Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Reportaż prasowy - problemy teorii i warsztatu

Reportaż jest gatunkiem pogranicza rozpiętym między literaturą a dziennikarstwem.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Gatunek: reportaż

Nazwa „reportaż” pochodzi, jak pisał wybitny reportażysta i teoretyk tego gatunku Melchior Wańkowicz, od łacińskiego słowa reporto, czyli „odnoszę”, „donoszę” o danym wydarzeniu do świadomości ludzi, którzy owego zdarzenia nie widzieli [1]. W II połowie XIX w. wraz z rozwojem prasy nazwa „reportaż” oznaczała „sprawozdanie dziennikarskie” z prawdziwych wydarzeń, wzbogacone o dokładny opis środowiska, charakterystykę postaci oraz wrażenia samego reportera, dającego (niekoniecznie wprost) czytelnikom do zrozumienia, jaki jest jego stosunek do przedstawianej rzeczywistości [2]. W Słowniku języka polskiego PWN z 1981 r. reportaż określany jest jako gatunek prozy publicystycznej, żywy opis zdarzeń i faktów, znanych autorowi z bezpośredniej obserwacji. Słownik wyszczególnia reportaże społeczne, obyczajowe, podróżnicze, polityczne i wojenne, zaś reportaż literacki określony jest jako reportaż zbeletryzowany, łączący materiał autentyczny z fikcją fabularną [3].

Reportaż jest bowiem „gatunkiem pogranicza rozpiętym między literaturą a dziennikarstwem”[4]. Opisując rzeczywistość korzysta z „chwytów literackich”. Fakt, że opisuje aktualne wydarzenia, czyni go reprezentantem publicystyki[5]. Jak pisze Marek Miller „eksponując dokument – cytat, fotografię, rysunek – usiłuje reporter wszelkimi dostępnymi mu środkami uprawdopodobnić opisywane fakty”[6].

Podstawową cechą gatunkową reportażu jest, jak uważa Kazimierz Wolny-Zmorzyński, „rzeczowe przedstawienie faktów zgodnych z rzeczywistością, za pomocą artystycznych środków wyrazu”, a więc:
- obrazowości
- umiejętnego odtwarzania rzeczywistości językiem charakterystycznym dla dzieł literackich
- aktualności
- wagi przedstawianych problemów
- komunikatywności stylu, uwzględniającego interakcje między nadawcą i odbiorcą.

Reportaż pisany posiada także wiele wspólnych cech z nowelą. Są to m.in. zwięzłość i jednowątkowość akcji, prostota i przejrzystość fabuły, dramatyczność opowieści, mała liczba bohaterów, motywacja przyczynowo – skutkowa, częste przeciwstawianie zdarzeń, efektowne zakończenie [7].

Cechy języka reportażu omówił szczegółowo Walery Pisarek. Stwierdził on m.in., że w zakresie słownictwa reportaż odznacza się:
- stosunkowo niewielką (w porównaniu np. z wiadomościami) częstością użycia wyrazów niezależnych od autora (nazw własnych, terminów i liczebników) oraz liczbą abstrakcyjnych rzeczowników odczasownikowych i odprzymiotnikowych;
- stosunkowo dużą (w porównaniu np. z wiadomościami) częstością użycia czasowników (dlatego powiemy, że styl reportażu jest „stylem werbalnym”) i spójników, a małą – przyimków;
- dużą częstością użycia zaimków (zwłaszcza zaimków: ja, mój, ty, tu, tutaj, taki, jakiś);
- dużą częstością użycia rzeczowników: człowiek, życie, dom; czasowników: mieć, mówić, chcieć, musieć, wiedzieć; przymiotników: stary, własny, młody;
- szczególnie ważną rolą rzeczowników oznaczających człowieka (dlatego mówimy, że pojęcie „człowiek” jest pojęciem – kluczem reportażu);
- szczególnie ważną rolą czasowników oznaczających różne sposoby przenoszenia się z miejsca na miejsce (np. chodzić, jechać, wlec się) oraz oznaczających posiadanie informacji i postrzeganie (np. wiedzieć, widzieć);
- częstością występowania wyrazów bardzo konkretnych i nacechowanych stylistycznie (wśród nich najliczniejszą grupę stanowią wyrazy należące do słownictwa potocznego) oraz obecnością wszelkiego rodzaju dialektyzmów, wulgaryzmów i socjoprofesjonalizmów [8].

O specyfice reportażu decyduje ponadto „dobrze udokumentowane sprawozdanie z rzeczywistych zdarzeń” i „przedstawienie rzeczywistych faktów środkami właściwymi dla literatury”[9]. Charakterystyczne jest również to, że reporter może wypowiadać się z różnych pozycji. Może on bowiem występować w charakterze:
- obserwatora (świadka wydarzeń) [10]
- słuchacza [11]
- współuczestnika wydarzeń
- rekonstruktora zdarzeń, ukazującego problemy życia człowieka „od wewnątrz”, jako „argumenty w sporze o świat” [12].

Jak uważa Kazimierz Wolny-Zmorzyński, reportaże pisane mają przewagę nad reportażami radiowymi bądź telewizyjnymi. Reportaż pisany pobudza bowiem wszystkie zmysły odbiorcy, a dzięki starannemu doborowi słów i środków stylistycznych, działa na jego wyobraźnię. Kazimierz Wolny-Zmorzyński stwierdza: „W reportażu pisanym najważniejszą rolę odgrywa słowo, w radiowym – modulacja głosu, dźwięk i cisza, w telewizyjnym – obraz i dźwięk. Wszystkie te reportaże łączy jedna wspólna cecha: odpowiedni dobór faktów i umiejętne ich ukazywanie. Dzięki reporterowi odbiorca może odczytywać świat tak, jakby był wewnątrz zdarzeń. Może przetransponować owe zdarzenia na żywe, plastyczne obrazy i emocje, których nie zastąpi oko kamery, ani czułość radiowego mikrofonu” [13] .

Marta Ślaska

Literatura

Ślaska M., Lublin w reportażu.Obraz miasta i społeczności miejskiej w wybranych reportażach z lat 1956 – 2004, praca licencjacka, Wyższa Szkoła Dziennikarska im. M. Wańkowicza, Lublin 2007.

Przypisy

[1] Melchior Wańkowicz, Karafka la Fontaine'a, t. 1, Kraków 1972, s. 22
[2] Kazimierz Wolny-Zmorzyński, Reportaż w: Dziennikarstwo i świat mediów, Kraków 2000, s. 174
[3] Słownik języka polskiego PWN, Warszawa 1981
[4] Marek Miller, Reporterów sposób na życie, Warszawa 1982, s. 14
[5] Kazimierz Wolny-Zmorzyński, Reportaż w: Dziennikarstwo i świat mediów, Kraków 2000, s. 175
[6] Marek Miller, Reporterów sposób na życie, Warszawa 1982, s. 14
[7] Kazimierz Wolny-Zmorzyński, Reportaż w: Dziennikarstwo i świat mediów, Kraków 2000, s. 178, 179
[8] Walery Pisarek Nowa retoryka dziennikarska, Kraków 2002, s. 116
[9] Kazimierz Wolny-Zmorzyński, Reportaż w : Dziennikarstwo i świat mediów, Kraków 2000, s. 181
[10] Tamże
[11] Rady Ryszarda Niemca w „Workshop – gazeta warsztatowa autorów” Luty 2007, nr 2 (15) – piśmie Laboratorium Reportażu Instytutu Dziennikarstwa Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego http://www.reporter.edu.pl/workshop
[12] Kazimierz Wolny-Zmorzyński, Reportaż w : Dziennikarstwo i świat mediów, Kraków 2000, s. 181
[13] Kazimierz Wolny-Zmorzyński, Reportaż w: Dziennikarstwo i świat mediów, Kraków 2000, s. 184