Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Szlomo Baruch Nissenbaum (1927)

Szlomo Baruch Nissenbaum otrzymał wykształcenie zgodnie z tradycją. Interesowały go jednak nie tylko stare żydowskie księgi, lecz także świeckie. Początkowo był mełamedem w chederze. Z czasem zrozumiał, że spełnić może się w całkiem innej, choć ściśle z nauką związanej dziedzinie – jako badacz i księgarz. Szlomo Baruch Nissenbaum był historykiem, który zyskał uznanie zarówno w środowisku lokalnym, jak i na forum ogólnokrajowym.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Historyk LublinaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Szlomo Baruch Nissenbaum był jednym z niewielu obywateli Lublina, którzy chcieli ratować zabytki związane z historią Gminy:

Wydawca lubelskich epitafiów, pan Nissenbaum, razem z innym miejscowym badaczem, panem Szperem, podjęli nawet w gminie starania o ratowanie tego cennego historycznego zabytku, ale spotkali się z całkowitym brakiem zrozumienia. W końcu musieli zrezygnować ze swych planów1.

W 1899 r. Nissenbaum wydał w jęz. hebrajskim Historię Żydów w Lublinie (Lekorot hajehudim be Lublin). Dzieło to tak scharakteryzował Majer Bałaban:

Mimo wielu luk i pomyłek książka ta pozostała do dziś jedynym kompendium wiedzy o dziejach Żydów w Lublinie. Obszerną krytykę tej pracy napisał Josef Kohn Cedek w „Meassef” (Petersburg 1902). Zamieścił w niej wiele uzupełnień i odsyłaczy do pracy Eisenstadt-Wienera (Daat Kdoszin), a zwłaszcza do przedstawionych w niej genealogii, których Nissenbaum nie uwzględnił w ogóle2. Praca Nissenbauma zyskała rozgłos, nie została jednak przetłumaczona na język polski. W 1913 r. w formie dodatku do petersburskiego czasopisma „Jewrejska Starina” ukazały się zebrane i opisane przez Nissenbauma epitafia nagrobne ze starego cmentarza przy ulicy Siennej na Kalinowszczyźnie. Znajduje się tam m.in. 27 fotografii zabytkowych nagrobków. W czasie, kiedy Nissenbaum publikował swoje prace, zyskiwały one szybko rozgłos, a także stały się przedmiotem wnikliwej oceny innych historyków. Pomimo uchybień faktycznie były jedynymi z niewielu tak szczegółowych opracowań dotyczących historii Żydów, ich tradycji oraz kultury w Lublinie. Ponoć stały się zachętą dla dr Leona Szpera, by stworzyć leksykon biograficzny Żydów lubelskich3.

Księgarz z ul. GrodzkiejBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

W 1900 r. Nissenbaum założył księgarnię na Grodzkiej 17. Pod względem czasu powstania była to trzecia z ponad kilkudziesięciu funkcjonujących w różnych okresach księgarń żydowskich w Lublinie. Na jej zapleczu spotykali się młodzi ludzie – pierwsi sympatycy myśli syjonistycznych. Oprócz sprzedaży książek Nissenbaum prowadził na Grodzkiej 17 także antykwariat.

Gdy w sierpniu 1916 r. powstało w Lublinie Towarzystwo Biblioteki Żydowskiej, Nissenbaum ofiarował wiele książek na potrzeby nowej instytucji. Biblioteka ta miała charakter świecki i była pierwszą taką instytucją w Lublinie.

Polityk i społecznikBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Kiedy pod koniec XIX w. Dawid Cynberg, ojciec przyszłego doktora Jakuba Cynberga, założył w swojej kamienicy przy ul. Kowalskiej 14 bożnicę, stała się ona zakamuflowanym miejscem spotkań miłośników idei syjonistycznych. Podobnym miejscem była księgarnia Nissenbauma. Zwolennicy syjonizmu utworzyli kółko o nazwie „Hibat Syjon” („Miłość Syjonu”) i szkółkę, w której adepci mogli uczyć się języka hebrajskiego. Wśród założycieli szkoły był właśnie Szlomo Baruch Nissenbaum4.

W czasie trwania I wojny światowej Nissenbaum przyłączył się do grona najaktywniejszych działaczy żydowskich w Lublinie, działając na rzecz mieszkańców żydowskiej dzielnicy. Nissenbaum był zwolennikiem inicjatywy wydawania w Lublinie gazety żydowskiej w jęz. polskim. Sądził, podobnie, jak wszyscy zebrani wokół „Myśli Żydowskiej”, że będzie to przełom w stosunkach polsko-żydowskich. Niestety rozczarowanie niechęcią i brakiem zainteresowania ze strony Polaków, spowodowały, że Nissenbaum coraz mocniej popierał dążenia syjonistów. W zgodzie z programem Teodora Herzla, przywódcy syjonistów, chciał założyć w 1916 r. Towarzystwo Młodzieżowe „Merkas”, lecz władze odmówiły mu pozwolenia, gdyż statut był zbyt ogólnikowy5.
Nie była to jedyna inicjatywa Nissenbauma, która została odrzucona przez władze miasta. W lipcu 1918 r. wystąpił o zezwolenie wydawania w jęz. hebrajskim periodyku „Ginaz Egoz”, które również spotkało się z dezaprobatą.

Nissenbaum należał do Spółki Wydawniczej „Lubliner Tugblat” jako współzałożyciel i stały współpracownik żydowskiej gazety od 1918 r.

W latach 20. Szlomo Baruch Nissenbaum wyjechał do Palestyny. Po pewnym czasie wrócił do Lublina i na łamach „Lubliner Tugblat” opublikował  cykl reportaży o Palestynie.

Szlomo Nissenbaum należał do Żydowskiego Stowarzyszenia Kulturalno-Oświatowego „Tarbut” (hebr. oświata), celem którego było organizowanie kursów wieczorowych przeznaczonych dla młodzieży i dorosłych, prowadzenie ochronek oraz szkół, rozwijanie kulturalne szerokich mas społeczeństwa. W 1925 r. z inicjatywy Nissenbauma, a także dr Geyera i Marka Asza powstała Hebrajska Szkoła Powszechna w Lublinie. Pomimo że szkoła nie posiadała własnego budynku (zajęcia prowadzone były popołudniami w gmachu Żydowskiego Gimnazjum Humanistycznego), była bardzo popularna i przetrwała do roku 19396.

Szlomo Baruch Nissenbaum zmarł w 1926 r. W opinii innych uchodził za erudytę, stale walczącego o popularyzację Lublina. Pochowany został na cmentarzu żydowskim w Warszawie.

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Bałaban M., Żydowskie miasto w Lublinie, Lublin 1991.
Gładysz I., Życie kulturalne Żydów w Lublinie w latach 1918–1939 [w:] Żydzi w Lublinie. Materiały do dziejów społeczności żydowskiej Lublina, t. 2, [red.] Radzik T., Lublin 1995.
Kuwałek R., Organizacja Ogólnych Syjonistów w Lublinie w latach 1918–1939 [w:] Żydzi w Lublinie. Materiały do dziejów społeczności żydowskiej Lublina, t. 2,  [red.] Radzik T., Lublin 1998.
Szyszka B., Szkolnictwo żydowskie na Lubelszczyźnie w latach 1918–1939 [w:] Z dziejów społeczności żydowskiej na Lubelszczyźnie w latach 1918–1939,  [red.] Doroszewski J., Radzik T., Lublin 1992.
Zieliński K., W cieniu synagogi, Lublin 1998.
Zieliński K., Żydzi Lubelszczyzny 1914–1918, Lublin 1999.

PrzypisyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

  1. Wróć do odniesienia Bałaban M., Żydowskie miasto w Lublinie, Lublin 1991, s. 120.
  2. Wróć do odniesienia Bałaban M., Żydowskie miasto w Lublinie, Lublin 1991, s. 125.
  3. Wróć do odniesienia Bałaban M., Żydowskie miasto w Lublinie, Lublin 1991, s. 125.
  4. Wróć do odniesienia R. Kuwałek, Organizacja Ogólnych Syjonistów w Lublinie w latach 1918–1939 [w:] Żydzi w Lublinie. Materiały do dziejów społeczności żydowskiej Lublina, t. 2, [red.] T. Radzik, Lublin 1998, s. 119.
  5. Wróć do odniesienia K. Zieliński, Żydzi Lubelszczyzny 1914–1918, Lublin 1999, s. 254.
  6. Wróć do odniesienia B. Szyszka, Szkolnictwo żydowskie na Lubelszczyźnie w latach 1918–1939 [w:] Z dziejów społeczności żydowskiej na Lubelszczyźnie w latach 1918–1939, [red.] J. Doroszewski, T. Radzik, Lublin 1992, s. 58.

Powiązane artykuły

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe