Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Rzeźnia miejska w czasie II wojny światowej

Po wkroczeniu do Lublina Niemcy wprowadzili swój zarząd na terenie rzeźni. Machina wojenna Trzeciej Rzeszy, potrzebowała tysięcy ton rozmaitych materiałów do prowadzenia działań wojennych. Jednym z nich była żywność, w tym mięso i jego produkty, pochodzące m.in. z lubelskiej rzeźni. Bardzo szybko zakład wznowił produkcję, rozbudowano fabrykę konserw, zatrudniono dodatkowych pracowników. Do zakładów dostarczano trzodę chlewną i bydło m.in. z przymusowych dostaw, czyli kontyngentów, oraz rekwizycji.

 

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Transporty śmierciBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Jako że teren rzeźni miejskiej posiadał na swoim terenie rampę i bocznicę kolejową, był nieco na uboczu ale niezbyt daleko od getta, zadecydowano, że z rampy zakładu odjadą transporty ludności żydowskiej do obozów zagłady w Bełżcu i Sobiborze.

W marcu 1942 roku rozpoczęto akcję, polegającą na przepędzeniu ulicą Kalinowszczyzna ludności żydowskiej na teren zakładu. Tu, na placu między budynkami a ul. Zimną, ładowano ludzi do podstawionych na bocznicę wagonów towarowych. Słabsi, ociągający się, usiłujący uciekać, byli mordowani na miejscu. Całą akcję przeprowadzano pod osłoną nocy, dlatego zachowały się tylko nieliczne relacje świadków o tych strasznych wydarzeniach. Pracownicy rzeźni, przebywający w tym czasie w budynkach zakładu, byli pilnowani przez niemiecki personel, mieli też absolutny zakaz zbliżania się do placu. Szacuje się, że do 16 kwietnia wywieziono tą drogą około 26 tysięcy Żydów lubelskich.
W 1944 roku, w obliczu zbliżającego się frontu i nacierających wojsk radzieckich, cześć maszyn i zapasów wywieziono, jednak samych budynków i urządzeń nie udało się wysadzić w powietrze.

Przebudowa terenu rzeźniBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Po wojnie zaczęto modernizować rzeźnię. Zakład uzbrojono w nową sieć elektryczną, kanalizacyjną i ciepłowniczą, zlikwidowano sieci napowietrzne, rozbudowano drogi zakładowe. Dawną nawierzchnię z kamienia polnego – świadka tamtych strasznych dni – zamieniono na asfalt i granitową kotkę, podnosząc jednocześnie poziom placu o pół metra.
Rozbudowując zakład o nowy budynek od strony ul. Zimnej, zmieniono położenie bocznicy, zlikwidowano starą i zbudowano nową bocznicę kolejową wraz z rampą, bliżej muru od strony ulicy Zimnej. Resztki dawnej bocznicy kolejowej i rampy, skąd odchodziły transporty do Bełżca zniknęły pod nową nawierzchnią placu.

Lubelski Plac Śmierci - plany upamiętnieniaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Obecnie trwają negocjacje między miastem a nowymi właścicielami terenu rzeźni o zbudowanie na lubelskim „Umschlagplatzu" pomnika, upamiętniającego lubelskich Żydów wywiezionych tą drogą do obozów zagłady.

 

Opracował Marcin Waciński

Redakcja: Monika Śliwińska

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

1. Grochiński J., Postęp techniczny w Zakładach Mięsnych w Lublinie, „Gospodarka Mięsna" nr 12/1969.

2. Janusz R., Lubelska chłodnia – modernizm utracony, [w:] Teka komisji architektury, urbanistyki i studiów krajobrazowych, t. IV B, Polska Akademia Nauk oddział w Lublinie, Lublin 2008, s. 83–94.