Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Wydawnictwo Antyk (1985–1989)

Założycielami wydawnictwa Antyk byli Marek Derewiecki i Marcin Dybowski. Wydawnictwo funkcjonowało w latach 1985–1989. Na jego dorobek złożyło się 14 książek oraz ponad 20 numerów pism drugoobiegowych

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Działalność wydawnictwa Antyk

Marek Derewiecki i Marcin Dybowski założyli wydawnictwo w Komorowie koło Warszawy, bazując na rozpoczętej wcześniej działalności wydawniczej prowadzonej przez lubelski oddział Liberalno-Demokratycznej Partii „Niepodległość” (dalej: LDPN). Do 1987 roku drukowano głównie w Lublinie, wykorzystując technikę sitodruku. Od 1988 roku drukowano na offsecie. Marek Derewiecki drukował w Kętach k. Bielska-Białej, Marcin Dybowski w Komorowie koło Warszawy. Jako miejsce druku podawano: Lublin–Śląsk–Warszawa.

Obok wspomnianych założycieli drukarzami byli także Jarosław Markowski i Jacek Królikiewicz. Sporadycznie współpracowali z nimi: Paweł Skokowski (do 1986), Dorota i Jacek Łapko, Piotr Derewiecki i Marek Matlak.

Nazwą wydawnictwo nawiązywało do podwydziału „Antyk” funkcjonującego w ramach Biura Informacji i Propagandy (BiP) Komendy Głównej Armii Krajowej. Przez cały czas istnienia wydziałem kierował Tadeusz Żenczykowski, po II wojnie światowej emigracyjny publicysta i historyk. Celem podwydziału było przeciwdziałanie propagandzie komunistycznej.

Wydawnictwo prowadziło działalność usługową, drukując publikacje dla innych środowisk i oficyn drugiego obiegu. W 1986 lub 1987 roku wydrukowało jeden numer pisma „Spotkania”. Dla warszawskiego oddziału LDPN drukowano pismo „ABC”. Dla oddziału LDPN w Lublinie powielano „Gazetę Polityczną”. Współpraca wydawnictwa Antyk z LDPN prawie zanikła po 1987 roku1. W 1988 roku przedrukowano polsko-ukraińskie pismo „Suczasnist” oraz w całości w języku ukraińskim pismo „Ukraińskij wisnik”. W ostatnim przypadku nie podano nazwy wydawnictwa.

Poza książkami i czasopismami drukowano również ulotki, głównie związane z rocznicami 3 Maja i 11 Listopada, najczęściej dla lubelskiego oddziału LDPN.

Wydawnictwo było zaopatrywane w sprowadzane z Europy Zachodniej materiały poligraficzne i środki finansowe przekazywane przez Marka Matraszka, Brytyjczyka pracującego na KUL-u przez rok. W 1988 roku Marek Matraszek pomógł także w zakupie i sprowadzeniu do kraju maszyny offsetowej, która została umieszczona w Kętach k. Bielska-Białej2.

Publikacje książkowe wydawnictwa Antyk

Łukasz Jodko [właśc. Jerzy Łojek], Orientacja rosyjska w polskiej walce niepodległościowej, 19853.
Zbigniew Markowski [właśc. Andrzej Krawczyk], Od realizmu do zwątpienia. Pięć szkiców z najnowszej historii Czechosłowacji, seria Biblioteka ABC, 19864.
Jadwiga Malkiewiczowa, Wspomnienia więzienne, seria Biblioteka Antyk, 19875.
David Graham, Peter Clarke, Śmierć socjalizmu, seria Biblioteka Konserwatysty, nakładem Piotra Surażyńskiego, [1987–1988]6.
Alain Besançon, Nacjonalizm i bolszewizm w ZSRR, Hugh Seton-Watson, Rosyjski nacjonalizm w ujęciu historycznym, seria Biblioteka Konserwatysty, nakładem Piotra Surażyńskiego, 19887.
Józef Maria Bocheński, Marksizm-leninizm nauka czy wiara?, 19888.
Józef Maria Bocheński, Marksizm-leninizm nauka czy wiara?, wyd. 2, seria Biblioteka Konserwatysty, nakładem Piotra Surażyńskiego, 19889.
Wiesław Jan Wysocki, Cień Zawiszy. Ostatnie lata marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza, seria Biblioteka Antyku, 1987–198810.
Władimir Bukowski, I powraca wiatr..., 1988–198911.
Abdurachman Awtorchanow, Od Andropowa do Gorbaczowa, 198912.
Józef Maria Bocheński, Katastrofa pacyfizmu, seria Biblioteka Konserwatysty, nakładem Piotra Surażyńskiego, 198913.
Fryderyk August von Hayek, Wielka utopia. Wolność ekonomiczna i rząd reprezentatywny, seria Biblioteka Konserwatysty, nakładem Piotra Surażyńskiego, 198914.
Andrzej Słowakiewicz [właśc. Marek Derewiecki], Koncepcje programowe Polskiego Stronnictwa Ludowego w latach 1945–1947, seria Biblioteka Antyku, nakładem autora, 198915.
Smuta najnowszych czasów, czyli Zadziwiające przypadki Wani Czmotanowa, seria Biblioteka Antyku, 198916.

Książka Jerzego Łojka ukazała się we współpracy z lubelskim oddziałem Liberalno-Demokratycznej Partii „Niepodległość”.

Czasopisma wydawane przez wydawnictwo Antyk

Przed rozpoczęciem wydawania własnego periodyku wydawnictwo Antyk wydało następujące numery pisma „ABC” redagowanego w warszawskim środowisku LDPN: nr 2/1985, nr 3/1985, nr 4/1986, nr 5/1987, nr 6/1988, nr 7/1988 i nr 8/1989.

Pismu „ABC” towarzyszyła Biblioteka ABC, w ramach której w 1986 wyszła tylko jedna pozycja, książka Andrzeja Krawczyka.
W latach 1985–1986 wydano 6 numerów pisma „Gazeta Polityczna”, oficjalnego organu lubelskiego oddziału LDPN oraz dokonano przedruku sześciu numerów pisma „Niepodległość”.

W latach 1986–1989 wydawnictwo wydało pięć numerów własnego pisma „Antyk”. W 1986 roku ukazały się: nr 1/2; w 1988 – nr 3/4, 5, 6; w 1989 – nr 7. Pismo podejmowało głównie tematy dotyczące historii i założeń programowych polskiej prawicy. Nowością w wydawnictwie podziemnym było zamieszczanie reklam. Tytuł otrzymywał wsparcie działającej w Wielkiej Brytanii Fundacji Jagiellońskiej, założonej przez angielskiego konserwatystę Rogera Scrutona.
Z pismem „Antyk” były związane serie wydawnicze: Biblioteka Konserwatysty, sygnowana wizerunkiem księcia Adama J. Czartoryskiego, oraz Biblioteka Antyku.

Działalność wydawnicza Pawła Skokowskiego

W początkowym okresie funkcjonowania współpracownikiem wydawnictwa Antyk był Paweł Skokowski, szef lubelskiego oddziału Liberalno-Demokratycznej Partii Niepodległość, organizator struktury, sieci druku i kolportażu.

Z relacji złożonej Ewie Kuszyk-Peciak wynika, że rozpoczął on wydawanie pisma „ABC”. Wspominał: „Wydawałem potem, gdzieś około roku 1984, pismo, które nazywało się «ABC» – pierwsze litery pochodziły od nazw trzech mórz: Adriatyk, Bałtyk, Morze Czarne. Był to kwartalnik poświęcony analizie tego makroregionu, założony przez Bronisława Komorowskiego. Ja mu to pismo wydawałem. Było to pismo historyczno-teoretyczne na bardzo wysokim poziomie, skupione na tym, aby od strony historycznej pokazać możliwość zaistnienia sytuacji historycznej, która spowoduje, że ten region uzyska samodzielność polityczną. Redakcji nie znałem, raz umówiliśmy się z Komorowskim na technikę przekazywania w jedną i drugą stronę, to nigdy to nie nawalało. Spotykałem się z nim potem wyłącznie w kwestiach technicznych”17.

Skokowski współpracował również przy wydawaniu „Gazety Politycznej”.
Jak sam mówił, udało mu się stworzyć grupę osób pracujących przy sitodruku. „Ustawialiśmy dwa stanowiska sitodrukowe, przychodziliśmy z gotowymi matrycami, inna ekipa wnosiła papier, inna wynosiła arkusze. Było to tak zorganizowane, że szło szybko i sprawnie, a także tanie. Jedyna potrzebna rzecz, to była sama siatka, którą kupowaliśmy, bez problemu, z przemytu z Zachodu, a reszta, to była pasta komfort i plakatówki. Trzeba było zdobyć papier, co w Polsce nie sprawiało większych trudności. Koszty były minimalne. Zebrałem wokół siebie dużą grupę ludzi, ponad 15 osób, stale współpracujących na różnych poziomach, mogących praktycznie wydrukować wszystko, o każdej porze dnia i nocy”18.

Pierwszy etap działalności politycznej, drukarskiej i kolporterskiej Skokowskiego zakończył się 8 grudnia 1985 roku, kiedy został aresztowany w Majdanie koło Warszawy. Wpadł z bibułą, przewożąc samochodem z Lublina do Warszawy około 700 egzemplarzy pisma „ABC”. Został osadzony w Areszcie Śledczym w Warszawie. Wyrokiem Sądu Rejonowego w Otwocku z 17 grudnia 1985 roku został skazany na 1,5 roku więzienia. Siódmego czerwca 1986 roku Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy umorzył warunkowo postępowanie karne19.

W 1987 roku Paweł Skokowski był pośrednikiem między Wojciechem Guzem a środowiskiem Liberalno-Demokratycznej Partii „Niepodległość”, dla którego drukarnia „Informatora” drukowała książkę Michała Hellera Historia ZSRR. Rządy utopii 1918–193920.

 

Opracował Łukasz Kijek

 

Przypisy

1 Marcin Dąbrowski, Historia Wydawnictwa ANTYK 1985–1989, http://derewiecki.pl/o-wydawnictwie-marek-derewiecki-2/, [dostęp: 7.09.2016].
2 Marcin Dąbrowski, Wydawnictwo Antyk, http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=T01749_Wydawnictwo_Antyk_Komor%C3%B3w, [dostęp: 7.09.2016].
3 Sitodruk, cena 150 zł, http://www.sowiniec.com.pl/php/5_p_solidarna.php?ID3=23&s=57&li=1&sort=AUT,TYT,PTYT,ODP,OPS#9606, [dostęp: 7.09.2016].
4 Sitodruk, cena 250 zł, ttp://www.sowiniec.com.pl/php/5_p_solidarna.php?ID3=23&s=60&li=1&sort=AUT,TYT,PTYT,ODP,OPS#8879, [dostęp: 7.09.2016].
5 Sitodruk, cena 270 zł, http://www.sowiniec.com.pl/php/5_p_solidarna.php?ID3=23&s=59&li=1&sort=AUT,TYT,PTYT,ODP,OPS#8867, [dostęp: 7.09.2016].
6 Sitodruk, cena 140 zł, http://incb.net/incb/owc/owc0034.html, [dostęp: 7.09.2016].
7 Druk offsetowy, cena 180 zł, http://www.sowiniec.com.pl/php/5_p_solidarna.php?ID3=23&s=6&li=1&sort=AUT,TYT,PTYT,ODP,OPS#11686, [dostęp: 7.09.2016].
8 Sitodruk, cena 550 zł, http://www.sowiniec.com.pl/php/5_p_solidarna.php?ID3=23&s=8&li=1&sort=AUT,TYT,PTYT,ODP,OPS#7586, [dostęp: 7.09.2016].
9 Sitodruk, cena 500 zł, http://www.sowiniec.com.pl/php/5_p_solidarna.php?ID3=23&s=8&li=1&sort=AUT,TYT,PTYT,ODP,OPS#7586, [dostęp: 7.09.2016].
10 Sitodruk, cena 300 [?] zł, http://www.sowiniec.com.pl/php/5_p_solidarna.php?ID3=23&s=116&li=1&sort=AUT,TYT,PTYT,ODP,OPS#7314, [dostęp: 7.09.2016].
11 Druk offsetowy, cena 2000 zł, http://www.sowiniec.com.pl/php/5_p_solidarna.php?ID3=23&s=12&li=1&sort=AUT,TYT,PTYT,ODP,OPS#36421, [dostęp: 7.09.2016].
12 Druk offsetowy, cena 1200 zł, http://www.sowiniec.com.pl/php/5_p_solidarna.php?ID3=23&s=3&li=1&sort=AUT,TYT,PTYT,ODP,OPS#11507, [dostęp: 7.09.2016].
13 Druk offsetowy, cena 400 zł, http://www.sowiniec.com.pl/php/5_p_solidarna.php?ID3=23&s=8&li=1&sort=AUT,TYT,PTYT,ODP,OPS#7584, [dostęp: 7.09.2016].
14 Druk offsetowy, cena 230 zł, http://www.sowiniec.com.pl/php/5_p_solidarna.php?ID3=23&s=28&li=1&sort=AUT,TYT,PTYT,ODP,OPS#10896, [dostęp: 7.09.2016].
15 Druk offsetowy, cena 2200 zł, http://www.sowiniec.com.pl/php/5_p_solidarna.php?ID3=23&s=97&li=1&sort=AUT,TYT,PTYT,ODP,OPS#5925, [dostęp: 7.09.2016].
16 Druk offsetowy, cena 360 zł, http://www.sowiniec.com.pl/php/5_p_solidarna.php?ID3=23&s=98&li=1&sort=AUT,TYT,PTYT,ODP,OPS#5944, [dostęp: 7.09.2016].
17 Ewa Kuszyk-Peciak, Niezależny ruch wydawniczy w Lublinie w latach 1983–1989. Wybrane wydawnictwa książkowe, Lublin 2003, s. 141 [praca magisterska napisana pod kierunkiem prof. dra hab. Janusza Wrony w Zakładzie Historii Najnowszej UMCS].
18 Tamże, s. 142.
19 M. Dąbrowski, Paweł Józef Skokowski, http://www.encyklopedia-solidarnosci.pl/wiki/index.php?title=Pawe%C5%82_J%C3%B3zef_Skokowski, [dostęp: 7.09.2016].
20 Druk offsetowy, cena 1700 zł, http://www.sowiniec.com.pl/php/5_p_solidarna.php?ID3=23&s=23&li=1&sort=AUT,TYT,PTYT,ODP,OPS#11087, [dostęp: 7.09.2016].