Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Zakon ojców franciszkanów reformatów w Lublinie – historia zakonu

 

Zakon franciszkanów-reformatów wydzielił się wskutek wewnętrznego podziału w łonie Zakonu Braci Mniejszych Obserwantów (bernardynów). Związane to było z licznymi ruchami reformackimi w Europie. Odrębność od bernadynów miała im pomóc w zachowaniu specyficznej duchowości i bardziej surowego stylu życia. Podobnie jak inne gałęzie autonomiczne pozostawali pod zwierzchnictwem generała franciszkańskiego zakonu obserwantów.

W Polsce pojawili się na początku XVII wieku, zaś w Lublinie w 1660 roku.

 

 

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Reformaci w Polsce

Zakon z rodziny franciszkańskiej powstał wewnątrz zakonu bernardynów jako odpowiedź na szerzącą się w Europie reformację. Reguła świętego Franciszka według nowego ruchu nie była do końca przestrzegana. Ostre ograniczenia bernardyńskie nie wystarczały reformatom. Przez szereg lat starali się uzyskać niezależność od bernardyńskiej gałęzi zakonu. Podobnie jak inne gałęzie autonomiczne – alkantaryści i rekolekci – pozostawali pod zwierzchnictwem generała franciszkańskiego zakonu obserwantów (bernardynów).
W Polsce pojawili się na początku XVII wieku. Mimo pierwszej nieudanej fundacji w Pińczowie, zakon rozrastał się dosyć szybko. W latach 40. XVII wieku w Rzeczypospolitej funkcjonowały prowincje reformackie.

Fundacja lubelska

Zakonnicy reformaccy zostali sprowadzeni do Lublina w 1660 roku. Na jednym z lubelskich przedmieść Helena z Prusinowskich Sapieżyna, kasztelanowa wileńska, darowała im swój dwór oraz tereny bezpośrednio z nim sąsiadujące. Rozpoczęto budowę klasztoru i kościoła. Drugim poważnym donatorem był Mikołaj Bieganowski, kasztelan kamieniecki. Na fundację swej matki łożyła także córka – Maria z Sapiehów Bogucka.


Kościół świętego Kazimierza przy dzisiejszej ulicy Bernardyńskiej konsekrowano w kilkanaście lat po rozpoczęciu budowy. Wyposażenie klasztoru i kościoła musiało być bardzo skromne. Statuty reformackie dosyć szczegółowo określają strój zakonników, brak przywilejów dla zakonników starszych wiekiem, nieużywanie organów oraz dzwonów kościelnych, brak ozdób ołtarzy kościelnych, a nawet ograniczoną ilość paramentów kościelnych używanych podczas liturgii. Reformaci zobowiązani byli do częstej modlitwy, zbierania jałmużny. Nie posiadali zimowych płaszczy zakonnych, spali na drewnianych, prostych łóżkach bez podścielenia. Jak można wywnioskować z tych informacji, fundatorzy nie musieli łożyć ogromnych sum na utrzymanie fundacji w dobrym stanie.
Reformaci byli obowiązani przez prałatów i kanoników fary do głoszenia kazań. Otrzymywali za nie jałmużnę, toteż chętnie uprawiali kaznodziejstwo, zwłaszcza wśród uboższych warstw społecznych Lublina.

 

Kasata klasztoru lubelskiego

Kasata klasztoru lubelskiego nastąpiła dosyć niespodziewanie. W 1818 roku po serii kazań reformackich w kościele świętego Ducha i kolegiacie lubelskiej namiestnik Królestwa Polskiego – generał Józef Zajączekwydał zarządzenie o likwidacji lubelskiego klasztoru reformatów. W kazaniach reformaci nawoływali do rozprawienia się z polskimi jakobinami, do których w latach 90. XVIII wieku należał generał Zajączek. Oficjalnym powodem kasaty miała być przydatność budynków klasztornych na szpital.

 

Opracował Łukasz Fiuta

Literatura

M. Sobieraj, Fundatorzy klasztorów franciszkańskich w Rzeczypospolitej XVII-XVIII wieku, w: Zakony franciszkańskie w Polsce, t. 2, cz. 1: Franciszkanie w Polsce XVI-XVIII wieku, red. H. Gapski, C.S. Napiórkowski, Niepokalanów 1998.
G. Wereżyński, Kościół i klasztor poreformacki, „Gazeta Lubelska” 1886, nr 231.
G. Wiśniowski, Franciszkanie-reformaci w latach 1772-1970, w: Zakony św. Franciszka w Polsce w latach 1772-1970, cz. 3: Zakon Braci Mniejszych Franciszkanów, red. J.R. Bar, Warszawa 1978.