Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Oficyna Kossakowskich w Lublinie (1846-1949)

Drukarnia Kossakowskich została założona przez Józefa Kossakowskiego, prowadzona przez jego syna Władysława, następnie jego żonę i córki, a w końcu przez zięcia jednej z nich. Przez cztery pokolenia pozostawała własnością rodziny, aby dopiero w latach 30-tych XX wieku przejść w ręce Jana Jóźwiakowskiego, który był ostatnim prawnym właścicielem drukarni przed jej upaństwowieniem.

 

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

ZAŁOŻYCIEL DRUKARNI JÓZEF KOSSAKOWSKI (1807 – 1857)

Józef Kossakowski przybył do Lublina w 1837 roku. Wcześniej terminował w warszawskiej drukarni Antoniego Gałęzowskiego. W latach 1840 – 1856 dzierżawił razem z innymi wspólnikami Drukarnię Rządową w Lublinie [Weintraub, Fiszel Handelsman, Szabsa Gudfeld]. Od roku 1846 został właścicielem własnej drukarni. Zmarł w 1857 roku w Lublinie i tu też na cmentarzu przy Lipowej jest pochowany. Po jego śmierci drukarnię prowadził syn Władysław. [1]

 

LATA 1846 – 1857: POCZĄTKI DZIAŁALNOŚCI DRUKARNI

W roku 1846 Józef Kossakowski kupił wyposażenie dawnej Drukarni Karola Pruskiego. Rok później (1847) rozpoczęła pracę Oficyna Józefa Kossakowskiego. Mieściła się ona przy ul. Jezuickiej 43 w tym samym lokalu, w którym była Drukarnia Rządowa. W roku 1853 Józef Kossakowski połączył swą drukarnię z Drukarnią Szabsa Gutfelda. W roku 1854 przy jego drukarni zaczęła działać litografia. [2]

 

LATA 1857 – 1870: DRUKARNIA PROWADZONA PRZEZ WŁADYSŁAWA KOSSAKOWSKIEGO

 

Danuta Walkowska: Dalszy rozwój oficyny obserwujemy w latach następnych, gdy po śmierci Józefa w 1857 roku drukarnię przejął jego syn Władysław urodzony w 1833 roku. Pracował on dotychczas w drukarni ojca jako zecer. Koncesję na samodzielne prowadzenie zakładu uzyskał dopiero we wrześniu 1860 roku. Pierwszym ważniejszym posunięciem Władysława Kossakowskiego było przeniesienie drukarni do samodzielnego lokalu, znajdującego się w domu Jana Tymińskiego przy ulicy Krakowskie Przedmieście 194 (obecnie 10). Obok drukarni prowadził tu Kossakowski Skład Materiałów Piśmiennych. Wyposażenie drukarni stanowiła wówczas maszyna zwana w ogłoszeniach reklamowych pośpieszną. Była to maszyna płaska na koło i korbę ręczną, o średnich rozmiarach, wyprodukowana w berlińskiej Fabryce Siegla. Obok tego znajdowały się tu dwie prasy, tzw. polna i polska. (...) Nowy właściciel rozszerzył znacznie produkcję wydawniczą. Obok wydawanych tu wcześniej drobnych druków urzędowych, rozpoczął tłoczenie druków o charakterze handlowym, takich jak nalepki i etykiety na zamówienia lubelskich przemysłowców i rzemieślników. Jednocześnie drukował książki o charakterze religijnym, podręczniki szkolne, a także drobne utwory z literatury pięknej pióra miejscowych literatów. (...) Pierwszym poważniejszym wydarzeniem w produkcji wydawniczej oficyny Kossakowskich był druk „Kuriera Lubelskiego” w latach 1868 – 1869. [3]  W 1869 r. począł wydawać „Kalendarz Lubelski”. Zmarł 29.VII. w Krakowie, pozostawiając drukarnię żonie Michalinie. [4]

LATA 1870 – 1914: DRUKARNIA PROWADZONA W KOLEJNYCH OKRESACH CZASU PRZEZ MICHALINĘ KOSSAKOWSKĄ, PELAGIĘ OSTACHIEWICZ, KAROLINĘ ROGOWSKĄ

 

Danuta Walkowska: Z chwilą śmierci Władysława Kossakowskiego w 1870 roku, w dziejach oficyny rozpoczął się nowy, ważny okres. Objął on lata 1870 – 1914, w czasie których drukarnią zarządzała wdowa po Władysławie, Michalina Kossakowska, a potem jej córki: Pelagia Ostachiewicz i Karolina Rogowska. W historii drukarstwa polskiego nie były to lata łatwe. Od roku 1869 do 1905 funkcjonowała bowiem w Królestwie Polskim cenzura prewencyjna, która oddziaływała hamująco na rozwój ruchu wydawniczego. (...) Do 1883 roku drukarnia pracowała jeszcze pod firmą Władysława, a dopiero później pod firmą Michaliny. Zakład ten nadal znajdował się w wynajmowanym lokalu przy ul. Krakowskie Przedmieście nr 194 (obecnie 10).  (...)

Kontynuacji dzieła Michaliny Kossakowskiej podjęła się w październiku 1894 roku córka Władysława i Michaliny, Pelagia.

Zakład nadal miał swoją siedzibę w domu przy ul. Krakowskie Przedmieście nr 194 (obecnie 10). [5]

Pod koniec XIX w. Pelagia częściowo zmodernizowała drukarnię. (…) Po śmierci Pelagii Ostachiewicz w 1907 roku, drukarnię przejęła jej siostra Karolina z Kossakowskich Rogowska mieszkająca stale w Warszawie. Zarządzała drukarnią przez okres 7 lat do roku 1914, kiedy z pomocą pośpieszył jej zięć, lubelski kupiec Tadeusz Korwin Wierzbicki. [6]

 

Dodajmy jeszcze, że z chwilą przejęcia drukarni przez Michalinę Kossakowską (1870 r.) zaczęła ona działać pod jej imieniem. Nazwa firmy wydawniczej i drukarskiej „M. Kossakowska” została do końca jej istnienia (tj. do roku 1949).

LATA 1914 – 1930: DRUKARNIA PROWADZONA PRZEZ TADEUSZA WIERZBICKIEGO

Dzięki zaangażowaniu Wierzbickiego drukarnia rozwijała się i różnorodnością produkcji wydawniczej nie ustępowała Drukarni Państwowej czy Zakładom Graficznym Pietrzykowskiego. Najprawdopodobniej już po zakończeniu wojny Wierzbicki przeniósł drukarnię pod adres Bernardyńska 15. W roku 1930 Tadeusz Wierzbicki zmarł. [7]

 

LATA 1930 – 1939: DRUKARNIA PROWADZONA PRZEZ JANA JÓŹWIAKOWSKIEGO

Po śmierci Wierzbickiego drukarnią kierował Jan Jóźwiakowski. Pierwszą ważną jego decyzją było przeniesienie drukarni do lokalu przy ul. Bernardyńskiej 24. Wkrótce też zakupił nowe czcionki. W 1939 roku Jóźwiakowski został właścicielem Drukarni. [8]

 

LATA 1939 – 1944: WYPOSAŻENIE DRUKARNI PRZENIESIONE DO DRUKARNI NIEMIECKIEJ

Po wkroczeniu Niemców do Lublina zakład został zamknięty a maszyny skonfiskowane. Całe wyposażenie przeniesiono na ulicę Wieniawską 6, gdzie powstała drukarnia prowadzona przez Niemców. [9]

 

LATA 1944 – 1949: OSTATNI OKRES DZIAŁALNOŚCI DRUKARNI

Po wyzwoleniu Lublina w 1944 roku w drukarni na Wieniawskiej drukowany był „Dziennik Ustaw Rzeczpospolitej Polskiej”. W 1945 roku w lipcu Jóźwiakowski wznowił działalność drukarni pod szyldem „M. Kossakowskiej” w lokalu przy ulicy Bernardyńskiej 20. W 1949 roku zakład został upaństwowiony i włączony do Lubelskich Zakładów Graficznych. [10]

Podsumowanie działalności Drukarni Kossakowskich

 

Danuta Walkowska: Pierwszym objętościowo poważniejszym przedsięwzięciem tej drukarni były drukowane tu w latach 1851 – 1854 dwa wydawnictwa diecezji lubelskiej: „Ordo Divini” i „Catalogus Universi Cleri”. Największym jej osiągnięciem wydawniczym był druk książki Zofii Ścisłowskiej pt. „Powieści dla dzieci, na tle miejscowych zdarzeń osnute”, zawierającej zbiór opowiadań ilustrowanych litografiami Lublina. Ukazała się ona w 1854 roku. [11]

 

Powieść dla dzieci, na tle miejscowych zdarzeń osnuta, Zofia Ścisłowska
Kalendarz Lubelski na rok 1894
Wydawnictwa periodyczne w Lublinie. Zebrał Rafał Lubicz

>>> czytaj więcej o książce Zofii Ścisłowskiej 

 

Danuta Walkowska: Na szczególną uwagę zasługuje „Kalendarz Lubelski”, wychodzący w latach 1869–1924. Był on jednym z największych osiągnięć wydawniczych tej drukarni. [12]

 

Łączył w sobie charakter almanachu historyczno-literackiego oraz informatora o mieście i regionie. Ozdobą kalendarza były piękne ilustracje.

>>> czytaj więcej w Historia lubelskich kalendarzy – Kalendarz Lubelski

 

Ważne miejsce w działalności wydawniczej oficyny Kossakowskich zajmował druk niektórych lubelskich periodyków. Były to w kolejności: „Kurier Lubelski” (1868–1869), „Gazeta Lubelska” (1876–1878), „Głos Lubelski” (1913–1914). W okresie I wojny światowej drukarnia wydawała „Kurier Lubelski. Tygodnik społeczno-ekonomiczny, popularno-naukowy i literacki”, będący organem lubelskich socjalistów. W sumie ukazało się 40 numerów. Do czasów współczesnych zachował się 3. numer pisma z 1 stycznia 1916 roku. [13]

 

 

Opracowanie Tomasz Pietrasiewicz
Redakcja: Alicja Magiera, Agnieszka Wiśniewska

 

Przypisy

[1] Słownik pracowników książki polskiej, red. Irena Treichel, Warszawa 1972, s. 447.

[2] Słownik pracowników książki polskiej, red. Irena Treichel, Warszawa 1972, s. 447.

[3] Danuta Walkowska, Drukarnia Kossakowskich, [w:] Studia z dziejów drukarstwa i księgarstwa w Lublinie w XIX i XX wieku, red. Bartłomiej Szyndler, Lublin 1988, s. 128.

[4] Słownik pracowników książki polskiej, red. Irena Treichel, Warszawa 1972, s. 447.

[5] Danuta Walkowska, Drukarnia Kossakowskich, [w:] Studia z dziejów drukarstwa i księgarstwa w Lublinie w XIX i XX wieku, red. Bartłomiej Szyndler, Lublin 1988, s. 128-131.

[6] Danuta Walkowska, Drukarnia Kossakowskich, [w:] Studia z dziejów drukarstwa i księgarstwa w Lublinie w XIX i XX wieku, red. Bartłomiej Szyndler, Lublin 1988, s. 132.

[7] Danuta Walkowska, Drukarnia Kossakowskich, [w:] Studia z dziejów drukarstwa i księgarstwa w Lublinie w XIX i XX wieku, red. Bartłomiej Szyndler, Lublin 1988, s. 145.

[8] Danuta Walkowska, Drukarnia Kossakowskich, [w:] Studia z dziejów drukarstwa i księgarstwa w Lublinie w XIX i XX wieku, red. Bartłomiej Szyndler, Lublin 1988, s. 145.

[9] Danuta Walkowska, Drukarnia Kossakowskich, [w:] Studia z dziejów drukarstwa i księgarstwa w Lublinie w XIX i XX wieku, red. Bartłomiej Szyndler, Lublin 1988, s. 145.

[10] Danuta Walkowska, Drukarnia Kossakowskich, [w:] Studia z dziejów drukarstwa i księgarstwa w Lublinie w XIX i XX wieku, red. Bartłomiej Szyndler, Lublin 1988, s. 145.

[11]Danuta Walkowska, Drukarnia Kossakowskich, [w:] Studia z dziejów drukarstwa i księgarstwa w Lublinie w XIX i XX wieku, red. Bartłomiej Szyndler, Lublin 1988, s.127-128.

[12] Danuta Walkowska, Drukarnia Kossakowskich, [w:] Studia z dziejów drukarstwa i księgarstwa w Lublinie w XIX i XX wieku, red. Bartłomiej Szyndler, Lublin 1988, s. 132.

[13] Danuta Walkowska, Drukarnia Kossakowskich, [w:] Studia z dziejów drukarstwa i księgarstwa w Lublinie w XIX i XX wieku, red. Bartłomiej Szyndler, Lublin 1988, s. 145.

 

Literatura

Słownik pracowników książki polskiej, red. Irena Treichel, Warszawa 1972.

Walkowska Danuta, Drukarnia Kossakowskich, [w:] Studia z dziejów drukarstwa i księgarstwa w Lublinie w XIX i XX wieku, red. Bartłomiej Szyndler, Lublin 1988.