Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Teatr Stary w Lublinie

Teatr Stary jest jednym z najstarszych budynków teatralnych w Polsce. Został wybudowany w 1822 roku przez Łukasza Rodakiewicza. Przez wiele lat mieściło się tu kino; odbywały się też pokazy walk zapaśniczych. W latach 80. XX wieku przestał być użytkowany i stopniowo ulegał zniszczeniu. W 2008 roku rozpoczęto prace remontowe, mające na celu przywrócenie budynku do stanu z czasów jego świetności. Teatr Stary wznowił działalność w 2012 roku.

Teatr Stary
Teatr Stary (Autor: Hartwig, Edward (1909-2003))

Spis treści

[RozwińZwiń]

LokalizacjaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Budynek jest usytuowany na rogu ulic Jezuickiej i Dominikańskiej. Fasadą zwrócony jest do ulicy Jezuickiej. Od reszty zabudowy oddziela go przejście zamknięte z zadaszoną bramką i półkolistym otworem przejazdowym.

Adres: ul. Jezuicka 20

FunkcjaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Powstał jako teatr, mieściło się w nim również kino.

HistoriaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Budynek teatralny, znany początkowo jako Teatr Zimowy, został wystawiony w latach 1821–1823, prawdopodobnie według projektu właściciela nieruchomości Łukasza Rodakiewicza. Po jego śmierci przeszedł na własność córki, Julii z Rodakiewiczów Makowskiej. Spłonął podczas pożaru w 1832 roku. W 1845 roku został wystawiony na licytację i zakupiony przez ks. Pawła Biernackiego. Był remontowany w latach 1853 i 1884, jednak po otwarciu teatru przy ulicy Narutowicza, powoli zaczął popadać w zaniedbanie, przechodząc ponownie w ręce Makowskich.

W 1899 roku odbył się tu pierwszy w Lublinie pokaz kinematografu, a od 1908 roku dzięki Romualdowi Makowskiemu działalność rozpoczęło kino Théâtre Optique Parisien, które działało do 1929 roku. W latach 30. aż do wybuchu II wojny światowej kino było prowadzone przez syna Romualda Makowskiego i działało pod wieloma nazwami: Rialto, Wiedza, Panteon i Adria. W okresie międzywojennym w budynku działało zarówno kino, jak i teatr (Teatr Panteon, Teatr Powszechny). Ponadto w teatrze wystawiały grupy żydowskie. W 1939 roku dwie bomby częściowo zniszczyły budynek.
 
W 1944 roku Niemcy uciekając z Lublina przez armią radziecką, grabili m.in. kina lubelskie, lecz Makowski zabarykadował się w swoim kinie, uniemożliwiając kradzież aparatury projekcyjnej. Po wojnie, aż do lat 80., w budynku funkcjonowało kino „Staromiejskie".
 
Od 1981 roku obiekt nie był użytkowany. W 1993 roku w zrujnowanym gmachu wybuchł pożar. W 2008 roku w budynku rozpoczęto prace renowacyjne. Teatr Stary wznowił działalność w 2012 roku.

KalendariumBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

1822 – budowa teatru według projektu właściciela, Łukasza Rodakiewicza;
1832 – budynek spalony podczas pożaru;
1833–1839 – w tych latach budynek jest murowany, tynkowany, kryty dachówką oraz pokryty dekoracją architektoniczną;
1845 – obiekt wystawiony na publiczną licytację;
1853 – pierwszy remont teatru, który trwał przez lata 60. XIX wieku;
1884 – kolejny remont;
1886 – spadek zainteresowania ze względu na powstanie konkurencyjnego, większego i wygodniejszego gmachu teatralnego przy ulicy Narutowicza;
1899 – pierwsza projekcja kinowa;
1904–1905 – kolejne zmiany i przebudowy;
1911 – remont wg projektu A. Smoluchowskiego;
1939 – dwie bomby niszczą część budynku;
1981 – zamknięto kino Staromiejskie;
1993 – w budynku Teatru Starego wybucha pożar;
2004 – wpisany na listę stu najbardziej zagrożonych zabytków Światowej Straży Zabytków;
2008 – początek prac renowacyjnych;
2012 – wznowienie działalności.

ArchitektBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Łukasz Rodakiewicz

StylBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Budynek w stylu klasycystycznym z oszczędną dekoracją architektoniczną w postaci ślepych arkad i prostokątnych płycin oraz dekoracjami sztukateryjnymi od ulicy Jezuickiej.

OpisBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Stan budynku przed remontem rozpoczętym w 2008 roku: założony na planie prostokąta, piętrowy z jednym traktem pomieszczeń od frontu i dużą salą widowiskową obudowaną dwoma kondygnacjami lóż drewnianych. Budynek został przedłużony o nowszą oficynę prostopadłą do rzutu korpusu, z ciągiem pomieszczeń, obecnie wyburzonych. Trójosiowa fasada i elewacje boczne zostały rozczłonkowane ślepymi arkadami i nieprofilowanym gzymsem. Elewacja oficyny od ulicy Dominikańskiej została ujednolicona; nie posiada dekoracji architektonicznej, oprócz skromnych podziałów architektonicznych, tj. ślepych arkad oraz prostokątnych płycin. Od ulicy Jezuickiej w płycinach znajdują się duże sztukateryjne dekoracje przedstawiające gryfy flankujące wazy, a w arkadach maski kobiece.

WnętrzeBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Pierwotnie budynek był podzielony na cztery piętra (parter, krzesła na I piętrze, balkon i galerię). Scenę oświetlano przy pomocy oświetlenia olejowego, później naftowego.

CiekawostkiBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Obiekt zalicza się do najstarszych budynków teatralnych w Polsce. W teatrze przy ulicy Jezuickiej debiutował Ludwik Solski. W 1866 roku wystąpił słynny tragik murzyński Ira Aldrige. Występowali tu też znani aktorzy żydowscy: m.in. Rachela i Ida Kamińskie, Zygmund Turkow, Symche Natan, Aleksander Granach.

 

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Denys M., Teatr wielu Muz, „Dziennik Wschodni”, 10 XII 2004.
Kopciowski D., Teatr Stary w Lublinie – Pro Memoriam?, „Wiadomości konserwatorskie”, t. 6 (2004).
Kurzątkowska A. [red:], Studium historyczno-urbanistyczne do planu szczegółowego Śródmieścia Lublina, Lublin 1969.
Maliszewska R., Dokumentacja naukowo-historyczna. Budynek dawnego teatru przy ulicy Trybunalskiej 20, Lublin 1980, mps.

Powiązane artykuły

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe