Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Podstawowe pojęcia genealogii

Na co dzień często używamy określeń „ród”, „rodzina”, „krewni”, „powinowaci”, „siostra”, „brat”, „stryj” czy „wuj”. Co dokładnie oznaczają te słowa z punktu widzenia genealogii? Tu znajdziesz odpowiedź, śledząc podstawowe definicje genealogiczne.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Ród i rodzina

Ród to wszystkie osoby złączone ze sobą wspólnotą krwi, pochodzące od jednego i tego samego przodka. Podstawową komórką rodu jest rodzina, czyli para małżonków-rodziców oraz ich dzieci.
 

Ciekawostka genealoga

Relacje pomiędzy dwiema osobami, które zawarły związek małżeński i wydały na świat wspólne dzieci w języku genealogii noszą nazwę koicji. Natomiast stosunki pomiędzy rodzicami i ich dziećmi, dziadkami i wnukami nazywane są w genealogii filiacją. Warto pamiętać, że filiacja zawsze opiera się na powiązaniach wspólnotą krwi.

 

Krewni

Nasza rodzina składa się z wielu osób – krewnych i powinowatych.
 

Krewni to wszyscy członkowie rodziny połączeni ze sobą więzami krwi. Krewni to Ty, Twoi rodzice, Twoje rodzeństwo i Twoi dziadkowie, a także rodzeństwo Twoich rodziców. Genealogia wyróżnia krewnych w lini prostej i krewnych w linii bocznej. Krewni w lini prostej to krewni wywodzący się wzajemnie jeden od drugiego.

 

Twój pradziadek

â

Twój dziadek

â

Twój ojciec

â

Ty

â

Twój syn itd.

 

Krewni w linii bocznej, to wszyscy krewni, którzy nie pochodzą bezpośrednio jeden od drugiego.
Ty à Twój brat cioteczny
Ty à Twoja ciocia lub wujek itd.

 

Prześledźmy mały słownik, który pomoże Ci opisać stosunki pokrewieństwa pomiędzy osobami z Twojej rodziny:

Babcia – mama Twojego ojca lub matki
Dziadek – ojciec Twojego ojca lub matki
Wnuczka, wnuczek – córka, syn Twojego dziecka
Stryjek – brat Twojego ojca
Stryjenka – żona brata Twojego ojca
Ciotka – siostra Twojego ojca lub matki
Wujek – brat Twojego ojca lub matki, ewentualnie mąż ciotki
Bratanek, bratanica – syn, córka Twojego brata
Siostrzeniec, siostrzenica – syn, córka Twojej siostry
Brat stryjeczny, siostra stryjeczna – syn, córka Twojego stryja
Brat cioteczny, siostra cioteczna – syn, córka Twojej ciotki

 

Powinowaci

Powinowaci – to członkowie rodziny, którzy należą do niej dzięki koicji, czyli zawarciu związku małżeńskiego. Innymi słowy powinowactwo określa stosunek jednego z małżonków do krewnych drugiego.

Ty à matka Twojej żony

Ty à siostra Twego męża itd.

 

Poniżej są podane terminy charakteryzujące ludzi, z którymi wejdziesz w relacje rodzinne, w wyniku zawarcia związku małżeńskiego. Mimo iż nie wiążą was żadne więzy krwi, staną się oni częścią Twojej rodziny.

 

Teść – ojciec Twojego małżonka (-ki)
Teściowa – matka Twojego małżonka (-ki)
Pasierb, pasierbica – syn, córka Twojego małżonka (-ki) z poprzedniego małżeństwa
Macocha – druga (kolejna) żona Twojego ojca
Ojczym – drugi (kolejny) mąż Twojej matki
Brat przyrodni, siostra przyrodnia – syn, córka Twojego ojczyma lub macochy
Szwagier, szwagierka – rodzeństwo żony lub męża
Bratowa – żona brata

 

Ciekawostka genealoga

W dawnej Polsce na określenie krewnych i powinowatych istniało wiele specyficznych, dziś wzbudzających wesołość określeń. Oto kilka z nich:

 

Pociot – mąż ciotki (dzisiaj wujek)
Niewiastka – siostra męża (dziś szwagierka)
Synowica – córka brata w stosunku do innych braci (dzisiaj bratanica)
Świekra – teściowa
Wnukiew, wnęka – wnuczkowie
Bliznek – brat bliźniak
Dziewierz – brat męża (dzisiaj szwagier)

Probant, czyli ja

Każdy, kto chciałby prowadzić badania genealogiczne swojej rodziny, w świetle genealogii staje się probantem, czyli osobą, która stanowi centrum badań, dla której sporządza się wywód przodków.

 

Nasi rodzice oraz ich przodkowie w języku genealogii określani są mianem wstępnych (inaczej ascendentów). Innymi słowy wszyscy przodkowie, dzięki którym jesteśmy na świecie to nasi wstępni. Natomiast nasze dzieci, wnuki, czyli nasi potomkowie to tak zwani zstępni (inaczej descendenci). Nasi przodkowie i nasi potomkowie składają się na poszczególne pokolenia rodziny. Warto pamiętać, że liczba naszych przodków wzrasta proporcjonalnie w każdym pokoleniu. Mamy dwoje rodziców, ale już czworo dziadków, ośmioro pradziadków, szesnaścioro prapradziadków i tak dalej. Żeby nadać określenie dla osoby z pokolenia wcześniejszego od Twoich dziadków, po prostu dodaj słowo „pra” do jego tytułu. Mama bądź ojciec twoich dziadków to prababcia i pradziadek, a ich rodzice to praprababcia i prapradziadek.

 

Ciekawostka genealoga

Obliczono, że cofając się wstecz do dwudziestego piątego pokolenia, mamy aż trzydzieści trzy miliony pięćset pięćdziesiąt cztery tysiące czterystu trzydziestu dwóch przodków (33 554 432). Licząc trzy pokolenia na każdy wiek, to jest to 800 lat wstecz! Warto wiedzieć, że po wszystkich przodkach dziedziczymy jakieś cechy charakteru i uwarunkowania naszego wyglądu.

Po mieczu i po kądzieli

Naszych przodków możemy podzielić na dwie grupy: przodków po mieczu – będą to wszyscy przodkowie ze strony ojca, oraz przodków po kądzieli i wówczas będą to wszyscy przodkowie ze strony matki. Z podziału tego wywodzą się również specjalne określenia, takie jak na przykład babka macierzysta, czyli babka ze strony matki i babka ojczysta, czyli babka ze strony ojca. Podobnie możemy określać innych członków rodziny, na przykład: moja ciotka po kądzieli, pradziadek po mieczu.

Rachunek pokoleń, czyli stopień pokrewieństwa

Pomiędzy wszystkimi członkami rodziny, w zależności od tego czy są to bliżsi, czy dalsi krewni istnieją odpowiednie stopnie pokrewieństwa. Są to liczbowe oznaczenia odległości genealogicznej między dwiema spokrewnionymi osobami. Można je łatwo policzyć, uwzględniając krewnych w linii prostej i krewnych w linii bocznej.
 

W linii prostej, stopień pokrewieństwa równy jest liczbie pokoleń minus jeden. Na przykład:

 

dziadek – pokolenie I

â

ojciec – pokolenie II

â

syn – pokolenie III       3-1=2

 

Dziadek i jego wnuk są krewnymi drugiego stopnia.

 

Metoda obliczania stopnia pokrewieństwa w linii bocznej jest nieco bardziej skomplikowana. W myśl prawa świeckiego stopień pokrewieństwa jest równy sumie osób w obu liniach prostych, aż do wspólnego przodka, bez wliczania samego przodka. Na przykład:

 

Stanisław

å                        æ

Krystyna           Małgorzata  (córki Stanisława)

â                        â

Michał               Krzysztof                

 

Michał i Krzysztof są krewnymi w czwartym stopniu pokrewieństwa, natomiast Michał ze swą ciotką Małgorzatą są krewnymi III stopnia.

 

Ciekawostka genealoga

Kwestię stopni pokrewieństwa inaczej rozpatruje prawo kanoniczne, według którego krewni w linii bocznej tego samego pokolenia są ze sobą spokrewnieni w takim samym stopniu, w jakim każdy z nich jest spokrewniony ze wspólnym przodkiem.