Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Piotr Matywiecki (ur. 1943)

Poeta, eseista, krytyk literacki, bibliotekarz Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego. Autor tomików poetyckich, nagradzanych książek eseistycznych, w tym monografii poświęconej Julianowi Tuwimowi ("Twarz Tuwima"), oraz ważnej w środowisku literackim antologii polskiej poezji pt. "Od początku: Antologia poezji polskiej od średniowiecza do wieku XX".


 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Życie i praca w Warszawie

Piotr Matywiecki urodził się 5 czerwca 1943 roku w Warszawie, mieście, w którym mieszka przez całe życie. Ojciec poety, Anastazy Matywiecki, z wykształcenia prawnik, także tworzył poezję.
 
Autor przez wiele lat pracował jako bibliotekarz w Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego. Był członkiem Rady Bibliotecznej oraz Senatu UW. Tam też na początku lat 80. włączył się w budowanie i działalność NSZZ „Solidarność”, m.in. współredagując „Biuletyn Solidarności UW” w okresie stanu wojennego.
Od 1989 roku Piotr Matywiecki jest członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.
 
W 2013 roku Piotr Matywiecki otrzymał z rąk Prezydenta RP Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski.

Debiut poetycki

Pierwsze wiersze Piotr Matywiecki opublikował już w 1963 roku, ale jego debiutancki tom poezji – Podróż – ukazał się w 1975 roku. Począwszy od pierwszych wierszy poeta ten pozostaje wierny zarówno nurtom, formom, jak i tematom klasycznym, ujmując je w ramy poezji nowoczesnej.

 

Eseistyka

Ważne miejsce w pisarskim dorobku Piotra Matywieckiego zajmuje twórczość eseistyczna. W książce eseistycznej "Kamień graniczny" (1995) autor podnosi temat Holokaustu w aspekcie filozoficznym. Opierając się na dokumentach i dziennikach, ukazuje okrucieństwo oraz nicość tamtego czasu i życia w getcie warszawskim. Książka ta odbiła się szerokim echem w świecie literackim, została również uhonorowana nagrodą Pen Clubu. "Kamień graniczny" jest uważany za najważniejsze i najznakomitsze osiągnięcie literackie Piotra Matywieckiego.  W 2007 roku nakładem Wydawnictwa W.A.B. ukazała się eseistyczna monografia autorstwa Piotra Matywieckiego poświęcona Julianowi Tuwimowi – Twarz Tuwima. Książkę nagrodzono Nagrodą Literacką „Gdynia 2008” w kategorii eseistyka, była także nominowana do Nagrody „Nike”

Poezja Matywieckiego

Od momentu debiutu poeta wydał kilkanaście tomików wierszy. Poezja Matywieckiego jest określana mianem filozoficznej i refleksyjnej. W swoich utworach podejmuje takie tematy, jak czas, przemijanie, Bóg, a także język, rozterki wynikające z nazywania rzeczy oraz próby wyrażenia niewyrażalnego. O przywiązaniu do tradycji i czerpania z jej źródeł świadczą chociażby nadawane przez niego tytuły – czy to poszczególnych utworów (tj. Hiob, Tuwim młody, Lechoń, Horacy, Po Odysei, Rilke, ***[Na każde pokolenie przychodzi godzina]), czy publikowanych książek (Podróż, Poematy biblijne, Nawrócenie Maxa Jacoba, Od początku), jak również odniesienia do klasycznych twórców w postaci zamieszczanych mott bądź dedykacji.

Potwierdzeniem silnego zakorzenienia Matywieckiego w polskiej literaturze jest ponadto antologia polskiej poezji – Od początku (1997). Wybór dokonany przez niego obejmuje utwory powstałe od czasów średniowiecza aż po połowę XX wieku.

Piotr Matywiecki prezentuje ciekawą, oryginalną wizję miasta. Odniesienia i symbole miejskie są dostrzegalne w całej twórczości tego autora. Warszawa stanowi jeden z głównych tematów tomiku Ta chmura powraca, o którym Wydawca napisał: „Poezja miasta – przywołująca jego codzienność, między surową architekturą a rytmem powtarzających się czynności. Poezja dnia – w paradoksalności życia upatrująca swego credo. Poezja pamięci otwarta na zmienność świata”. Miasto powraca również w najnowszym zbiorze Powietrze i czerń.

Za twórczość poetycką Matywiecki był kilkakrotnie nominowany do nagród literackich, m.in. do Nagrody „Nike” za tomy Ta chmura powraca (2005) oraz Powietrze i czerń (2009).

 

W 2011 roku podczas IV edycji Festiwalu "Miasto Poezji" organizowanego przez Ośrodek "Brama Grodzka - Teatr NN" Piotr Matywiecki został uhonorowany nagrodą "Kamień". Nagroda jest przyznawana za wybitny dorobek poetycki. W swej nazwie nawiązuje do tytułu debiutanckiego tomu Józefa Czechowicza, który ukazał się drukiem w 1927 roku w Lublinie.

Przeczytaj mowę laudacyjną dla Piotra Matywieckiego, wygłoszoną przez Leszka Szarugę >>>

Czasopisma i radio

Autor "Kamienia granicznego" współpracował z czasopismami, m.in. z wydawanym w latach 80. w drugim obiegu pismem „Wezwanie”; ponadto publikował w takich wydawnictwach, jak „Więź”, „Twórczość” czy „Powściągliwość i Praca”. Redagował „Tygodnik Literacki” oraz „Potop”.

Od roku 1990 współpracuje również z Polskim Radiem.

Recenzje

Powietrze i czerń

Piotr Stasiak w "Polityce" napisał:
„To kolejny po nagradzanym Ta chmura powraca tomik wierszy Piotra Matywieckiego. Wierszy niełatwych, wieloznacznych i klimatycznych. Autora znów zajmuje kilka dyżurnych w jego twórczości tematów: czas, śmierć, ulotność chwili i zdarzeń. Oraz sprzeczności: istnienie - nieistnienie, stałość - zmienność, bycie - przemijanie. Wszystko to ubrane w kunsztowne i przemyślane klasyczne strofy (…)
Udaje się też dobrze opisać miasto - Matywiecki słynie zresztą jako twórca z nurtu urban poetry. Któż jeszcze potrafi tak opowiedzieć o Warszawie: „miasto obolałe od ulic przechodzonych / place sine od imprez i wieców. / Mały kawałek Ziemi / a tak ludźmi obrażony”[1].
 
 
 
Magdalena Żerek:
"Czytając liryki Matywieckiego ma się wrażenie uczestniczenia w kilku przestrzeniach jednocześnie. Niby oprowadza się tu odbiorcę wiersza po ziemskim świcie, jednak przypomina mu się nieustannie, iż poza nimi, światem i człowiekiem, jest jeszcze coś więcej. I nie chodzi tu o uwznioślanie rzeczy przyziemnych, chodzi raczej o zastanowienie nad sobą, nad swoim istnieniem, chodzi o przypominanie sobie siebie sprzed lat, o zapytanie o swoją przyszłość".
 
 
Juliusz Kurkiewicz w "Gazecie Wyborczej":
„Niech bezosobowy opis/ odzwyczai mnie od przedmiotów/ i wyprowadzi stąd, bo chcę być wolny” - wiersze Matywieckiego leżą na przeciwstawnym biegunie stereotypowych wyobrażeń o liryczności. Na tom „Powietrze i czerń” składają się bezosobowe obrazy o niesłychanej gęstości semantycznej, w których liryczne „ja” poety jest nieobecne albo starannie ukryte. Program poetycki Matywieckiego jest próbą zmierzenia się z kryzysem poezji czy, szerzej, z kryzysem języka, dotkliwie odczutym w obliczu krachu cywilizacji europejskiej. Ten krach obejmuje upadek metafizycznej i religijnej pewności, kres podmiotu, wreszcie - w świecie historycznym - Zagładę jako swe przerażająco realne potwierdzenie. Temu tomowi patronują żywioł nieobecności i kolor żałoby.
„Nad ranem wstaje blask, a nie jest poblaskiem./ Śmieje się pusty, czysty dzień./ Ulice nadmorskie nie mają kierunków,/ ulice podmorskie nie znają morza./ Gdzie idą?/ Poludzkie słowo zamierzchło w bruzdach między falami”. W poezji Matywieckiego dochodzi do kumulacji apokaliptycznych obrazów świata pozaludzkiego albo postludzkiego, w którym pozostały tylko splątane żywioły, nieobserwowane już przez żadne ludzkie oko. W tym świecie szkielety „zwierząt miejscowych” będą wymieszane z „egzotycznymi szkieletami z ogrodów zoologicznych” i „archeologicznych muzeów”, ale nikt nie zwróci uwagi na to „zmylenie przestrzeni i wymieszanie czasu” (…)

W jednym z najwspanialszych wierszy tomu Matywiecki przywołuje Golema. Bezpłodny, niemy stwór ulepiony z gliny przez praskich alchemików u Matywieckiego przemienia się w postać ocaleńca (poety?). Ulepiony z krwi pomordowanych, samotny „krwisty kadłub” wprawdzie „zagoił się cały”, ale może żyć „tylko przez bliznę i ranę”
[2].
 
 

Twarz Tuwima


Marek Radziwon w „Gazecie Wyborczej”:

„O tej książce Piotr Matywiecki, krytyk i poeta, myślał od kilku dziesięcioleci. "Tuwim stał się dla mnie symbolem człowieka żyjącego intensywnie i intensywnie zaświadczającego o tym w poezji. Chciałem chociaż jednego takiego człowieka zrozumieć. Wybrałem właśnie jego, żeby pojąć, jak się objawia pełnia człowieczeństwa - w osobie, w micie i w poezji" - mówi Matywiecki. Napisał wielką monografię Juliana Tuwima, analizował twórczość, poszczególne jej wątki, największe tematy i najważniejsze symbole, dużo miejsca poświęcił biografii poety - od żydowskiej, łódzkiej młodości, przez Skamandra, lata wojny spędzone w Ameryce, aż po czas złudzeń kilku powojennych lat w Polsce”[3].
 

Okładki

 

 

Twórczość

Książki poetyckie:
 
Podróż, Czytelnik, Warszawa 1975.
Struna, Czytelnik, Warszawa 1979.
Płanetnik i śmierć, PIW, Warszawa 1981.
Anioł z ognia i lodu, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1986.
Światło jednomyślne, PIW, Warszawa 1990.
Nawrócenie Maxa Jacoba (zbiór wcześniejszych poprawionych wierszy), Przedświt, Warszawa 1994.
Poematy biblijne, Wydawnictwa Fundacji „Historia pro Futuro”, Warszawa 1995.
Improwizacje i światy, Pracownia, Ostrołęka 1997 (książka została zilustrowana rysunkami autorstwa Piotra Matywieckiego).
Zwyczajna, symboliczna, prawdziwa, OPEN, Warszawa 1998.
Ta chmura powraca, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2005.
Powietrze i czerń, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2009.
Zdarte okładki (zbiór wierszy), Biuro Literackie, Wrocław 2009.
Widownia, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2012.
 
 
Eseje:
 
Kamień graniczny, „Latona”, Warszawa 1994.
Twarz Tuwima, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2007.
Dwa oddechy. Szkice o tożsamości żydowskiej i chrześcijańskiej, Biblioteka Więzi, Warszawa 2010.
Myśli do słów. Szkice o poezji, Biuro Literackie, Wrocław 2013.
Świadomość, Instytut Mikołowski, Mikołów 2014.
 
Antologie:
 
Od początku: Antologia poezji polskiej od średniowiecza do wieku XX. Ułożył Piotr Matywiecki, tomy 1-2, Marabut, Gdańsk 1997.
Maria Konopnicka: Złotniejący świat, wybór Piotr Matywiecki, Biuro Literackie, Wrocław 2010.

Przypisy

[1] Piotr Stasiak, Recenzja książki: Piotr Matywiecki, Powietrze i czerń. Istnienie literata. Wiersze niełatwe, wieloznaczne, „Polityka”, 2 września 2009.

[2] Juliusz Kurkiewicz, Piotr Matywiecki: Wielki krach i słowa, które uczą milczenia, „Gazeta Wyborcza”, 30.07.2010.

[3] Marek Radziwon, Piotr Matywiecki: Twarz Tuwima, „Gazeta Wyborcza”, 15.05.2008.

 

 

Literatura

 

Inni o Matywieckim:

 

 


Znalezione w sieci:

 

Zdjęcia

Wideo

Inne materiały

Słowa kluczowe