Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Pałac Lubomirskich w Lublinie

Na placu Litewskim, pomiędzy pałacami Czartoryskich oraz Gubernialnym, znajduje się pałac Lubomirskich. Historią sięga XVI wieku, wygląd obecny zawdzięcza przebudowie z 1829 roku. Wnętrza zachowały pozostałości bogatego wystroju. Dziś mieści się tu Wydział Politologii UMCS.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Północno-wschodnie naroże placu Litewskiego.
Adres: plac Litewski 3.

Funkcje

Pałac o charakterze reprezentacyjno-mieszkalnym.

Historia

Pałac Lubomirskich, mylnie zwany pałacem Poradziwiłłowskim, sąsiaduje z pałacem Czartoryskich. W XVI wieku stojący tutaj dwór należał do rodziny Firlejów. Najprawdopodobniej był to dwór renesansowy o charakterze obronnym. Z rąk Firlejów przeszedł do rodziny Ostrogskich, a w 1683 roku, za sprawą małżeństwa Teofili Ludwiki Ostrogskiej z Józefem Karolem Lubomirskim, w ręce Lubomirskich.

Pod koniec XVII wieku pałac został przebudowany w stylu barokowej rezydencji. W pracach uczestniczył Tylman z Gameren, architekt Stanisława Herakliusza Lubomirskiego.

Była to budowla jednopiętrowa, z wysokim dachem, z lukarnami i narożnymi alkierzami od północy. W roku 1722 właścicielem został Karol Sanguszko, który wraz z żoną, Marią Anną z Lubomirskich, na stałe przebywał w rezydencji w Lubartowie. Zaniedbany pałac lubelski popadał powoli w ruinę. W czasie konfederacji barskiej uległ spaleniu.

W latach osiemdziesiątych XVIII stulecia pałac należał już do Szeptyckich i coraz bardziej chylił się ku upadkowi. Zniszczony budynek w 1801 roku kupił burmistrz, Beniamin Finke, i przekazał go na własność rządowi. W 1810 roku budynek otrzymał prowizoryczny dach, po czym służył jako pomieszczenie do przechowywania słomy.

W roku 1822 za sprawą decyzji gen. Józefa Zajączka, namiestnika Królestwa Polskiego, pałac przeznaczono na siedzibę Komisji Województwa Lubelskiego. Projekt odbudowy wykonał Jan Stompf. Budynek otrzymał jeszcze jedno piętro, wzniesiono też boczne pawilony, które nadały całej budowli charakter neoklasycystyczny.

Po pożarze w 1829 roku pałac został ponownie odbudowany. Głównym architektem czuwającym na przebudową był Henryk Marconi. Budynkowi nadano charakter neorenesansowy z elementami empire w środkowym ryzalicie. Zlikwidowano także drugie piętro, przywracając w ten sposób dawne proporcje budowli. Boczne skrzydła połączono z korpusem pałacu, a barokowe alkierze przebudowano w wysokie wieże. W takim charakterze pozostaje do dnia dzisiejszego. W roku 1918 budynek przejęło wojsko. Po II wojnie światowej pałac przekazano Uniwersytetowi Marii Curie-Skłodowskiej.

Kalendarium

XVI wiek – w miejscu pałacu istnieje dwór należący do rodziny Firlejów;

1683 – budynek przechodzi w ręce Lubomirskich;
koniec XVII wieku – przebudowa na rezydencję w stylu barokowym, według projektu Tylmana z Gameren;
1768 – pożar pałacu podczas Konfederacji Barskiej;
1801 – zakup pałacu przez Beniamina Finke i przekazanie na własność rządowi;
1810 – pałac otrzymuje prowizoryczny dach, staje się składem na słomę;
1822 – przekazanie budynku na siedzibę Komisji Województwa Lubelskiego;
1829 – pożar pałacu. Odbudowa według projektu Henryka Marconiego;
1918 – przekazanie budynku wojsku;
1945 – przekazanie budynku Uniwersytetowi Marii Curie-Skłodowskiej.

Architekt

Tylman z Gameren, Jan Stompf, Henryk Marconi

Styl

Neorenesans

Opis budynku

Budynek dwukondygnacyjny, trzynastoosiowy, ze skrzydłami bocznymi i wieżami połączonymi z korpusem.



Opracował Krzysztof Janus
Redakcja: Monika Śliwińska
 

Literatura

Gawarecki H., Gawdzik Cz., Lublin. Krajobraz i architektura, Warszawa 1964.

Gawarecki H., O dawnym Lublinie. Szkice z przeszłości miasta, Lublin 1974.

Frąckiewicz A., Prace remontowo-konserwatorskie w Pałacu Lubomirskich przy Placu Litewskim w Lublinie, „Wiadomości konserwatorskie", t. 3 (2001).
Kowalczyk I., Lublin Stare Miasto, Lublin 2005.

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe