Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ulica Ogrodowa – historia budynków

Najstarsza zabudowa ulicy pochodzi z końca XIX wieku. Mieszkali tu sławni lubelscy lekarze, adwokaci i architekci: Tadeusz Witkowski, Jerzy Siennicki, Władysław Sienicki oraz Witold Łokuciewski-Tolo, ostatni dowódca dywizjonu 303. Przed I wojną światową znajdował się tutaj popularny wśród lublinian cyklodrom, czyli tor do wyścigów rowerowych. W czasie II wojny światowej Ogrodową zamieszkiwali najważniejsi urzędnicy niemieccy. Do dziś na jednej z posesji zachowały się betonowe bunkry z otworami strzelniczymi.

 

 

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Ogrodowa 1Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Neorenesansowy gmach na rogu ulicy Ogrodowej i I Armii Wojska Polskiego powstał dla Towarzystwa Kredytowego Miejskiego. Budowę rozpoczęto pod koniec XIX wieku , a ukończono w latach 1902–1904, według projektu architekta Władysława Sienickiego. Budynek Towarzystwa w pełni odpowiadał jego potrzebom. Na parterze mieściło się biuro zarządu i skarbiec, a na piętrach i w oficynach znajdowały się mieszkania dla pracowników. 
Na głównej osi kamienicy można dostrzec cechy tzw. wielkiego porządku, rodem z renesansu. Szczególnie charakterystyczny jest taras z kamienistą balustradą z tralek, zdobiący narożnik górnej kondygnacji. Pochodzenie tego elementu wywodzi się z architektury Andrea Palladia.
W późniejszych latach w tym budynku mieścił się hotel Polonia, obecnie jest siedzibą ZHP.

Ogrodowa 2Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Po II wojnie światowej Zgromadzenie Sióstr Służek NMP założyło prywatne przedszkole w budynku przy ulicy I Armii Wojska Polskiego 9. W późniejszych latach zgromadzenie rozbudowało swą siedzibę, zajmując kolejną parcelę przy ulicy Ogrodowej 2 (wcześniej był tam ogród). W kaplicy zakonnej, u zbiegu ulic, do dziś znajduje się cudowny obraz Matki Bożej Latyczowskiej, przewieziony w 1945 roku z Łucka do Lublina. Obraz został ukoronowany na mocy dekretu papieża Piusa VI w 1774 roku.

Ogrodowa 3Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Przed II wojną światową teren, na którym znajduje się obecnie kamienica numer 3, zajmował ogród.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ogrodowa 4Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Willa o charakterze dworkowym z wysuniętym, dwukolumnowym portykiem, zwieńczonym trójkątnym frontonem, została zbudowana w 1924 roku według projektu Bohdana Kelles-Krauzego.
Przed II wojną światową willę kupiła rodzina Freytagów. Józef Freytag był cenionym pediatrą, absolwentem Prywatnego Gimnazjum im. Stanisława Staszica i Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Po wojnie pracował m.in. na UMCS-ie oraz w Instytucie Medycyny i Higieny Wsi; w swoim domu przy ulicy Ogrodowej prowadził prywatną praktykę lekarską. Starsi mieszkańcy wciąż pamiętają wiszącą na bramie elegancką tabliczkę: „Asystent Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego – pediatra”. Przez pewien czas część willi zajmował ksiądz Leon Pietroń, młody, wysportowany, imponujący młodzieży prefekt Liceum Zamoyskiego.
Po śmierci bezdzietnego małżeństwa, w latach 80. XX wieku dom przejął kuzyn z Warszawy, a następnie sprzedał go siostrom zakonnym, które prowadzą tu obecnie Dom Opieki im. Świętego Brata Alberta dla Dorosłych.

Ogrodowa 5Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Kamienica należy do najstarszej zabudowy ulicy Ogrodowej. Jej oficyna została wymurowana w 1880 roku, a budowę domu zakończono w 1905 roku. Pierwotnie nosiła numer 3. W czasach, gdy na ulicy Ogrodowej nie było jeszcze żadnych sklepów, posesja numer 5 była przede wszystkim skrótem prowadzącym przez bramę kamienicy, podwórze i strome schody, do sklepu pani Niewęgłowskiej na rogu ulicy Cichej i 3 Maja.
Mieszkał tu doktor Michał Voit, internista, współorganizator i profesor Wydziału Lekarskiego UMCS i AM w Lublinie. To również dom dawnych nauczycieli Liceum Zamoyskiego: germanisty – Kazimierza Dornfesta i rusycystki – Marii Gocłowskej.

Ogrodowa 6Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Willa została zbudowana dla cenionego w Lublinie chirurga – Tomasza Kożuchowskiego, według projektu Kazimierza Białkowskiego, w latach 1927–1928. Początkowo projekt zakładał realizację stylu narodowego, jednak zmiany wprowadzane do niego już w czasie budowy willi, nadały jej cechy charakterystyczne dla modernizmu. Budynek zlokalizowany jest w głębi bardzo dużej działki i zajmuje tylko 11 proc. jej powierzchni, pozostała przestrzeń zagospodarowana jest na ogród . 
Po śmierci doktora Kożuchowskiego dom trafił w ręce córki Izabeli i jej męża laryngologa Bronisława Włodarskiego Pod koniec lat 60. spadkobierczyni sprzedała działkę z zabudowaniami, okuliście Tadeuszowi Krwawiczowi, w którego klinice pracowała. Czasy gospodarowania przy ulicy Ogrodowej 6 tego cenionego na świecie okulisty, to także okres świetności międzywojennej willi, która w 1984 roku została wpisana do rejestru Zabytków Miasta Lublina.
Po śmierci profesora Krwawicza, jego syn odsprzedał willę profesorowi Zbigniewowi Zagórskiemu, również okuliście, który do dziś prowadzi tu prywatną praktykę lekarską.

Ogrodowa 7Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Kamienica numer 7 powstała w latach powojennych. Wcześniej znajdował się tu plac otoczony płotem i garaże. Możliwość przyglądania się pracy mechaników samochodowych stanowiła dla chłopców z Liceum Zamoyskiego dużą atrakcję.

 

 

 

 

 

 

 

Ogrodowa 8Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Czteropiętrową kamienicę numer 8 zbudowano w latach 60. XX wieku. Wcześniej na tej posesji znajdował się wielki, piękny i dziki ogród – miejsce zabaw dzieci z całej ulicy.

 

 

 

 

 

 

 

Ogrodowa 8aBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Willę zaprojektował architekt Tadeusz Witkowski w październiku 1932 roku. Została zbudowana w latach 1933–1938 dla doktora Cypriana Chromińskiego, który prowadził tu pierwsze w Lublinie, prywatne laboratorium analityczne. Budynek stanowi przykład modernizmu, nacechowanego prostotą oraz nowoczesnymi rozwiązaniami konstrukcyjnymi .
15 grudnia 1939 cała rodzina państwa Chromińskich została wysiedlona, a meble i wyposażenie laboratorium wystawiono do ogrodu (obecnie na jego miejscu stoi kamienica numer 8). Dom zajęli żołnierze niemieccy, którzy po połączeniu łącznikiem budynków 8a i 8b utworzyli tam szpital wojskowy. Cała ulica została przeznaczona wyłącznie dla bogatych Niemców (Nur fϋr Deutsche). Po pięciu latach okupant opuścił Ogrodową. Wojsko odjeżdżało w wielkim popłochu – pozostawiono większość wyposażenia szpitala, a nawet niedokończone posiłki. Broń i amunicja znalazły się na wyciągnięcie ręki mieszkańców opuszczonego budynku.
Żołnierze pozostawili prawie kompletne wyposażenie sal oraz duże zapasy materiałów i oprzyrządowania medycznego. Dla polskiego lekarza był to wielki skarb, dla Sowietów – ślady działalności wroga: nie tylko rekwirowali poniemieckie historie chorób, ale nawet niszczyli w pełni sprawny sprzęt medyczny (np.: rozbijali trudno dostępne szklane strzykawki o kant biurka). Tę część, którą udało się uratować, przekazał Czerwonemu Krzyżowi doktor Chromiński, który potem zajął się organizacją lubelskiej służby zdrowia.
Po wojnie Chromińscy nie odzyskali od razu całego domu – wraz z dziećmi zajmowali tylko dwa pokoje. W pozostałych mieszkało wiele innych rodzin i osób o ciekawej reputacji m.in. tajemnicza stara Francuzka czy sowiecki major lotnictwa, który po całonocnych libacjach alkoholowych, przychodził do doktora Chromińskiego z pistoletem w ręku i błagał, aby ten oduczył go picia. Takie historie powtarzały się co wieczór.

Ogrodowa 8bBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Na terenie, który zajmuje obecnie kamienica 8b, przed I wojną światową znajdował się cyklodrom – popularny wśród Lublinian i jedyny w mieście tor do wyścigów rowerowych.
„W 1937 r. Witkowski zaprojektował dom dochodowy dla siebie i rodziny. Utrzymany w duchu modernizmu lat międzywojennych składał się z trzech dużych mieszkań o powierzchni 125 m² i trzech mieszkań mniejszych 60 m². Były też mieszkania kawalerskie dwu pokojowe i jednoizbowe mieszkanie dla dozorcy. Wille Witkowskich budował mistrz murarski Władysław Keller, prace ciesielskie wykonywał Michał Ochnik, nadzorował budowę sam Witkowski. Całkowity koszt budowy wyniósł 123,695 zł.  W czasie działań wojennych w lipcu 1944 r. pociski artyleryjskie spowodowały zniszczenie domu. W grudniu 1945 roku rozpoczęto remont generalny. Pismem z czerwca 1945 roku wojewoda lubelski wydał decyzję «… dom jest przykładem postępowego budownictwa mieszkalnego, zamieszkuje w nim pracujący architekt, w związku, z czym wyłączony zostaje spod przymusowej gospodarki mieszkaniowej»” [H. Danczowska].
Najbardziej znani mieszkańcy kamienicy– państwo Witkowscy – przetrwali w pamięci mieszkańców, jako bardzo elegancka, miła para; ona – dystyngowana dama, on – z nieodłączną muszką.
W czasach Witkowskich mieszkał tu również mecenas Bogusław Adamski z żoną Ireną oraz synami – Tadeuszem, Markiem i Januszem. Trzecie piętro zajmował Stanisław Król, piłkarz z grupy „Niezłomnych”. Był on właścicielem zabytkowej dorożki samochodowej – jednej z dwóch na ulicy.

Ogrodowa 9Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Znany lubelski architekt Jerzy Siennicki zaprojektował w 1927 roku dom dla siebie i rodziny. Zbudowany w latach 1929–1938 wyróżniał się dużym tarasem-solarium, umiejscowionym na ostatniej kondygnacji. Według pierwotnego projektu w ogrodzie miała się znajdować fontanna, która jednak nigdy nie powstała.
Przez pewien czas mieszkał tu doktor Władysław Kwitt – ftyzjatra, który po wojnie zaangażował się w walkę z gruźlicą w regionie, czym na stałe wpisał się w historię Lubelszczyzny.

 

Ogrodowa 10Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Kamienica została zbudowana w pierwszej połowie lat 20. XX wieku, według projektu architekta Władysława Sienickiego. Dom, z dwiema dużymi oficynami, posiada wybrukowane podwórko, w głębi którego znajdują się murowane schodki i furtka prowadząca do tajemniczego ogrodu z nieczynną obecnie fontanną.
Przed wojną mieszkał tu projektant i właściciel budynku wraz z rodziną. Szczególnie żywa jest postać Jadwigi Sienickiej, malarki i podróżniczki, która wspominana jest jako siwa, ostrzyżona po męsku starsza pani, żyjąca we własnym świecie.
W latach 30. XX wieku na parterze, po lewej stronie mieszkały rodziny Gołygowskich, z których wywodzi się trzech sławnych naukowców: Hanna, Wojciech i Maciej.
Inne mieszkania tej kamienicy zajmowane były m.in. przez panią mecenas Strawińską czy państwa Freybergów – właścicieli kilku sklepów w Lublinie, z których po wojnie został im tylko jeden.
W latach 1934–1936 dwupokojowe mieszkanie w lewej oficynie zajmowali państwo Woronkowie. Po wojnie powrócili do kamienicy numer 10, zmieniając jednocześnie mieszkanie na większe – był tam duży pokój w czasach okupacji przeznaczony przez Niemców na salę kinową (o powierzchni 56 m²). Eugeniusz Woronko, żołnierz dywizjonu 307, po wieloletnim pobycie poza granicami kraju, wrócił do Lublina w roku 1947, kiedy to przed kamienicę numer 10 zajechała dorożka, a wysiadł z niej elegancki starszy pan. Przypłynął okrętem razem ze Stanisławem Skalskim i Witoldem Łokuciewskim (obaj z dywizjonu 303).
Sąsiadami rodziny Woronków byli Szabliccy – adwokaci. Ich córka, Wanda, została żoną Witolda Łokuciewskiego. Małżeństwo zamieszkało w sześciopokojowym, przedwojennym mieszkaniu Szablickich na drugim piętrze kamienicy. W wyniku przymusowej gospodarki mieszkaniowej Łokuciewscy i Szabliccy zajmowali jedynie część lokalu. W pozostałej mieszkali dokwaterowani lokatorzy.
Witold Łokuciewski-Tolo, ostatni dowódca dywizjonu 303, w czasach PRL-u był represjonowany i prześladowany. Wiąże się z nim wiele ciekawych anegdot, np.: upomniany przez swojego przełożonego za zbyt dużą liczbę kilometrów przejechanych służbowym samochodem odpowiedział: „Pan jest żonaty, a ja jestem kawalerem, sir”.
Sąsiedzi z kamienicy numer 10 wspominają postać matematyka z Liceum Zamoyskiego – Wacława Rakowskiego. Schody do jego mieszkania zawsze były zajęte przez uczniów, ze zniecierpliwieniem oczekujących na korepetycje. Innym oryginalnym nauczycielem mieszkającym tu był artysta malarz Witold Olpiński, nazywany przez uczniów liceum „Pistoletem”.
W jednym z mieszkań czasowo rezydował Bolesław Skirmunt, znany filatelista, który w 1942 roku został oskarżony, torturowany i przesłuchiwany w katowni „Pod Zegarem”. Wobec braku jakichkolwiek dowodów – zwolniony z aresztu – nie zaprzestał działalności przeciw niemieckim okupantom. Po wojnie udzielał się społecznie, m.in. w klubie „Stowarzyszenie byłych więźniów politycznych Zamku Lubelskiego” i „Pod Zegarem”. Pokazując iluzjonistyczne sztuczki z monetą, mawiał, że „życie jest tylko ułudą”. Zmarł 10 czerwca 2003 roku i pochowany jest na cmentarzu przy ul. Lipowej.
Na przełomie lat 50. I 60. mieszkał tu Zenon Mitura – muzyk jazzowy grający na trąbce i kornecie.

Ogrodowa 11Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Kamienicę zbudowano w latach 60. Wcześniej znajdowały się tu garaże byłego Radiokomitetu.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ogrodowa 12/14Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Obecnie parcele przy ulicy Ogrodowej 12 i 14 są połączone.
Jako pierwszy z zespołu budynków, w głębi działki przy ul. Ogrodowej 12, powstał modernistyczny gmach zaprojektowany przez architekta Jerzego Siennickiego w 1932 roku, dla Związku Kapłanów Diecezji Lubelskiej UNITAS. W latach 1934–1990 mieścił się w nim Dom Księży Emerytów założony z inicjatywy księdza Władysława Gorala. Było to miejsce rekolekcji i spotkań duchownych. 
Od września 1944 roku do wiosny 1945 działało tu Wyższe Gimnazjum Biskupie Męskie.
Budynek był wielokrotnie rozbudowany, m.in. w latach 90. na potrzeby mieszczącego się tu obecnie katolickiego Wydawnictwa Archidiecezji Lubelskiej – Gaudium. 

Ogrodowa 13Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Budynek mieszkaniowy na skarpie zbudowano w 1957 roku. Do tego czasu mieściło się tu wiele obiektów sportowych należących do milicyjnego Klubu Sportowego Gwardia. Były to między innymi korty tenisowe oraz basen pływacki z wejściem od ulicy Cichej. 

Ogrodowa 15Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Początkowo parcelę zajmował duży ogród. Dom został zbudowany w latach powojennych dla profesora Antoniego Szczerby, jednego z największych polskich urologów i chirurgów, który podczas II wojny światowej pomagał Armii Krajowej oraz partyzantom. W 1944 roku przeniósł się do Lublina. Pracował na oddziale chirurgicznym w szpitalu św. Jana Bożego, który stał się zaczątkiem późniejszej Akademii Medycznej.

 

 

 

 

Ogrodowa 15aBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Willa nawiązująca do stylu narodowego została zbudowana w 1928 roku dla lekarskiego małżeństwa Jadwigi i Bronisława Sitkowskich. Pierwotnie nosiła numer 11. Znajdował się w niej gabinet rentgenowski (Bronisław Sitkowski był rentgenologiem). W czasie II wojny światowej została przeznaczona na mieszkanie dla ważnych osobistości niemieckich. Do dziś na terenie parceli znajdują się betonowe schrony (powstałe około 1940 roku), z których można się było bronić (mają otwory strzelnicze).
Po zakończeniu okupacji niemieckiej w willi czasowo mieszkał Rosjanin Mikołaj Aleksandrowicz Bułganin, wojskowy i polityk. W późniejszych latach zajmował ważne stanowiska w rządzie ZSRR, m.in. był ministrem sił zbrojnych, ministrem obrony i premierem. Obecnie willa wróciła w ręce potomków pierwszych właścicieli.

Ogrodowa 16Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

W tym budynku, z początku XX wieku, ksiądz Kazimierz Gostyński założył Szkołę Realną Zrzeszenia Nauczycieli im. Hetmana Jana Zamoyskiego, obecnie II Liceum Ogólnokształcące im. Hetmana Jana Zamoyskiego. Budynek był wielokrotnie powiększany – w latach 30. powstało trzecie piętro i skrzydło z salą gimnastyczną, a pod koniec lat 90. XX wieku czwarte piętro oraz druga klatka schodowa.

 

Ogrodowa 16aBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Nieistniejący już – uwieczniony na rycinie Jana Gumowskiego, pt. „Dworek szlachecki w Lublinie” – parterowy dwór z dwukolumnowym gankiem, do 1941 roku znajdował się przy ulicy Ogrodowej 16a (róg Ogrodowej i Czechowskiej). Miał biało tynkowane ściany i był wsparty na niskiej podmurówce. Dwór został usytuowany z boku bardzo dużej działki (w przeważającej części zajętej przez ogród), tuż ponad skarpą opadającą ku Ogrodowej, frontem do ulicy. Dzisiejszy odcinek ulicy Chmielnej stromo pnący się w górę pokrywa się prawdopodobnie z przebiegiem pierwotnego dojazdu do dworu.
Dworek wzniesiono prawdopodobnie w XIX wieku. W latach 30. i 40. XX wieku należał do mieszkającego w Warszawie Oskara Lehmwalda – nieruchomością zajmował się wtedy Józef Wojakowski. W 1938 roku, z powodu bardzo złego stanu zachowania posiadłości, eksmitowano mieszkańców a sam dworek chciano rozebrać. Przeszkodził temu wybuch wojny – po pierwszych bombardowaniach Lublina, sytuacja mieszkaniowa stała się szczególnie trudna i budynek przeznaczono na mieszkanie dla kilku rodzin. Aby zapobiec zawaleniu, ściany i strop podstemplowano drewnianymi belkami. Ostatecznie w 1941 roku, z rozkazu okupacyjnych władz niemieckich, dworek został rozebrany.

Ogrodowa 17Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Przed II wojną światową na terenie zajętym obecnie przez budynek numer 17 znajdował się ogród. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ogrodowa 18Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Ostatni budynek na rogu ulicy Ogrodowej i Chmielnej powstał na przełomie XIX i XX wieku.  W czasie II wojny światowej był ostrzeliwany, o czym świadczą ślady po pociskach w elewacji (po ociepleniu części frontowej, widoczne jedynie na bocznych ścianach budynku).
Mieszkała tu rodzina Kitów. Mikołaj Kit był zegarmistrzem. Jego syn Zbigniew kontynuował pracę „lekarza” starych zegarów. Zajęcie to stało się profesją przechodzącą z pokolenia na pokolenie. 

Ogrodowa 19Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Modernistyczna kamienica została zbudowana według projektu Henryka Bekkera w 1938 roku.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ogrodowa 21Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Ostatni budynek po nieparzystej stronie ulicy powstał po wojnie. Wcześniej teren zajęty był przez bardzo duży ogród, od którego właścicieli mieszkańcy ulicy Ogrodowej kupowali kwiaty, owoce i warzywa. 
Obecnie mieści się tu oddział lubelski Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad.

 

 

 

 

 

Opracowała Magdalena Kowalska

Redakcja: Monika Śliwińska

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Bielecka-Hołda M., Maj na Ogrodowej, „Gazeta Wyborcza”  2000 nr 108, str.5.
Danczowska H., Architekt Tadeusz Witkowski (1904-86). Kalendarium życia i twórczości, Lublin 2009.
Gostkowska B. , Tolo–muszkieter z dywizjonu 303. Wspomnienia o Witoldzie Łokuciewskim, Warszawa 2007.
Jędrzejek J., Maj na Ogrodowej, „Gazeta Wyborcza”  2000 nr 123, str.7.
Lipniewski J., Panfil T., Wyszkowski M., Lublin na dawnej pocztówce, Lublin 2006.

MA, Maj (i nie tylko) na Ogrodowej, „Gazeta Wyborcza”  2000 nr 122, str.6.
Pleszczyński J. , Maj na Ogrodowej, „Gazeta Wyborcza”  2000 nr 119, str.5.
Przesmycka E. [red.], Architektura modernizmu: Kraków, Lublin, Otwock, Lublin 2008.
Radzik T., Skarbek J., Witusik A. [red.], Słownik biograficzny miasta Lublina, T.1, Lublin 1993.
Radzik T., Witusik A., Ziółek J. [red.], Słownik biograficzny miasta Lublina, T.2, Lublin 1996.
Stasiak M. [opr.], Katalog Zasobów Kulturowych Miasta Lublina, Lublin 1999.
Woronko-Olszewska H., Na Ogrodowej jeszcze maj, „Gazeta Wyborcza”  2000 nr 128, str.5.
Wyszkowski M., Denys M., Lublin i okolice. Przewodnik, Lublin 2000.
Zdanowicz P., Maj na Ogrodowej, „Gazeta Wyborcza”  2000 nr 111, str.5.
Zdanowicz P., Maj na Ogrodowej, „Gazeta Wyborcza”  2000 nr 118, str.5.
Żywicki J., Lublin w litografiach Jana Gumowskiego, data aktualizacji 03.01.2011, http://teatrnn.pl/leksykon/node/393/teki_motywy_architektury_polskiej_jana_k_gumowskiego [dostęp: 03.02.2011].

Zdjęcia

Wideo

Inne materiały

Słowa kluczowe