dwustronnie otynkowana.

Budynek założony na planie prostokąta o skośnie ustawionych krótszych bokach. Fasada (elewacja zachodnia) podzielona trzema ryzalitami, elewacja tylna (wschodnia) – dwoma. Do ryzalitów elewacji tylnej dostawiono łączniki, do których dobudowano czworokątne oficyny o ściętych narożach zachodnich. Na osi budynku usytuowana sień przejazdowa.

Część południowa (do ryzalitu środkowego) jednopiętrowa, z mieszkalnym poddaszem i mansardowym dachem w zwieńczeniu skrajnego ryzalitu. Pozostała część kamienicy dwupiętrowa, bez poddasza, kryta dwuspadowymi dachami. Oficyny kryte dachami trójpołaciowymi. W górnej kondygnacji oficyny północnej zewnętrzna galeryjka łącząca klatkę schodową korpusu i oficyny.

Fasada 21 osiowa, z ryzalitami na 3 osiach skrajnych i 5 środkowych. Parter boniowany, nad parterem gzyms i pas fryzu z płycinowymi podokiennikami. W zwieńczeniu profilowany gzyms wieńczący nad fryzem z prostokątnymi płycinami.

Ryzality boczne na pierwszym piętrze rozczłonkowane lizenami, posiadają boniowane na całej wysokości naroża.

Okna: na parterze prostokątne, w opaskach z klińcem; na pierwszym piętrze prostokątne w architektonicznych obramieniach, z płycinowymi podokiennikami i nadokiennikami wspartymi na konsolkach.

W nadprożach drzwi balkonowych trójkątne naczółki. Balkon na pierwszym piętrze ryzalitu środkowego flankowany gładkimi półkolumnami. Nad ryzalitem południowym pas murku attykowego z półkoliście zamkniętym szczytem, w którym znajduje się okno.

Kamienica częściowo podpiwniczona.

Wnętrze

Układ wnętrz we wszystkich kondygnacjach kamienicy dwutraktowy. Układ wnętrz w oficynach trójtraktowy.

Otoczenie

Podwórze częściowo wyłożone trylinką i cegłą.

Literatura

Jadwiga Teodorowicz-Czerepińska, Rozpoznanie historyczno-konserwatorskie kwartału zabudowy zawartego pomiędzy ulicami Stolarska-Zamojska-Misjonarska-Farbiarska, Lublin 2005, mps WUOZ.

Akta nieruchomości położonej w Lublinie przy ul. Zamojskiej 12, APL, sygn. 5928.

  • Projekt przebudowy dwuch [sic!] klatek schodowych i urządzenie nowej klatki schodowej (…)
  • Projekt urządzenia reklamowego Wacława Kucharskiego (…)

[Drukarnie i stemplarnie na terenie miasta Lublina - kwestionariusze rejestracyjne, wzory czcionek], APL, sygn. 25.

Domowa książka meldunkowa miasta Lublina ul. Zamojska nr 12 lok. 3; 5; 7; 8; 12; 13; 16-17b; 18-18b; 19-19b; 20a-20b; 22-24a; 25-26; 27a-27c; 28; 29b; 30; 30a; 31-31g; 32-40b, APL, sygn. 2372.