Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Wieża Trynitarska w Lublinie

Wieża Trynitarska jest najwyższym punktem zabudowy staromiejskiej Lublina. Została wzniesiona w 1693 roku w miejscu dawnej furty miejskiej jako dzwonnica. Dzisiejszy wygląd zawdzięcza przebudowie z 1819 roku, a jej nazwa pochodzi od zakonu trynitarzy, którzy rezydowali w budynkach pojezuickich w latach 1781–1814.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

ul. Królewska 10 

Funkcje

Budowla łączy funkcje wieży i bramy. W przeszłości była dzwonnicą, a także wagą miejską. Obecnie w wieży mieści się Muzeum Archidiecezjalne, a na jej szczycie znajduje się taras widokowy.

Historia

W średniowieczu, w miejscu gdzie dziś stoi Wieża Trynitarska, znajdowała się niewielka furta w murach obronnych miasta, która w 1560 roku została przebudowana na bramę miejską. Niedługo potem stała się furtą klasztorną łączącą miasto z zabudowaniami jezuitów, które znajdowały się poza jego murami. W 1627 roku mieszkańcy Lublina podarowali zakonnikom ogromny dzwon. Zrodził się wtedy pomysł nadbudowania wieży nad furtą, jednak fundusze na realizację tego pomysłu znalazły się dopiero w 1693 roku, gdy Dorota z Łyczków Zamoyska ofiarowała na ten cel 4500 złotych. 
Pożar z 1752 roku oszczędził wieżę, lecz po rozwiązaniu zakonu jezuitów (1772) obiekt wraz z całym kompleksem klasztornym zaczął popadać w ruinę. Komisja Edukacji Narodowej przekazała obiekty klasztorne w ręce zakonu trynitarzy, lecz zakonnicy nie zdołali ich utrzymać i w 1814 roku opuścili zabudowania. Rok później rozpoczęła się rozbiórka zniszczonych gmachów i w efekcie powstał obszerny plac katedralny.
Od początku XIX wieku w furcie znajdowała się waga miejska będąca źródłem stałych i dużych dochodów miasta.
W 1819 roku rozpoczęto przebudowę wieży, którą zlecono włoskiemu architektowi – Antonio Corazziemu. Obiekt otrzymał neogotycką szatę oraz ośmioboczną nadbudowę ze stożkowym dachem krytym blachą. Prace ukończono w 1827 roku. Od tego czasu wygląd wieży nie uległ większym przeobrażeniom mimo przeprowadzanych prac renowacyjnych. W okresie II wojny światowej, podczas bombardowania Lublina, został uszkodzony dach oraz okna wieży, a wnętrze zostało zdewastowane.
Ostatni remont, w latach 1975–1978, wykonano na potrzeby Muzeum Archidiecezjalnego, które ma swoją siedzibę w tym miejscu do dnia dzisiejszego.

Kalendarium

1560 – przebudowa średniowiecznej furty
1582 – przybycie pierwszych jezuitów do Lublina (S. Warszewicki i S. Wysocki) w celu budowy kościoła i klasztoru
1585 – nadanie przez Stefana Batorego przywileju jezuitom umożliwiającego budowę klasztoru poza murami miasta
1586 – rozpoczęcie budowy zespołu klasztornego według projektu Jana Marii Bernardoniego i Józefa Briccio
1604 – konsekracja kościoła jezuitów przez bpa krakowskiego Bernarda Maciejowskiego, fundatora klasztoru.
1617 – wieża widoczna na sztychu Hogenberga i Brauna jako furta miejska
1627 – ufundowanie dzwonu „Jan” przez mieszczan lubelskich dla klasztoru jezuitów oraz plany rozbudowy i podwyższenia bramy z przeznaczeniem na dzwonnicę
1693 – Dorota z Łyczków Zamoyska, kasztelanowa Kijowa, przekazuje znaczną sumę na budowę dzwonnicy
1773 – rozwiązanie zakonu jezuitów
1781 – zabudowania klasztorne jezuitów przejmują trynitarze
1814 – trynitarze opuszczają Lublin, zabudowania klasztorne przechodzą w ręce władz miejskich
1819–1827 – nadbudowa Wieży Trynitarskiej w stylu neogotyckim, według projektu Antoniego Corazziego, za sprawą biskupa Skarszewskiego
1860 – przygotowania wieży do remontu według projektu Juliana Ankiewicza
1894 – realizacja projektu remontu z 1860 roku
1914–1918 – zniszczenie obiektu przez działania wojenne oraz zagrabienie dzwonu „Jan” przez wojska rosyjskie
1949–1952 – usuwanie powojennych zniszczeń na Wieży Trynitarskiej przez firmę Sokołowskiego
1975–1978 – remont i prace adaptacyjne wieży dla celów muzeum. Wymiana zewnętrznego poszycia górnej partii wieży (5,5 t blachy miedzianej). Konserwacja oraz złocenie koguta wieńczącego szczyt wieży.

Architekci

Jan Maria Bernardoni i Józef Briccio – architekci zakonni, którzy wznosili kompleks jezuicki w Lublinie.
Antonio Corazzi
– autor projektu przebudowy fasady katedry i Wieży Trynitarskiej.
Julian Ankiewicz – prace renowacyjne z II połowy XIX wieku.

Styl

W okresie średniowiecza, w grubych murach obronnych miasta mieściła się niewielka furta, która pod koniec XVI wieku została przebudowana na bramę. Dopiero u schyłku XVII wieku powstała neogotycka wieża.

Opis budynku

Budowla wzniesiona na planie kwadratu, neogotycka, otynkowana, w dolnej części murowana z cegły, w górnej drewniana. W dolnej kondygnacji znajduje się przejście sklepione łukiem ostrym zwieńczone odcinkiem trójkątnie złamanego gzymsu. Dolna część obiektu jest siedmiokondygnacyjna, trójosiowa. Została pokryta ostrołukowymi płycinami oraz półokrągłymi i ostrołukowymi otworami okiennymi, a także płytkimi niszami wypełnionymi motywem laskowań i płycinami w formie rombów, które zostały ozdobione motywem trójliści. Górna kondygnacja jest dwustopniowa, wykonana na planie ośmioboku, zwieńczona dachem stożkowym pokrytym blachą miedzianą. Dekoracje górnej części stanowią ostrołukowe porte-fenetre, okulusowe blendy, prześwity, arkadki, maswerki oraz trójkątne szczyciki.
We wnętrzu obiektu znajdują się drewniane schody oraz potężna drewniana konstrukcja. Wnętrze pozbawione jest neogotyckich dekoracji.

Otoczenie

Wieża Trynitarska od północy przylega do budynku Archiwum Państwowego, od południa do gmachu dawnego Kolegium Jezuickiego, od wschodu przed Wieżą znajduje się plac katedralny, natomiast od zachodu otwiera się na ulicę Gruella.

 

Opracowała: Anna Wójtowicz

Literatura

Żywicki J., Architektura neogotycka na Lubelszczyźnie, Lublin 1998.

Powiązane artykuły

Zdjęcia

Wideo

Inne materiały

Słowa kluczowe