Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Wieża ciśnień przy placu Bernardyńskim (ob. przy placu Wolności)

Wieża ciśnień znajdowała się na placu Bernardyńskim. Miała za zadanie gromadzić wodę w przypadku zwiększenia zużycia, lub awarii wodociągu; poza tym dzięki sile grawitacji zapewniała stałe ciśnienie w wodociągach.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Wieża ciśnień znajdowała się u zbiegu ulic Pijarskiej, Narutowicza i Bernardyńskiej, na placu Bernardyńskim (dziś plac Wolności).

Funkcja

Wieża ciśnień miała za zadanie gromadzić wodę w przypadku zwiększenia zużycia, lub awarii wodociągu. Dzięki sile grawitacji zapewniała stałe ciśnienie w wodociągach.

Historia

Lublin już w średniowieczu posiadał swoje wodociągi. Jednym z dowodów jest dokument z 1438 roku mówiący o sporze finansowym miasta z klasztorem panien brygidek za użytkowanie terenów należących do zakonu, zwanych Rurami. Nazwa mówi więc sama za siebie. W 1506 roku władze miasta podpisały umowę z rurmistrzem Janem na budowę drewnianego wodociągu, istniał on do 1673 roku, kiedy zdemontowano wszystkie urządzenia z powodu trudności finansowych miasta. Pozostałością po szesnastowiecznym wodociągu jest wieża ciśnień przy ulicy Dolnej Panny Marii.
W XIX wieku stan sanitarny Lublina był zły. Miasto nie posiadało wodociągów, system kanalizacyjny był również bardzo zacofany, w większości kanały pozostawały otwarte lub z przykryte deskami, a ścieki spływały do Czechówki lub Bystrzycy. Cała sytuacja powodowała częste wybuchy epidemii cholery, chociażby z 1892 i 1894 roku. Niedobór wody groził również brakiem możliwości opanowania pożarów. W 1896 roku po wstępnych negocjacjach miasto podpisało umowę z Adolfem Weisblatem na budowę wodociągów. Woda miała być pobierana z Bystrzycy (dzisiejsze okolice ulicy Piłsudskiego, MPWiK).
Budowa wodociągu rozpoczęła się od wieży ciśnień, która stanęła na dzisiejszym placu Wolności. W pierwszym założeniu wieża miała powstać na działce między kościołem powizytkowskim a Gimnazjum Lubelskim przy ulicy Namiestnikowskiej. Sam budynek utrzymany był w neogotyckiej szacie, stylizowany na kształt baszty. Na jego szczycie znajdował się zbiornik wodny o pojemności 150 m3. Materiałem, z którego powstała, była cegła maszynowa z Wołynia. Zaopatrzenie miasta w wodę nie zostało jednak pokryte, Weisblat nie chciał doprowadzić rur do niektórych przedmieść, poza tym woda była bardzo droga, stan sanitarny Lublina dalej pozostawiał wiele do życzenia. W związku z tym miasto zdecydowało się na budowę nowego wodociągu i wykup dotychczasowego z rąk Weisblata. Wykonawcą zlecenia zostało towarzystwo Ulen and Company, które zajęło się również budową rzeźni miejskiej i elektrowni. Przy Alejach Racławickich powstała nowa wieża ciśnień, która w większości przejęła funkcje dotychczasowej. Rezerwuar przy placu Wolności tracił na swoim znaczeniu, był jednak charakterystycznym obiektem w przedwojennym krajobrazie Lublina, pod wieżą ciśnień również co roku młodzież szkolna sprzedawała książki uczniom z niższych klas. Kres wieży ciśnień przyniosła II wojna światowa i wyzwalanie Lublina w lipcu 1944 roku, kiedy to uległa poważnym zniszczeniom. W związku z tym, że uznano ją za niepotrzebną, zdecydowano o jej rozbiórce, co nastąpiło w latach 1945–1946. Dziś w miejscu budynku znajduje się fontanna z wykonaną z brązu miniaturką wieży ciśnień.

Kalendarium

1896 – podpisanie umowy z Adolfem Weisblatem na budowę wodociągów;
1897 – rozpoczęcie budowy wieży ciśnień;
1899 – ukończenie budowy wieży ciśnień i rozpoczęcie funkcjonowania wodociągów;
1944 – uszkodzenie wieży ciśnień podczas wkraczania Armii Czerwonej do Lublina;
1945–1946 – rozbiórka;
2003 – wzniesienie fontanny na placu Wolności w miejscu, gdzie stała wieża ciśnień.

Opis

Obiekt w stylu neogotyckim, nawiązujący wyglądem do baszty, wybudowany z cegły maszynowej. Wzniesiony na planie ośmiokąta foremnego. Szczyt zwieńczony krenelażem. We wnętrzu umieszczono zbiornik o pojemności 150 m3. Pierwsza kondygnacja boniowana, na wysokości zbiornika wzniesiono małą wieżyczkę zwieńczoną blankami. Pierwsza, druga i piąta kondygnacja z pojedynczymi oknami, trzecia i czwarta – triforia.

 

Opracowanie: Piotr Celiński

Literatura

Gawarecki H., O dawnym Lublinie, Lublin 1974.
Michałowski S., Sto lat współczesnych wodociągów w Lublinie 1899–1999, Lublin 1999.

Powiązane artykuły

Zdjęcia

Słowa kluczowe