Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ulica Lipowa w Lublinie – historia ulicy

Ulica Lipowa – stary ciąg komunikacyjny wzdłuż szańców ziemnych usypanych zapewne w pocz. XVII w. Droga ta nabrała większego znaczenia w końcu XVIII w., z chwilą usytuowania przy niej cmentarza rzymskokatolickiego. Obecnie jest to ulica łącząca Krakowskie Przedmieście z ul. Narutowicza.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Nazwa ulicy

Nazwa ta jest stosowana od czasów I wojny światowej i wywodzi się od drzew porastających usytuowany przy niej cmentarz. Wcześniejsze miana ulicy to Grobowa, Cmentarna i Pod Lipkami.

Historia

Ulica ta stanowi stary ciąg komunikacyjny prowadzący wzdłuż dawnych szańców miejskich. Była to czwarta linia obronna powstała około roku 1670. W 1794 roku biskup lubelski Wojciech Skarszewski wydał pozwolenie na założenie cmentarza na gruntach należących do brygidek lubelskich. Początkowo teren zajęty na ten cel był niewielki i stanowił prostokąt o wymiarach 225 x 147 łokci (wynosiło to niewiele więcej ponad 1 hektar). Z czasem drogę prowadzącą ku cmentarzowi i sam cmentarz obsadzono lipami. Dlatego zaczęto go nazywać „pod lipkami”, a samą ulicę Lipową. Kiedy liczba pochowanych powiększyła się znacznie, pomyślano o zwiększeniu powierzchni cmentarza, o urządzeniu alej i uporządkowaniu grobów. Ulicę Cmentarzową wybrukowano (ok. 1840 r.), rezerwując szeroki pas gruntu powstały po zasypaniu dawnych szańców do przejazdu konduktów pogrzebowych. W 3 ćwierci XIX w. obok cmentarza rzymskokatolickiego założono również ewangelicki i protestancki.W czasie II wojny światowej, w grudniu 1939 r., przy ulicy Lipowej 7 stworzono obóz pracy dla Żydów. Zlokalizowano w nim różnego rodzaju zakłady rzemieślnicze. Większość ze zgromadzonych tam ludzi wywieziono z czasem na Majdanek i tam stracono. Po wojnie w barakach zainstalowało się wojsko, potem mieściły się tam biura, sklepy, dom akademicki. Obecnie w tym miejscu znajduje się centrum handlowe Plaza.

Zabytkowe budynki

Katalog zasobów kulturowych miasta Lublina wymienia przy ulicy Lipowej następujące budynki o znaczącej wartości kulturowej i historycznej:

Dom, ul.Lipowa nr 5, mur., 1904, arch. Tadeusz Piotrowski, remont 1994-1996, arch.Tomasz Stankiewicz.

Inne obiekty

Krzyż drewniany, ul. Lipowa.

Zespół cmentarza grzebalnego, ul. Lipowa nr 13:

a. układ przestrzenny cmentarza rzym.-kat., 1795,
a1. układ przestrzenny cmentarza prawosławnego, 3 ćw. XIX,
a2. układ przestrzenny cmentarza ewangelickiego, 3 ćw. XIX,
b. kaplica cmentarna, ob. kościół rektoralny p.w. Wszystkich Świętych, mur.,1837, przebud. 1989-1991, arch. Tadeusz Michalak,
c. kaplica prawosławna p.w. Niewiast Niosących Wonności do Grobu Chrystusa i św. Eliasza, mur., 1902-1903, arch. G.G. Artynow, remont. 1985,
d. brama na cmentarz prawosławny, mur., 1903, arch. G.G. Artynow (?),
e. ogrodzenie z 3 bramami, mur., 2 poł. XIX.
f. drzewostan ,w tym: dąb szypułkowy (385 cm w obwodzie na wys. 1.3 m), trzy miłorzęby japońskie (260 cm w obwodzie na wys. j.w.) zlokalizowane na skwerze przed cmentarzem.

Dom cmentarny, ob. kancelaria cmentarza rzym.-kat., ul. Lipowa nr 16, mur., k. XIX.

Cmentarz ewangelicki, ul. Lipowa nr 13.

Cmentarz prawosławny, ul. Lipowa nr 13.

Miejsca pamięci narodowej

Mogiła ks. Piotra Ściegiennego na cmentarzu rzym.-kat., ul. Lipowa.

Mogiła więźniów Zamku Lubelskiego na cmentarzu, ul. Lipowa.

Mogiła zbiorowa ofiar bombardowania 8-9 IX 1939 r. na cmentarzu, ul. Lipowa.

Mogiła zbiorowa ofiar zbrodni hitlerowskich w 1939 r. na cmentarzu, ul. Lipowa.

Grobowiec uczestników Powstania Styczniowego na cmentarzu rzym.-kat., ul. Lipowa.

Pomnik i mogiła Dzieci Zamojszczyzny na cmentarzu rzym.-kat, ul. Lipowa.
 
 

 
Opracowała Ewa Sękowska
 

Literatura

Gawarecki H., Gawdzik C., Ulicami Lublina, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1976.

Stasiak M. (oprac.), Katalog zasobów kulturowych miasta Lublina, Studium ochrony wartości kulturowego krajobrazu i środowiska miasta Lublina, Lubelska Pracownia Urbanistyczna, Lublin 1999.

Cmentarz rzymskokatolicki przy ul. Lipowej w Lublinie, oprac. B. Markiewicz.

Gawarecki H., O dawnym Lublinie. Szkice z przeszłości miasta, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1974.

Bielecka-Hołda M., To było na Lipowej, Gazeta w Lublinie, 31.07.1997.

Obozy pracy w dystrykcie lubelskim, oprac. J. Chmielewski.