Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Synagoga na Wieniawie w Lublinie (nieistniejąca)

Synagoga na Wieniawie została wzniesiona w pierwszej połowie XIX wieku. Był to jedyny murowany budynek w miasteczku Wieniawa.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Wieniawa, rynek wieniawski

Funkcja

synagoga

Historia

Synagoga na Wieniawie została wzniesiona w pierwszej połowie XIX wieku. Był to jedyny murowany budynek w miasteczku Wieniawa. Synagoga została opuszczona prawdopodobnie przed 1909 rokiem. Wtedy też popadła w ruinę. Stan złego zachowania synagogi potwierdza opis znajdujący się  w książce Żydowskie miasto w Lublinie Majer Bałaban. Po włączeniu w 1916 roku Wieniawy o obszar Lublina, prawdopodobnie około 1920 roku synagoga została wyremontowana staraniem miejscowej gminy żydowskiej. Z tego okresu zachowały się rysunki pomiarowe budynku wykonane przez inżyniera architekta Jerzego Siennickiego. W 1940 roku po wysiedleniu z Wieniawy Żydów budynek został rozebrany.

Kalendarium

I połowa XIX wieku – budowa synagogi
około 1909 – budynek zostaje opuszczony
około 1919 – odbudowa synagogi
około 1940 – zburzenie synagogi przez Nazistów

Architekt

nieznany

Styl

budynek z elementami klasycystycznymi

Opis budynku

Synagoga została zbudowana na planie podłużnym, usytuowanym na osi wschód–zachód. Budynek był zwartą, prostopadłościenną bryłą, podzieloną gzymsem na dwie kondygnacje i przykrytym dwuspadowym dachem. Od zachodu do budynku przylegała sień z wydzielonymi schodami prowadzącymi do galerii dla kobiet (babińca) na piętrze. Sala główna miała wymiary około 12 x 10 m.
Elewacja zachodnia była rozczłonkowana na trzy części o równej szerokości za pomocą czterech klasycyzujących pilastrów. Belkowanie elewacji zachodniej było zwieńczone tympanonem umieszczonym na tle schodkowo uskakującego szczytu. Okna sali i galerii dla kobiet rozmieszczone były rytmicznie wzdłuż ścian. Wszystkie okna, przesklepione półkoliście, umieszczono na tym samym poziomie. W ścianie wschodniej i zachodniej znajdowały się po trzy okna. W ścianach północnej i południowej umieszczono po trzy okna w sali głównej i po jednym w galerii dla kobiet. W poziomie parapetów znajdował się gzyms.

 

Opracowała: Joanna Zętar
Redakcja: Monika Śliwińska

 

Literatura

Bałaban M., Żydowskie miasto w Lublinie, reprint, Lublin 1991.
Kuwałek R., Wysok W., Lublin. Jerozolima Królestwa Polskiego, Lublin 2001.
Piechotkowie M. i K., Bramy Nieba. Bożnice murowane na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej, Warszawa 1999.