Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Wacław Iwaniuk (1912–2001)

Poeta, prozaik, krytyk literacki, tłumacz. Urodził się 17 grudnia 1912 roku (ojciec Szczepan, matka Józefa z Dyszewskich) w Chojnie Starym koło Chełma. Datę tę wielokrotnie przekręcano. Sam poeta utrzymywał, że urodził się w 1915 roku. Miał sześcioro rodzeństwa. Cała rodzina mieszkała w niewielkim gospodarstwie rolnym.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

BiogramBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

W 1926 ukończył Szkołę Powszechną w Chojnie Starym. Do gimnazjum uczęszczał w Siedliszczu w latach 1926–1929. W dzienniku lekcyjnym z tego okresu zachowały się jego dobre oceny oraz notatki na temat uczniowskiej pilności. Następnie od 1929 roku uczył się w Państwowym Seminarium Nauczycielskim w Chełmie i 19 czerwca 1934 roku uzyskał dyplom uprawniający go do nauczania w publicznych i prywatnych szkołach powszechnych. Po ukończeniu Seminarium został powołany do szkoły podchorążych w Równem. Od 19 września 1934 roku służył w Dywizyjnym Kursie Podchorążych Rezerwy przy 44 Pułku Strzelców Kresowych.

28 listopada 1936 roku rozpoczął studia w Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie na Studium Migracyjno-Kolonialnym. Egzaminy końcowe zdał 1 lipca 1939 roku z wynikiem dobrym. Już w czasie studiów znał biegle język włoski i niemiecki. Uzyskał Stypendium Funduszu Kultury Narodowej i został wysłany przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych na roczną praktykę konsularną do Argentyny (gdzie poznał Witolda Gombrowicza). Wrzesień tego roku zastał go w stacji rolnictwa tropikalnego w polskiej kolonii w Argentynie.

Na wieść o wojnie postanowił wrócić. Po licznych trudnościach 29 grudnia 1939 roku wstąpił do Wojska Polskiego we Francji. Wraz z Samodzielną Brygadą Strzelców Podhalańskich brał udział w kampanii norweskiej. Walczył pod Narvikiem w stopniu podporucznika. Po upadku Francji próbował przedostać się do Gibraltaru, ale został internowany. Początkowo przebywał w hiszpańskim więzieniu w Gironie, następnie przez 3 lata w obozie koncentracyjnym Miranda de Ebro. Po zwolnieniu w 1943 roku przedostał się do Manchesteru (11 czerwca 1943), gdzie przydzielono do go armii polskiej w Szkocji, do pułku artylerii przeciwlotniczej. Wziął udział w lądowaniu na kontynencie jako obserwator artylerii przeciwlotniczej w I Dywizji Pancernej generała Maczka. Jako żołnierz wyróżniał się odwagą. Spośród wielu zdobytych przez Iwaniuka odznaczeń wymienić należy Krzyż Walecznych za udział w bitwie pod Falaise (7–22 lipca 1944). W Polskich Siłach Zbrojnych w Wielkiej Brytanii służył do 3 października 1947 roku. Wojnę zakończył w stopniu porucznika.

Po kursach językowych na uniwersytecie w Cambridge przyjął zaproszenie wuja Józefa Krukowskiego do Kanady. W maju 1949 roku osiadł na stałe w Toronto, gdzie należał do czołowych postaci polskiego życia artystyczno-literackiego. Był tu związany ze środowiskiem Kultury, Wiadomości, Oficyny Poetów, Kontynentów. W 1959 roku dostał obywatelstwo kanadyjskie. Choć zawsze tęsknił za ojczyzną, w PRL-u nigdy nie otrzymał wizy, gdyż uważany był za szpiega. Do Polski przyjechał dopiero w 1991 roku na Zjazd Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. Zmarł 4 stycznia 2001 w Toronto. Pięć lat później jego prochy zostały sprowadzone do Polski, gdzie na cmentarzu parafialnym w Siedliszczu odbył się uroczysty pogrzeb.

 

                                                                                           

Opracowała Magdalena Kożuch

Lubelskie wiersze Wacława IwaniukaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Lubelskie wiersze Iwaniuka znacznie różniły się od jego późniejszej twórczości. Na pierwszy plan wysuwa się ich śpiewny charakter i nawiązania do ballad. Tematycznie natomiast łączą się z tradycjami ludowymi i symboliką magiczno-obrzędową. Niekiedy utwory można uznać za próbę przywołania dawnych wspomnień i przywołania z pamięci pejzażu rodzinnych stron.

 

Wiersze Iwaniuka z okresu jego działalności w grupie Wołyń odznaczały się rygoryzmem formalnym i zwięzłością, a jednocześnie korzystały z dyskretnej inspiracji pieśni ludowej, co wyrażało się w śpiewnym charakterze utworów, w powtarzalności elementów i w dużej częstotliwości refrenu. Stąd obrazy poetyckie Iwaniuka mają zabarwienie balladowe, nawiązują do symboliki magiczno-obrzędowej, posługują się – nieco w duchu Czechowicza – śpiewną inkantacją. Zresztą Iwaniuk z kręgiem tego poety był związany bardzo blisko. Przez pewien czas natomiast autor Pełni czerwca sympatyzował z autentyzmem Czernika i często korzystał z gościny Okolicy Poetów. Sprawdzalność przeżyć w liryce Iwaniuka, jej wspomnieniowość, pejzażowość i związek z tradycją ludową niewątpliwie bliskie były programowi Stanisława Czernika.

 

W 1939 roku ogłosił Iwaniuk niewielki poemat Dzień apokaliptyczny. Utworem tym zbliżył się do nurtu katastroficznego w ówczesnej poezji polskiej, zwłaszcza do twórczości żagarystów. Swoim kształtem, tonacją i sposobem organizacji tworzywa poemat ten przypomina Tropiciela Aleksandra Rymkiewicza i Przyjście wroga Jerzego Zagórskiego. Tekst Iwaniuka przypomina oba wymienione utwory także swoją fakturą epicką oraz nawiązaniem do poetyki baśni i sag. Wprowadził też Iwaniuk postać tragicznego bohatera, który śni sen, wkrótce jednoznacznie spełniony:

 

A kiedy sierpień twarzom brzóz wróżył zły los i śmierć od wrzosów upadł w kamienną wodę Jan i ptak skamieniał przerażony

 

Na podstawie: T. Kłak, Miasto poetów, Poezja lubelska 1918–1939.
Opracowała Emilia Kowalska

PoematyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Pełnia czerwca, Chełm 1936.
Dni białe i dni czerwone. Dziennik poetycki,
Bruksela 1947.
Dziennik z podróży tropikalnej i wiersze o wojnie,
Toronto 1951.
Gorycze nocy,
Paryż 1951.
Pieśń nad pieśniami,
Tunbridge Wells 1953.

Tomiki poezjiBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Dzień apokaliptyczny, Warszawa 1938.
Czas Don Kichota, Londyn 1946.
Milczenia, Paryż 1959.
Wybór wierszy, Paryż 1965.
Ciemny czas, Paryż 1968.
Lustro, Londyn 1971.
Nemezis idzie pustymi drogami, Londyn 1978.
Dark Times, Toronto 1979.
Evenings on Lake Ontario. From my Canadian Dairy, Toronto 1981.
Kartagina i inne wiersze, Lublin 1987.
Nocne rozmowy, Londyn 1987.
Powrót, Warszawa 1989.
Moje obłąkanie, Lublin 1991.
Zanim znikniemy w opactwie kolorów, Kraków 1991.
Moje strony świata, Paryż 1994.
Wiersze wybrane, Toronto 1995.
W ogrodzie mojego ojca, Toronto–Toruń 1998.

 

ProzaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Podróż do Europy. Opowiadania i szkice, Londyn 1982.
Ostatni romantyk. Wspomnienie o Józefie Łobodowskim, 1998.