Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Szczebrzeszyn – cerkiew Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy

Pierwsza cerkiew w Szczebrzeszynie istniała prawdopodobnie w 1352 roku. Obecna powstała na fundamentach wcześniejszej świątyni, około w 1560 roku. Jej fundatorem był kasztelan międzyrzecki Andrzej Górka.

 



 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

ul. Sądowa 11, Szczebrzeszyn

Funkcje

Prawosławna cerkiew filialna należąca do parafii św. Mikołaja w Zamościu.

Historia

Cerkiew powstała na fundamentach wcześniejszej świątyni w XVI wieku (prawdopodobnie w 1560 roku), z fundacji kasztelana międzyrzeckiego Andrzeja Górki. Cerkiew była wielokrotnie przebudowywana i odnawiana. Dokumentacja konserwatorska wymienia remonty w latach 1868, 1876 i 1980.

Obiekt figuruje w rejestrze zabytków, pierwszy wpis pochodzi z 24 listopada 1956 roku. Ponownie świątynię wpisano do rejestru 24 marca 1970 roku pod nr. A/474.

Cerkiew Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy jest najstarszym obiektem sakralnym będącym w posiadaniu Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Kalendarium

XVI wiek – budowa cerkwi;
1596 – przejście cerkwi na unię;
1777 – remont;
1787 – remont;
około 1808 – zniszczenie wieży na elewacji cerkwi;
1829 – przebudowa cerkwi;
1837 – remont, wymiana pokrycia dachowego;
1867–1870 – kompleksowa renowacja świątyni sfinansowana przez rosyjską administrację powiatu;
1873 – zniszczenie dachu przez wichurę;
1875 – przekazanie cerkwi parafii prawosławnej;
1876 – remont, usunięcie sygnaturki z dachu i zastąpienie jej cebulastą kopułą;
1915 – zamknięcie cerkwi;
1938 – wpisanje świątyni na listę cerkwi przeznaczonych do wyburzenia w ramach akcji rewindykacyjno-polonizacyjnej;
po 1945 – użytkowanie cerkwi jako magazynu;
1953–1953 – zadaszenie budynku;
około 1970 – remont, ponowne wpisanie świątyni do rejestru zabytków;
1981 – prace konserwatorskie;
2006 – zwrot budynku Polskiemu Autokefalicznemu Kościołowi Prawosławnemu;
od 2008 – remont i wyposażenie świątyni w ramach dotacji unijnej.

Styl

późny renesans

Materiały i techniki

Ściany budynku murowane z kamienia wapiennego łączonego zaprawą wapienną. Nadproża, obramowania okien i częściowo także przypory – murowane z cegły, na zaprawie wapiennej. Przypory na styku nawy i prezbiterium posiadają ceglaną obudowę. Wnętrze obudowy wypełniono wapiennym murem. W latach 80. XX wieku przemurowano sklepienie krzyżowe, a nawę przekryto stropem żelbetowym.

Opis

Świątynia jednonawowa, wzniesiona na planie prostokąta, z prostokątnym prezbiterium zwróconym ku wschodowi. Wejście główne usytuowane w ścianie zachodniej, wejście do prezbiterium – w południowej.

Wygląd świątyni zmieniał się. Wiadomo, że pierwotnie posiadała ona, charakterystyczne dla środkowoeuropejskiej architektury cerkiewnej, małe apsydy przy ścianach bocznych, powstałe prawdopodobnie w XVII wieku. Początkowo frontowa elewacja budynku posiadała również wieżę.

Wnętrze

W cerkwi zachował się zespół polichromii z przedstawieniami apokaliptycznymi i pasyjnymi, datowany na przełom XVI i XVII wieku.

Otoczenie

Obiekt usytuowany w centrum miasta, na wzniesieniu nieopodal południowo-zachodniego naroża rynku. Pierwotne otoczenie cerkwi stanowił cmentarz.

 

Opracowała Paulina Kowalczyk

 

Literatura

Karta biała, nr 1320, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków. Delegatura w Zamościu.
Krasny P., Fabrica Ecclesiae Ruthenorum. Dzieje cerkwi w Szczebrzeszynie i jej rozbudowy w latach 1777–1789 w świetle kroniki ks. Jana Karola Lipowieckiego, Kraków 2010.

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe