Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Lublinie

Głównym celem Towarzystwa, które zostało powołane w 1964 roku, jest upowszechnianie sztuk plastycznych i budzenie w społeczeństwie zainteresowania sztuką. Jego członkowie, to sympatycy i twórcy sztuki, którzy w większości zajmują się sztuką nieprofesjonalnie. Osoby w różnym wieku i różnych profesji łączy jedno – umiłowanie sztuki.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Kalendarium

1964 – powołanie Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych z inicjatywy Bohdana Białkowskiego, Henryka Głazowskiego i Pawła Grzankowskiego. Pierwszym prezesem został Bogdan Białkowski.
1965 – działalność Towarzystwa została prawnie zarejestrowana.
1965 – pierwsza wystawa członków Towarzystwa zorganizowana w Domu Kolejarza z okazji dnia Kolejarza (101 prac plastycznych).
1966 – wystawa prac członków Towarzystwa (wspólnie z pracami członków ZPAP oraz klubu „Zamek”) w kilku miastach w Australii dla uczczenia Tysiąclecia Państwa Polskiego.
1971 – nowym prezesem została Alina Wawrzosek.
1971 – zmiana dotychczasowej nazwy na Wojewódzkie Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych.
1971 – współpraca z Centrum Kultury w Debreczynie i zorganizowanie pierwszej wystawy malarstwa węgierskiego (Biała Sala MDK).
1972 – wystawa prac członków Towarzystwa w Debreczynie.
1972 – pierwszy plener malarski Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych.
1973 – powołanie członków honorowych Towarzystwa: Mieczysława Białasa, Henryka Gawareckiego oraz Wiktora Ziółkowskiego.
1973 – Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych otrzymało stałą dotację na zatrudnienie księgowego.
1976 – otwarcie Społecznego Ogniska Plastycznego dla dzieci, młodzieży i dorosłych.
1977 – nowym prezesem został Hieronim Masiulanis.
1977 – powstanie Puławskiego Koła Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych.
1979 – Towarzystwo otrzymało część pomieszczeń w Bramie Grodzkiej po Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych (własne pomieszczenia biurowe i galeria).
1980 – przy Towarzystwie utworzono Koło Przyjaciół Kultury i Sztuki Węgierskiej.
1982 – Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych otrzymało Wojewódzką Nagrodę Społeczno-Kulturalną.
1983 – ponownym prezesem została Alina Wawrzosek.
1983 – powołanie Rady Społecznej Towarzystwa, w skład której weszli przedstawiciele władz i placówek kulturalnych.
1984 – zorganizowanie, wraz z wystawą pokonkursową, I Ogólnopolskiego Triennale Akwareli – w konkursie wzięło udział 75 artystów plastyków, którzy nadesłali 308 prac.
1985 – powstanie Lubartowskiego Koła Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych.
1986 – przywrócenie dawnej nazwy – Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Lublinie.
1986 – Nagroda Społeczno-Kulturalna Prezydenta Miasta Lublina za zasługi w upowszechnianiu sztuk plastycznych.
1988 – nowym prezesem został Henryk Trochimiuk.
1991 – nowym prezesem został Kazimierz Drzewiński.
1993 – budynek przy ul. Grodzkiej 32 został oddany prawowitemu właścicielowi.
1993 – początek remontu starych pomieszczeń Ogniska Plastycznego i magazynu, dzięki czemu powstała nowa galeria „Mat MarT” w kamienicy przy ul. Grodzkiej 36.
1997 – remont pomieszczeń Towarzystwa (centralne ogrzewanie, wymiana stolarki okiennej, nowa elewacja).
1999–2000 – TVP3 zrealizowała program Hobby, w którym przedstawiono sylwetki 14 członków TPSP.
2002 – galeria zmienia nazwę na Galeria „Przy Bramie”.
2004 – gościnna ogólnopolska wystawa konkursowa im. Edwarda Hartwiga Fotografia Artystyczna 2004.

Początki amatorskiego ruchu plastycznego

Początków Towarzystwa należy szukać w 1924 roku, kiedy to powołano Lubelski Oddział Warszawskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Plastycznych, który przyczynił się do popularyzacji twórczości plastycznej. Następnie w 1934 roku, przy Lubelskim Związku Pracy Kulturalnej powstała Komisja Plastyczna, przekształcona po dwóch latach w Towarzystwo Propagandy Sztuki. Organizatorem i pierwszym prezesem Towarzystwa był lubelski architekt, malarz i animator życia kulturalnego – Bohdan Kelles-Krauze, zaś jego siedzibą stała się kamienica Pod Lwami przy Rynku Starego Miasta.
Po II wojnie światowej istniały w Lublinie dwa ugrupowania plastyków amatorów – przy Wojewódzkim Domu Kultury oraz przy Towarzystwie Wiedzy Powszechnej. Po ich rozwiązaniu, grupa entuzjastów sztuk plastycznych postanowiła powołać Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych.

Powstanie Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych

Spotkanie założycielskie Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych odbyło się 12 listopada 1964 roku w Domu Kultury Kolejarza. Wzięło w nim udział 25 osób. Pierwszym prezesem został Bohdan Białkowski. Przez pierwsze dziesięć lat swojej działalności Towarzystwo nie miało stałej siedziby ani funduszy na opłacenie pracowników.  Spotkania odbywały się w Domu Kolejarza, a następnie Towarzystwo uzyskało możliwość użytkowania na cele biurowe pokoju w Wydziale Kultury Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, zaś na wystawy i zebrania członków wykorzystywano Białą Salę w MDK. Jednocześnie ze względów formalnych dokonano zmiany dotychczasowej nazwy na Wojewódzkie Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych. Od 1973 roku Towarzystwo zaczęło otrzymywać stałą dotację od miasta – 35 tys. zł oraz 800 zł ryczałtu miesięcznie na pół etatu głównego księgowego (zatrudnienie było stopniowo zwiększane). Organizacyjnie na czele Towarzystwa stoi Walne Zebranie Członków, Zarząd, Komisja Rewizyjna i Sąd Koleżeński. Przy Towarzystwie powołany został Fundusz Pomocy członkom, który pozwala na zakup materiałów plastycznych dla tych członków, którzy takiego wsparcia potrzebują.

Siedziba w Bramie Grodzkiej

Konsekwentnie prowadzona działalność Towarzystwa doprowadziła do ustabilizowania się sytuacji lokalowo-organizacyjnej. Decyzją dyrektora Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Lublinie Mieczysława Białasa, przyznano Towarzystwu stały lokal w Bramie Grodzkiej. Jednak ze względu na prace remontowe, przeprowadzka na Stare Miasto zajęła Towarzystwu kilka lat. W 1979 roku Towarzystwo wprowadziło się do części pomieszczeń po Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych przy ul. Grodzkiej 32/34. W użytkowanie otrzymało parter oraz suterenę o powierzchni 250 m2. XV-lecie swojej działalności Towarzystwo obchodziło wreszcie we własnej Galerii. Własny lokal umożliwił także rozszerzenie zatrudnienia wśród pracowników Biura.

W 1984 roku pojawiła się groźba wykwaterowania Towarzystwa z zajmowanego lokalu przy Bramie Grodzkiej. Zarząd Rewaloryzacji Starego Miasta wnioskował do Komisji Lokalowej przy prezydencie miasta o przekazanie tych pomieszczeń na... wymiennikownię ciepła. Staraniem władz Towarzystwa decyzja ta nie weszła w życie i parter zabytkowej kamienicy przy głównej trasie turystycznej Starego Miasta pozostał miejscem aktywności kulturalnej i artystycznej.
Pomieszczenia przy ul. Grodzkiej 32/34 użytkuje także powstałe w 1976 roku przy Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych Społeczne Ognisko Plastyczne.

W 1993 roku budynek przy Grodzkiej 32 został oddany prawowitemu właścicielowi. Jednocześnie rozpoczął się remont starych pomieszczeń Ogniska Plastycznego i magazynu przez firmę Mat MarT i jej prezesa Jerzego Tryka. Dzięki temu Towarzystwo otrzymało nową galerię „Mat MarT” – później Galeria „Przy Bramie” – w kamienicy przy Grodzkiej 36. W 1997 roku w pomieszczeniach Towarzystwa zainstalowano centralne ogrzewanie i nową stolarkę okienną, a także wyremontowano elewację.

Działalność

Celem Towarzystwa jest propagowanie wśród społeczeństwa zamiłowania do sztuk pięknych i kształtowanie kultury plastycznej, kształcenie świadomości artystycznej jego członków, dbanie o podnoszenie ich umiejętności i poziomu artystycznego oraz opieka i patronat nad ruchem amatorskim w zakresie szkolenia i popularyzowania jego dorobku.

W realizacji swych celów i zadań Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych stosuje różne formy działania: organizuje wystawy oraz wydaje okolicznościowe katalogi, prowadzi edukację plastyczną (spotkania, prelekcje, warsztaty, plenery, wycieczki, konkursy), aukcje i dary obrazów na cele społeczne oraz artystyczną współpracę międzynarodową (Węgry, Niemcy, Ukraina, Białoruś, Armenia). W ostatnich latach dużym zainteresowaniem cieszy się konkurs „Lublin w Malarstwie”.
Towarzystwo organizuje rokrocznie ok. kilkunastu wystaw różnych form sztuki: malarstwa, grafiki, rzeźby, tkactwa, metaloplastyki i biżuterii. Ekspozycje organizowane początkowo w różnych punktach miasta (m.in. w „Chatce Żaka”, Domu Technika, Domu Nauczyciela), obecnie wystawiane są we własne Galerii „Przy Bramie”, która się mieści w kamienicy przy ul.Grodzkiej 36, oraz w różnych placówkach kulturalnych i edukacyjnych w kraju i za granicą.

Oprócz prac członków Towarzystwa prezentowano dorobek plastyków profesjonalnych. Warto wspomnieć wystawy twórczości: Adama Chmielowskiego, Zygmunta Bobołowicza, Bohdana Kelles-Krauze, Jana Popka, Jana Ziemskiego, Antoniego Fałata, Adama Myjaka, Józefa Panfila, Franciszka Starowieyskiego czy Jerzego Dudy-Gracza. W ramach cyklicznych wystaw prac członków Towarzystwa organizowane są „Przeglady Wiosenne” i „Wystawy Jesienne”.
Jednostki podporządkowane Towarzystwu to Koło Terenowe w Puławach oraz Społeczne Ognisko Plastyczne w Lublinie, które organizuje zajęcia dla wszystkich grup wiekowych.

Działalność Towarzystwa finansowana jest z dochodów własnych (składki członków, aukcje obrazów), z dotacji otrzymywanej z Wydziału Kultury Urzędu Miasta, oraz Departamentu Kultury Urzędu Marszałkowskiego, Wydziału Kultury Urzędu Wojewódzkiego w Lublinie oraz prywatnych sponsorów.

Ludzie

Działalność statutowa Towarzystwa opiera się na pracy społecznej jego członków (przy wsparciu kilku pracowników zatrudnionych etatowo). Liczba członków Towarzystwa – sympatyków sztuki, twórców amatorów i profesjonalistów –  to aktualnie ponad 200 osób. Wśród członków Towarzystwa znajdziemy nauczycieli, techników, inżynierów, farmaceutów, lekarzy, prawników, a nawet rolników. Pochodzą oni nie tyko z terenu Lublina i Lubelszczyzny, ale także i z innych miejsc w Polsce.
Osobą, która przez wiele lat z wielkim zaangażowaniem prowadziła Towarzystwo, była lubelska farmaceutka Alina Wawrzosek. Taka pozostała we wspomnieniach kolegów: "Alina Wawrzosek załatwiała plenery, wymianę z Węgrami, z Odessą – Ukraińcy przyjeżdżali. Bardzo prężnie prowadziła Towarzystwo. Była aktywna i trzymała dyscyplinę. Wszystko organizowała, była tłumaczem, bo znała język węgierski. Ze wszystkim można było się do niej zwrócić. Cały czas tylko o tym myślała, żeby coś w tym Towarzystwie zrobić, żeby było miło".
Członkami Honorowymi Towarzystwa byli m.in.: Mieczysław Białas, Wiktor Ziółkowski i Henryk Gawarecki, Zbigniew Jóźwik, Stanisław Popek, Hieronim Masiulanis, Alina Wawrzosek.
Do aktywnych działaczy i twórców należeli: Stanisław Izdebski, Bohdan Białkowski, Wanda Brajerska, Kazimierz Drzewiński, Kazimierz  Znamierowski, Henryk Trochimiuk, Krystyna Głowniak, Bronisław Bagiński, Adam Dobosz, Marta Izdebska, Zbigniew Jóźwik, Elżbieta Znamierowska, Elwira Wasak, Wanda Toboła, Czesław Tomaszewski, Wacław Hubka, Mieczysław Krzeszowiec, Izabela Malicka i inni.
 

Opracowała Dominika Majuk

 

Literatura

Jubileusz 30-lecia ogniska plastycznego. Wystawa prac plastycznych ogniska plastycznego, Lublin 2006.
Jubileuszowa wystawa prac plastycznych członków Wojewódzkiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, Lublin 1984.
Wawrzosek A., Malicka I, Wieluńska Z., XXV lat  Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Lublinie, Lublin 1989.
Wystawa zbiorowa z okazji jubileuszu 45-lecia Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Lublinie, Lublin 2009.