Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Tisza be-Aw - obrzędy i obyczaje na Lubelszczyźnie

Rabini udający się na modlitwę. Pocztówka sprzed
1918 r. W judaizmie oprócz zdecydowanie wesołych świąt, podczas których panował nakaz publicznego radowania się (np. w Purim), funkcjonowały również dni poświęcone pamięci o tragediach. Święto Tisza be-Aw zostało ustanowione na pamiątkę wszystkich tragedii i trudnych wydarzeń, jakie dotknęły Żydów. Czas wspominania takich wydarzeń był czasem pokuty, rozmyślania nad własnym postępowaniem, próbą poprawy własnego zachowania i powrotu do Boga. Aktów tych dokonywano po to, by zapobiec podobnym wydarzeniom w przyszłości.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Geneza świętaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Święto Tisza be-Aw trwało jeden dzień. Rozpoczynało się o zachodzie słońca ósmego dnia miesiąca Aw i kończyło dziewiątego o zachodzie. Było ono zwieńczeniem trzytygodniowej pokuty (dni zwanych jemei bein hamecarim - dniami ucisku) i jednocześnie najsmutniejszym dniem w żydowskim kalendarzu. Podczas dni ucisku nie udzielano ślubów, nie można  było obcinać włosów ani golić się oraz szyć i kupować nowych ubrań. Należało unikać okazywania radości, a w sposób wyraźny należało okazywać żałobę na pamiątkę zburzenia Świątyni.

Dziewiąty dzień miesiąca Aw obchodzony był jako dzień w którym dotknęło naród żydowski wiele klęsk:
 

  • zburzenie murów Jerozolimy i Pierwszej Świątyni przez Babilończyków  oraz spustoszenie Jerozolimy i zburzenie Drugiej Świątyni przez Rzymian.
  • Grzech zwiadowców, którzy po rozeznaniu w Ziemi Obiecanej, do której mieli wkroczyć Izraelici, zaprzeczyli by Izrael, nawet z pomocą Boga, był w stanie zdobyć te tereny. Z powodu ich grzechu niewiary, Bóg zapowiedział, że pokolenie, które opuściło Egipt, nie wejdzie do Ziemi Obiecanej, lecz będzie tułać się po pustyni aż do śmierci.
  • Upadek Betaru – ostatniego punktu oporu w czasie powstania bar Kochby przeciwko Rzymowi w 135 roku. Rok po upadku Betaru plac świątynny został zaorany przez Rzymian.
  • W 1492 roku dzień 9 Aw został obrany przez króla Fryderyka, jako ostateczny dzień, w którym Hiszpania zostanie całkowicie oczyszczona od Żydów i ani jeden członek tej nacji nie będzie przebywał na ziemi hiszpańskiej.
  • 9 dnia miesiąca Aw według kalendarza żydowskiego rozpoczęła się pierwsza wojna światowa kojarzona jako zaczątek antysemityzmu w Europie.

Zwyczaje święta Tisza be-AwBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

W dniu święta obowiązywały szczególne zalecenia zapobiegające odwróceniu uwagi od wyznaczonej na ten dzień żałoby. Podobnie jak w Jom Kippur nie wolno było spożywać jakichkolwiek pokarmów oraz pić napojów. Zdejmowano skórzane obuwie i siadano na podłodze lub bardzo niskim stołku. Obowiązywał zakaz mycia się i namaszczania ciała, a także współżycia seksualnego. Tego dnia unikano serdecznego  pozdrawiania przyjaciół i znajomych.

Święto Tisza be-Aw było dniem ścisłego postu. W przeddzień święta spożywano mały posiłek, niektórzy jedli jajko na twardo zanurzone w popiele. Z powodu żałoby posiłki spożywano najczęściej w pozycji siedzącej, na niskim stołku lub podłodze. Post pomagał w ponownym przeżywaniu wspominanych tego dnia tragedii. Przeżycie żalu i rozpaczy pomagało Żydom pogodzić się ze stratą, miało prowadzić do nowego życia i uwrażliwienia na cierpienia innych. Czynności zakazane, takie jak np. zakaz noszenia skórzanego obuwia, miały angażować całe ciało w przeżywanie żałoby. Odmawianie sobie wygody było wyrazem skruchy i chęci nawracania się.

Przebieg świętaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Modlitwę wieczorną Maariw całe zgromadzenie odmawiało siedząc na podłodze synagogi, czytano również Eicha (księgę Trenów), w której prorok Jeremiasz opłakuje zburzoną świątynię oraz odmawiano modlitwy żałobne, w tym Kadisz– modlitwę za zmarłych. W czasie nabożeństwa wieczornego zasłona (parochet) z aron ha-kodesz była zdejmowana na znak opuszczenia Świątyni przez bożą obecność. Nie zapalano wszystkich świateł, tak aby synagoga pozostawała w półmroku.

W czasie nabożeństwa porannego odmawiane były modlitwy pokutne oraz fragmenty księgi Hioba. Mężczyźni nie zakładali tego dnia tałesów oraz tefilin i nie studiowali Tory, gdyż  były to czynności radosne.

Zakończenie obchodów tego święta niosło  elementy nadziei – zawieszano parochet  i okrycia pulpitów, stopniowo zapalano lampy, mężczyźni zakładali  szale modlitewne oraz tefilin i recytowali modlitwy błagające o pociechę dla Syjonu, odbudowę Świątyni i powrót do Jerozolimy.

Tisza be-Aw i LublinBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Według tradycji dziewiątego Aw jest dniem tragicznej śmierci Jaakowa Icchaka Lewiego Horowica. Według tradycji został on wyrzucony przez Demony przez okno swojego mieszkania przy ulicy Szerokiej i zmarł 15 sierpnia 1815 r., czyli w miesiącu Aw. 

                                                                                                                    Opracowała Emilia Kalwińska



 


 

 

 

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Rabin Greenwald Z., Bramy Halachy. Religijne prawo żydowskie, Kraków 2005.
http://www.hatikvah.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=59&Itemid=35&limit=1&limitstart=1, dostęp 26.11.2009.

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe