Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ulica Rybna w Lublinie – historia ulicy

Wychodzi na Rynek z jednej strony, z drugiej przedłużona została schodami opadającymi w dół ku ulicy Kowalskiej. Ulica Rybna w układzie urbanistycznym średniowiecznego Lublina, podobnie jak inne ulice przyrynkowe, powstała w zależności z formą Rynku. Posiadała doniosłe znaczenie handlowe na przestrzeni XV i XVI wieku ze względu na usytuowanie przy niej placu Rybnego.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Nazwa ulicy

W najstarszych zapiskach z 1524 roku ulica nosiła nazwę Łaziennej (platea eundo od bolneum), ale już w 1593 roku występuje dzisiejsza nazwa ulicy (platea Piscatoria), która wzięła się od usytuowanego przy ulicy placu Rybnego, gdzie odbywał się niegdyś targ rybny.
 
 
 
 

Ciekawe miejsca na ulicy Rybnej

  • Żydowska Szkoła Powszechna „Tachkmojni” Szmula Rotsztejna (Rybna 1)
    – lokal Kultur-Ligi (bundowskiego stowarzyszenia kulturalnego)
 
  • Drukarnia (Rybna 2)
    Należała do Mendela Sznajdermessera. Drukowano w niej „Lubliner Sztyme” , „Lubliner Unzer Ekspres” oraz modlitewniki.
 
 
  • Zaułek Hartwigów
    Obecnie ulica Rybna łączy się z leżącą u podnóża Starego Miasta ulicą Kowalską zejściem pieszym – schodami. Zejście to zrealizowano w 1874 roku, przedtem zjazd odbywał się długim łukiem po skarpie wzgórza. W 2004 roku przejście zostało poświęcone pamięci rodziny Hartwigów i nazwane zaułkiem Hartwigów.

Zabytki

  • Brama Rybna
    Zamyka ulicę Rybną u wylotu na Rynek. Brama została wzniesiona w 1448 roku, łącząc arkadą dwie kamienice. W okresie renesansu brama została przebudowana, uzyskując nowe elementy dekoracji architektonicznej. Następnie została zburzona ok. 1862 roku i zrekonstruowana po II wojnie światowej.

 

  • Pałac Pawęczkowski (Rybna 10)
    Kamienica zwana pałacem Pawęczkowskiego to dawny kościół i klasztor trynitarzy. Kościół oraz rezydencję dla zakonników zaczęto wznosić w 1746 roku w bezpośrednim sąsiedztwie murów obronnych, w miejscu nazywanym „psią górką”. W 1751 roku mury wyprowadzone były pod dach, ale śmierć fundatora Mikołaja Łosia uniemożliwiła kontynuację robót. Trynitarze opuścili swoją siedzibę w 1778 roku, przenosząc się do gmachów pojezuickich. Zrujnowane mury nabyli na publicznej licytacji od rządu w 1823 roku Jan i Tekla Pawęczkowscy i przebudowali całość na okazałą kamienicę mieszkalną. W 1842 roku nieruchomość dziedziczą po rodzicach Emilia, Józef i Ludwik Pawęczkowscy. W 1855 roku współwłaścicielem zostaje kupiec Szymon Majewski. Następnie kamienicę nabył na publicznej licytacji w 1865 roku Gerszon Rosenblat za 133 326 złp. Następnym właścicielem stała się rodzina Klobergów, która odkupiła pałac w 1898 roku.

 

  • Mury obronne
    Na parceli, gdzie dziś stoi pałac Pawęczkowskiego, a niegdyś stały zabudowania trynitarzy, przebiegały mury obronne miasta. Nieruchomość zakonników opasana była murami dookoła, a miasto pozwoliło włączyć je do ich posiadłości.

 


Katalog zasobów kulturowych Lublina ponadto wymienia:

  • Zespół domu, ul. Grodzka nr 16
    a. dom nr 16a, mur., XVI, przebud. 2 ćw. XIX i po 1878, remont. 1954,
    b. dom nr 16b, mur., XVI, przebud. ok. 1720, 2 ćw. XIX i po 1878, remont. 1954, 
    c. oficyna tylna, ul. Rybna nr 11, mur., 1 poł. XVII, przebud. przed 188T, remont 1954, 
    d. oficyna boczna zach., mur., 1 poł. XVII, przebud. po 1878, remont. 1954, e. oficyna boczna wsch., mur., 1 ćw. XVIII, rozbud. 1846–1876, remont. 1954. 
     
  • Zespół domu, Rynek nr 5
    a. dom, mur., XVI, przebud.: 1617–1631, 1833 i 1887, remont., 1938 i 1954, 
    b. dom, ul. Rybna nr 2, mur., 1823–1840, remont. 1946 i 1960–1961.

 

Dom, ul. Noworybna nr 3 (ul. Rybna nr 8 i Olejna nr 11), mur., k. XVI, odbud. po pożarze pocz. XVII, zniszczony 1684, odbud. 1825–1826, remont. l. 50 i 60 XX wieku.

 

Kalendarium

1524 – ulica funkcjonowała pod nazwą Łazienna
1593 – nazwa ulicy została zmieniona na Rybną
2004 – dedykacja fragmentu ulicy rodzinie Hartwigów (zaułek Hartiwgów)

 

Opracowała Anna Wójtowicz

Literatura