Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Rzemiosło na Lubelszczyźnie

Spis treści

[RozwińZwiń]

Ludność wiejska tak na Lubelszczyźnie, jak i w wielu innych regionach Polski, była samowystarczalna. Większość potrzebnych przedmiotów wytwarzano własnym sposobem w obrębie gospodarstwa. Chłopi wraz z cieślą budowali swe domy i budynki gospodarcze. Sami wyplatali naczynia zasobowe, koszyki, kapelusze, łapcie; plecione były także niektóre podwaliny domów, płoty i meble. Mielili mąkę, wypiekali chleb, przygotowywali pożywienie. Sami tkali oraz szyli odzież codzienną i stroje odświętne.

Wytwórczość rękodzielnicza w poszczególnych gospodarstwach była niejednorodna – przedmioty wyrabiane ręcznie, pojedynczo miały indywidualną, różną od siebie formę. Różniły się również technicznymi rozwiązaniami szczegółów łączeń i zdobień, kształtem czy kolorem zależnym od użytego surowca. Miały też czasem zaskakujące konstrukcje jak na ludowych wynalazców przystało. Nie mniej jednak potrafiły urzec swym indywidualnym pięknem, bo obok kryterium użyteczności starano się wyeksponować ich walory estetyczne.

Samowystarczalność wiejskich gospodarstw wspierana była przez działalność rzemieślników. Posiadali oni największy w otaczającym ich środowisku zasób wiedzy zawodowej, odpowiednio wyposażony warsztat, zestaw niezbędnych narzędzi i umiejętność posługiwania się nimi. Ludność korzystała z usług miejscowych specjalistów: kowala, stolarza, garncarza.

Oprócz tradycyjnych fachowców obsługujących gospodarstwa rolne, wykształciły się ośrodki grupujące w jednej miejscowości od kilku do kilkudziesięciu rzemieślników zbliżonej profesji. Produkcja ich opierała się na odpowiedniej bazie surowcowej i systemie pracy nakładczej. Najbardziej znanym i zapewne najstarszym takim ośrodkiem w Polsce był Biłgoraj z produkcją sit.

 

oprac. Agnieszka Ławicka

 

Literatura

 

Basista K., Petera J., Ludowe plecionkarstwo Lubelszczyzny, Lublin 1966.
Cieśla-Reinfussowa Z., Siwaki w Białej Podlaskiej, „Polska Sztuka Ludowa” 1954, nr 5, s. 273-295.
Delimat T.,Garncarstwo ludowe w województwie lubelskim
, „Prace i Materiały Etnograficzne", 1961, cz. 1, s. 29-138.
Fryś-Pietraszkowa E., Garncarstwo ludowe Lubelszczyzny
, „Polska Sztuka Ludowa” 1957, nr 1, s. 37-41.
Fryś-Pietraszkowa E., Ludowe kufry okuwane
, „Polska Sztuka Ludowa” 1959, nr 1/2, s. 46-53.
Fryś-Pietraszkowa E., Mazerowane kufry podlaskie
, „Polska Sztuka Ludowa” 1961, nr 3, s. 165-170.
Fryś-Pietraszkowa E., Meble Józefa Gibuły
, „Polska Sztuka Ludowa” 1961, nr 2, s. 97-100.
Fryś-Pietraszkowa E., Ośrodek garncarski w Łążku Ordynackim na tle ceramiki malowanej w Polsce
, Wrocław 1973.
Gauda A., Rogożynowe koszyki,„Twórczość Ludowa” 1995, 4, s. 18-19.
Głowa Z. B., Materiały do mapy ośrodków garncarskich w Polsce
, „Polska Sztu­ka Ludowa", 1956, nr 4/5, s. 242-246.
Gołub S., Pawlak J., Pawłowski ośrodek garncarski, „Twórczość Ludowa” 1998, nr 2-3, s. 33-34.
Górak J., Dzwony i dzwonienie, „Twórczość Ludowa” 1996, 2, s. 8-10.
Górak J., Ludowi wynalazcy, „Twórczość Ludowa” 1992, nr 1-2, s. 20-24.
Górak J., Prasy do wyciskania oleju, „Z Zagadnień Kultury Ludowej” 1981, s. 9-49.
Górak J., Z dziejów przemysłu młynarskiego na Zamojszczyźnie, „Przyczynki do etnografii Zamojszczyzny” 1995, s. 72-87.
Jastrzębski J., Sitarstwo biłgorajskie, „Prace i Materiały Etnograficzne” 1961, cz. 1, s. 139-214.
Karwicka T., Zdobnictwo tkackie ubiorów i ręczników w płn-wsch Lubelszczyźnie, „Studia i Materiały Lubelskie” t. 2 Etnografia, 1967, s. 7-62.
Kępa E., Garncarstwo ludowe Lubelszczyzny, „Twórczość Ludowa” 1995, nr 1, s. 18-23.
Kościński M., Z gliny ulepione. Dzieje krasnobrodzkiego garncarstwa, Lublin 2004.
Matusek M., Ludowe „dywany” przetykane na Lubelszczyźnie, „Polska Sztuka Ludowa” 1961, nr 3, s. 145-152.
Matusek M., Ludowe tkactwo lubelskie, Lublin 1963.
Optołowicz J., Przemysł ludowy na Lubelszczyźnie w XIX i XX w., Lublin 1952.
Petera J., Zdobione przęślice lubelskie, „Polska Sztuka Ludowa” 1967, nr 3, s. 147-167.
Powiłańska-Mazur D., Kowalstwo ludowe na terenie Lubelskiego Zagłębia Węglowego, „Twórczość Ludowa” 1995, nr 2-3, s. 47-53.
Pękalski M., O sitarstwie i sitarzach biłgorajskich, „Prace i Materiały Etnograficzne” 1961, cz.1 Lubelskie, s. 215-302.
Przeździecka P., Zdobione „duhy” podlaskie, „Polska Sztuka Ludowa” 1953, nr 6, s. 377-378.
Reinfuss R., Garncarstwo ludowe, Warszawa 1955.
Reinfuss R., Ludowe kowalstwo artystyczne w Polsce, Wrocław 1983.
Reinfuss R., Ludowe skrzynie malowane
, Warszawa 1954.
Reinfuss R., Meblarstwo ludowe w Polsce,Wrocław-Warszawa-Kraków 1977.
Reinfuss R., Piece do wypału naczyń w polskim garncarstwie ludowym, „Etnografia Polska” 1960, s. 329-350.
Seweryn T, Technicy i wynalazcy ludowi, 1961.
Skuza Z. A., Ginące zawody w Polsce, Warszawa 2006.
Stefański J., Ignacy Łukasik – konstruktor kołowrotków (1906-1986), „Twórczość Ludowa” 1998, nr 1, s. 28-29.
Stefański j., Olejarnia Jana Kliczki z Motycza k/Lublina, „Twórczość Ludowa” 1997, nr 3, s. 25-26.
Stefański J., Powrozy Tadeusza Krawczyka z Frampola, „Twórczość Ludowa” 1997, nr 2, s. 38-39.
Stefański J., Tracz – zawód pachnący żywicą, „Twórczość Ludowa” 1994, 3-4, s. 45-47.
Stefański J., Wyroby bednarskie Józefa Myszaka, „Twórczość Ludowa” 1998, 2-3, s. 32.
Trzewik M., Z historii garncarstwa w Pawłowie, „Biuletyn Informacyjny STL” 1986, nr 31, s. 13-16.
Wojtan A., Garncarze z Urzędowa, „Twórczość Ludowa” 1997, 1, s. 23-24.
Wrębiak C., Meble ludowe w zbiorach Muzeum Okręgowego w Lublinie, „Studia i Materiały Lubelskie” 1972, t. 6, s. 263-295.
Wrębiak C., Tkanina podlaska, Biała Podlaska 1981.