Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ulica Bernardyńska w Lublinie – historia ulicy

Ulica Bernardyńska została wytyczona na początku XIX wieku na miejscu dawnej drogi prowadzącej na Żmigród. W 1904 roku zburzono część zabudowań klasztornych bernardynek aby ją poszerzyć i ostatecznie uregulować.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Nazwa ulicy

Droga biegnąca w kierunku Żmigrodu i rzeki Bystrzycy wzięła swoją nazwę od klasztoru bernardynów. Zakonnicy wybudowali go na jednym ze wzniesień Lublina pod koniec XV wieku. W latach 1951–1990 ulica funkcjonowała pod nazwą Dąbrowskiego. W 1990 roku przywrócono jej dawną nazwę.

Ważne miejsca

  • Zespół Szkół Ekonomicznych im. Vetterów (Bernardyńska 14)
    Historia placówki wiąże się ze Zgromadzeniem Kupców Lubelskich, z którego inicjatywy w 1866 roku powstała Szkoła Niedzielno-Handlowa. Dzięki wsparciu Towarzystwa Pomocy dla szkoły handlowej, od 1906 roku zajęcia prowadzone były w nowym gmachu mieszczącym się pod numerem 14. W Towarzystwie aktywnie działali August i Juliusz Vetterowie. Placówka przyjęła ich imię w 1928 roku.

  • Ośmioklasowa filologiczna prywatna szkoła im. Staszica (Bernardyńska 12). Powstanie placówki w 1906 roku związane było z protestami uczniów Lubelskiego Gimnazjum Męskiego, żądających wprowadzenia do szkół języka polskiego oraz dzięki inicjatywie grupy ziemian i inteligencji. W 1919 roku szkoła została przeniesiona na ul. Królewską 12.

  • Żeńskie Gimnazjum Filologiczne Heleny Czarneckiej (Bernardyńska 13)

  • Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych (Dąbrowskiego 9)
    Od marca 1954 roku szkoła miała swoją siedzibę.

  • Drukarnia Kossakowskich (Bernardyńska 24)
    W latach 1945–1949 drukarnia mieściła się w oficynie przy ul. Bernardyńskiej. Wydawała ona chętnie czytany przez Lublinian "Kurier Lubelski". W roku 1949 została włączona do Lubelskich Zakładów Graficznych mieszczących się przy ul. Zamojskiej 12.

  • kino "Gwiazda" (Bernardyńska 5)
    Działało w okresie międzywojnia przy klasztorze bernardynów. Zakonnicy wynajmowali je kolejnym dzierżawcom. Przez pewien okres prezentowano tu głównie filmy dla młodzieży, a na Boże Narodzenie i w okresie Wielkiego Postu wyświetlano obrazy o tematyce religijnej. Kino to odwiedzała licznie uboższa ludność z lubelskich przedmieść. Sami dzierżawcy także miewali chroniczne kłopoty z pieniędzmi, stąd bardzo długo po ,,rewolucji dźwiękowej”, niemalże do końca lat 30., w „Gwieździe” pokazywano filmy nieme, głównie komedie z Patem i Patachonem, perypetie Flipa i Flapa, kowbojskie przygody Toma Mixa i Broncho Billy’ego oraz dramaty kostiumowe jak chociażby "Znak Zorro" czy "Czarny Pirat".

Ulica Bernardyńska we wspomnieniach mieszkańców Lublina

Zabytki

  • Pałac Parysów (Bernardyńska 3)
    W XVII-wiecznym pałacu trudno dziś dostrzec barokowe cechy budowli, ponieważ został on gruntownie przebudowany w drugiej połowie XIX wieku. W latach 1802–1820 w pałacu odbywały się spektakle grup teatralnych spoza Lublina. Obecnie znajdują się w nim galerie handlowe.

  • Kościół Nawrócenia św. Pawła Apostoła (Bernardyńska 5)
    Zakon bernardynów został sprowadzony do Lublina w drugiej połowie XV wieku. Tereny pod budowę klasztoru i kościoła podarował zakonnikom rajca lubelski Jakub Kwanta, natomiast ziemie wokół kościoła były darem rajców Macieja Kuninogi i Mikołaja z Lublina. Już pod koniec XV wieku na niewielkim wzgórzu stał murowany kościół i klasztor.
    Słynny pożar miasta Lublina w 1557 roku strawił też świątynię bernardyńską. Wówczas gotyckiej hali nadano cechy renesansowe. Niedługo potem, w 1602 roku, kościół nawiedził kolejny pożar. Tym razem odbudowę świątyni zlecono Jakubowi Balinowi, dzięki któremu bryła i wnętrze uzyskały renesansowy charakter. Kasata zakonu nastąpiła w 1864 roku. Od 1884 roku do dziś przy kościele św. Pawła działa parafia.

  • Kościół pw. św. Piotra Apostoła (Bernardyńska 14/Królewska 9)
    W niecałe dwieście lat po osiedleniu się w Lublinie bernardynów, do miasta został sprowadzony zakon św. Klary, czyli zakon sióstr bernardynek. Stało się to za sprawą Piotra Czernego, chorążego lubelskiego, który w 1617 ofiarował bernardynkom dom i plac znajdujący się między Korcami a ulicą Bernardyńską. Rok później na placu stanął drewniany kościółek. Kościół murowany powstawał w latach 1636–1643. Klaryski otrzymywały w darze lub kupowały parcele wokół kościoła i rozbudowywały klasztor.
    Kasata zakonu nastąpiła w 1846 roku i od tego czasu budynki zaczęły popadać w ruinę. W 1896 roku postanowiono rozebrać zachodnie skrzydło klasztoru w celu poszerzenia ulicy Bernardyńskiej. Kolejne skrzydła zostały rozebrane w 1904 roku, a na ich miejscu wzniesiono gmach Szkoły Handlowej im. Vetterów. Dziś, w zachowanej części klasztoru znajduje się MDK, natomiast kościół św. Piotra w 1920 roku został przekazany oo. jezuitom.

  • Pałac Sobieskich (Bernardyńska 13-15)
    Pod dzisiejszymi numerami 13 i 15 pierwotnie znajdowała się rezydencja rodziny Sobieskich wybudowana w 2. połowie XVII wieku. Niedługo po tym, w 1660 roku, Helena z Prusinowskich Sapieżyna przekazała ją na klasztor oo. Reformatów. W latach 1834–1836 dwór został zaadaptowany na wiatrak, w roku 1860 przebudowany na młyn parowy, a następnie przeznaczony na cele mieszkalne. Obecnie budynek pałacu (ul. Bernardyńska 13) należy do Politechniki Lubelskiej. W pałacu miała też swoją siedzibę Rada Delegatów Robotniczych oraz Redakcja „Prawdy Komunistycznej” wydawanej przez KPRP w Lublinie oraz organów prasowych wydawanych przez Rady: „Wiadomości Rady Delegatów Robotniczych miasta Lublina” i ,,Wiadomości Rady Delegatów Folwarcznych Ziemi Lubelskiej”.

  • Kościół i klasztor oo. misjonarzy (Bernardyńska 15)
    W połowie XIX wieku budynki należące do zakonników zaadaptowano na browar Vetterów. Obecnie w kościele pw. św. Kazimierza mieści się magazyn Zakładów Piwowarskich, a w pomieszczeniach klasztornych browar.

  • Fabryka wyrobów miedzianych Alberta Plagego
    Między ulicą Żmigród a Miedzianą w 1860 roku Albert Plage otworzył swój warsztat, który 40 lat później stał się jednym z największych zakładów przemysłowych w Lublinie. Na początku działalności zakładu Plage potrzebował tylko trzech czeladników do wyrobu miedzianych kotłów, wanien i maszyn gorzelniczych. Dzięki zaradności, inwencji i przedsiębiorczości właściciela, fabryka w 1899 roku w zatrudniała 90 pracowników. Syn Alberta, Emil, odkupił fabrykę od ojca w 1897 roku i przeniósł ją do wsi Bronowice. Wkrótce przyjął do spółki inżyniera Laśkiewicza. Odtąd spółka nazywała się Zakłady Plage i Laśkiewicz. Produkcja rozwinęła się do tego stopnia, że fabryka realizowała zlecenia rządowe. Po I. wojnie światowej fabryka otworzyła dział lotniczy i samochodowy. Przedsiębiorstwo upadło w 1935 roku wskutek machinacji rządowych, a na jej miejscu uruchomiono Lubelską Wytwórnię Samolotów.

  • Budynek Szkoły Vetterów (Bernardyńska 14)
    Eklektyczny gmach szkoły powstał na początku XX wieku, na miejscu rozebranych w 1904 roku dwóch skrzydeł klasztoru sióstr bernardynek. 5 września 1906 roku rozpoczęły się zajęcia w nowym budynku szkolnym.

Katalog zasobów kulturowych miasta Lublina opracowanych wg Marka Stasiaka wymienia też:

  • Dom, ul. Bernardyńska nr 8, mur., XIX/XX Dom, ul. Bernardyńska nr 9, mur., 4 ćw. XIX.
  • Dom, ul. Bernardyńska nr 12, pierwotnie dwór Gorajskich (?), mur., ok. 1640 (?), nadbud. przed  1822, rozbud. 1888, dobud. oficyny 1899–1905.
  • Tablica upamiętniająca 70 rocznicę powstania drużyn skautowskich, ul. Bernardyńska nr 14.
  • Dom, ul. Bernardyńska nr 16, mur., ok 1900.
  • Dom, ul. Bernardyńska nr 18, mur., 1900–1907
  • Zespół domu, ul. Bernardyńska nr 20: a. dom, mur., XIX/XX,
    b. oficyna, mur., k. XVIII (?).   
  • Dom, ul. Bernardyńska nr 24, mur., XIX/XX, przebud. 1924.  
  • Dom, ul. Bernardyńska nr 26, mur., ok. 1905.
  • Tablica upamiętniająca pierwsze posiedzenie Komitetu Obwodowego PPR,
    ul. Bernardyńska nr 18.

Kalendarium

2. połowa XV wieku – droga na Żmigród
1473–1496 budowa murowanego kościoła pw. Nawrócenia św. Pawła Apostoła
1636–1643 budowa murowanego kościoła pw. św. Piotra
poł. XIX wieku adaptacja zbudowań klasztornych na Browar Vetterów
Pocz. XIX wieku – wytycznie ulicy Bernardyńskiej
1904 rok poszerzenie i regulacja ulicy

 

Opracowanie: Anna Wójtowicz

 

Literatura

Derecki Mirosław, Weekend wspomnień, w: Gazeta w Lublinie, Lublin 1998
Fiszman-Sznajdman Róża, Mój Lublin, Lublin 1989
Ilustrowany przewodnik po Lublinie, Lublin 1931
Ronikierowa Maria, Ilustrowany przewodnik po Lublinie, Lublin 1992
Wyszkowska Hanna, Moja Ulica - Dolna Panny Marii, maszynopis niepublikowany
Zins Henryk, Historia Lublina w zarysie 1317 - 1968, Lublin 1972

Powiązane artykuły

Zdjęcia

Historie mówione

Słowa kluczowe