Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Zamojska 10 w Lublinie

Historia nieruchomości zlokalizowanej w Lublinie przy ulicy Zamojskiej 10.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Lublin, ul. Zamojska 10. Kamienica ustawiona kalenicowo w linii regulacyjnej ul. Zamojskiej, w narożu placu. Kamienica zwrócona jest w kierunku placu ślepą ścianą północną. Od południa budynek przylega do zwartego ciągu kamienic.

Dawny numer policyjny: 256a

Numer hipoteczny: 167, 859

Numer przed 1939: Zamojska 10

Numer po 1944: Zamojska 10

Numer obecny: Zamojska 10

Funkcje

Budynek mieszkalny. Siedziba „Komitetu Okręgowego Polskiej Partii Socjalistycznej Lewicy”. Zakład fryzjerski Izraela Krymholca. Pracownia szklarska Majera Erlicha.

Kalendarium

1878 – budowa kamienicy

1883 – kamienicę kupują Wincenty i Emilia (z domu Okoń) Chmielewscy

1907 – wniosek o pozwolenie budowy murowanych ustępów z tyłu kamienicy

przed 1919 – nieruchomość dziedziczy córka Chmielewskich Maria Białkowska

29 września 1930 – oględziny nieruchomości

8 października 1930 – wezwanie do wykonania prac remontowych

5 lutego 1931 – utrzymanie w mocy decyzji o przeprowadzeniu prac remontowych

10 czerwca 1931 – prośba Białkowskiej o interwencję Magistratu

20 września 1935 – nakaz wykonania prac remontowych

11 listopada 1935 – odwołanie od nakazu wykonania prac remontowych

16 czerwca 1936 – uszkodzenie sufitu w jednym z mieszkań

1937 – nakaz generalnego remontu kamienicy, zalecenie likwidacji drewnianych okiennic zamykających witryny sklepowe

4 maja 1937 – prośba Izraela Krymholca o zatwierdzenie projektu napisu reklamowego

1938 – remont

22 marca 1938 – prośba Majera Erlicha o zatwierdzenie projektu urządzenia reklamowego

3 grudnia 1940 – Karta realności

15 stycznia 1942 – oględziny nieruchomości

23 stycznia 1942 – pismo stwierdzające uchybienia w stanie zachowania budynku

poł. lat 60. XX w. – renowacja fasad budynków wzdłuż ul. Zamojskiej, skucie detalu architektonicznego

1940 – jako właściciele kamienicy figurują: Maria Białkowska z dziećmi Wiktorią i Włodzimierzem

Historia

Działka stanowiła pierwotnie część nieruchomości należącej do Krasińskich, następnie do Dawida Linke (1817), Roszkowskich (1850), Zgodzińskich (1875) i Ignacego Koporskiego (1878). Po zakupie nieruchomości Koporski przystąpił do budowy murowanej Łaźni późniejszej Pralni Łabęckich a także dwóch kamienic przy Trakcie Piaseckim (obecnej ul. Zamojskiej).

Kamienica przy ul. Zamojskiej 10 powstała w 1878 r. Kolejnymi właścicielami nieruchomości zostają Chmielewscy, następnie zaś ich córka Maria Białkowska. Od 1919 r., z racji przeprowadzki właścicielki do Poznania, stan zachowania nieruchomości uległ znaczącemu pogorszeniu.

W roku 1930 wezwano właścicielkę do przeprowadzenia robót budowlanych i prac remontowych: rozebrania części drewnianej oficyny, rozebrania drewnianych komórek, przeprowadzenia remontu części oficyny mieszkalnej (ganków, schodów i dachu). Ponadto „lokal na parterze, jako zagrzybiony Magistrat opieczętował i zabronił oddawania tego lokalu do użytku”. W protokole z oględzin czytamy: „Oficyna położona w podwórzu podzielona jest na 2 części. Jedna z tych części, zamieszkała przez dwie rodziny na I piętrze składająca się z 2 ubikacji (częściowo murowana) jedna ze ścian zewnętrznych drewniana, przeznaczona na komórki, jest w stanie zupełnej ruiny. Lokal na parterze pod lokalami zamieszkałemi, składający się z 2 ubikacji opanowany jest w niezwykły sposob przez grzyb drzewny. Podłoga zjedzona jest całkowicie, pozostały jedynie ślady. Grzyb posuwa się nawet po ścianach murowanych do wysokości 60 cm nad podłogą (…)”.

Od tej decyzji odwołał się „Komitet Okręgowy Polskiej Partii Socjalistycznej Lewicy”, jednak decyzję utrzymano w mocy.

W roku 1931 Maria Białkowska prosi Magistrat o interwencję w sprawie uszkodzenia domu. W podaniu czytamy: „W maju b.r. sąsiad mój Rożgold, mający posesję przy ulicy Zamojskiej 11, wybił dziurę w ścianie mego domu dotykającej do jego posesji, przyczem skutek tego zarysowała się ściana aż do wiązań dachu. Na moją interwencję Rożgold zarzucił dziurę, ale bardzo niedbale tak że z mej strony jest wybicie dziury widoczne. Oprócz tego na płocie stanowiącym własność moją odgraniczającym obie posesje postawił swój płot i rynną na dachu ustawił w ten sposób, że woda ścieka na mój dach niszcząc takowy. Następnie ścieki odprowadzające, które szły pod jego domem, rejentalnie zastrzeżone zamurował samowolnie”.

W 1937 r. Inspekcja Budowlana nakazała przeprowadzenie generalnego remontu, który odbył się w następnym roku. Remont obejmował fasadę, klatkę schodową, sień, zamianę dotychczasowych ustępów na szafki spiżarniane. W połowie lat 60. XX w. przekształceniu uległa fasada kamienicy, której kondygnacje do tego czasu oddzielone były pasem gładkiego fryzu. Kamienicę wieńczył wówczas gzyms wsparty na gęsto rozstawionych kroksztynach. Okna ujęte były w opaski, na piętrze posiadały gzymsy nadokienne. Była to budowla o dziewięcioosiowej fasadzie, z dwoma symetrycznie ustawionymi osiami balkonowymi (na 3 i 7 osi), w których zastosowano drewniane podesty z żeliwnymi balustradami o skromnej, esownicowej dekoracji. Balustrady wraz z żeliwnym ogrodzeniem działki od strony Zamojskiej 12 zostały rozebrane w 1940 roku. Po wojnie dawne sutereny zamieniono na piwnice dostępne od podwórza i z sieni.

Mieszkańcy

Właściciele

W 1940 roku nieruchomość należała do Marii Białkowskiej, córki Wiktorii i Władysława, ur. 1879, wyzn. rzym.-kat., zam. ul. Zamojska 10.

Mieszkańcy nieruchomości według zawodu w 1940 roku

Pracownicy umysłowi 1 (na piętrze), 1 (w budynku frontowym).

Robotnicy 1 (na parterze), 1 (w budynku frontowym).

Inne zawody 1 (na parterze), 1 (w budynku frontowym).

Bez zawodu 1 (na parterze), 3 (na piętrze), 5 (w budynku frontowym).

Lokatorzy według wyznania, płci i wieku w 1940 roku

Ogólna ilość mieszkańców 49

Chrześcijan 49

Mężczyzn 23

Kobiet 27

Dzieci do lat 6 włącznie 6

Dzieci do lat 7-18 włącznie 11

Opis

Kamienica murowana z cegły, otynkowana. Budynek piętrowy, podpiwniczony. Podpiwniczenie w części podwórza posiada charakter prostokątnych suteren, których ryzality stanowią ślad po dawnych ustępach.

Fasada zachodnia dwukondygnacyjna, dziewięcioosiowa. Na parterze witryny sklepowe. Wejście do kamienicy na 5 osi, na osiach 2 i 9 wejścia do sklepów. Na 3 i 7 osi piętra balkony z ażurową balustradą z prętów.

Elewacja północna ślepa, gładka.

Elewacja tylna dziewięcioosiowa, gładka. Na 2 osi od południa dwa balkony.

Kamienica zachowała pierwotny wygląd w zakresie rzutu i bryły.

Wnętrza: wnętrze dwutraktowe. Sień na osi budynku; w sieni, wzdłuż ściany południowej usytuowana murowana tunelowa klatka schodowa na piętro; schody drewniane, z przyścienną balustradą (częściowo zachowane toczone tralki); dwa ustępy zamienione na spiżarnie lokatorskie; brak historycznego detalu we wnętrzach.

Otoczenie: prostokątna parcela sięga do ul. Farbiarskiej, pozbawiona jest zabudowy i ogrodzenia; podwórze nieuporządkowane, brak ogrodzenia od strony placu przy Zamojskiej 8, brak ogrodzenia od strony ul. Farbiarskiej; od strony Zamojskiej 12 zachowały się pozostałości dawnego ogrodzenia.

Literatura

Akta nieruchomości położonej w Lublinie przy ul. Zamojskiej 10, APl, sygn. 5926.

- Projekt umieszczenia napisu na froncie f-my I. Krymholc (…)

- Projekt urządzenia reklamowego Majera Erlicha (…)

- Projekt napisu reklamującego sklep Lubelskiej Spółdzielni Spożywców (…)

Domowa książka meldunkowa miasta Lublina ul. Zamojska nr 10 lok. 1-14, APL, sygn. 2370.

Jadwiga Teodorowicz-Czerepińska, Rozpoznanie historyczno-konserwatorskie kwartału zabudowy zawartego pomiędzy ulicami Stolarska-Zamojska-Misjonarska-Farbiarska, Lublin 2005, mps WUOZ.