Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Młyn parowy „Piaski” w Lublinie

Nazwa młyna wywodziła się od Piask Żydowskich, przedmieścia Lublina. Od młyna „Piaski” pochodzi z kolei ulica Młyńska wytrasowana w 1915 roku.

 

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

LokalizacjaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

ulica Młyńska 13

FunkcjeBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

młyn parowy, następnie młyn elektryczny

HistoriaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Młyn powstał w latach 90. XIX wieku jako własność Mordki Blechtana i Moszka Erlicha. Nazwa "Piaski" wywodziła się od nazwy całego przedmieścia Lublina – Piaski Żydowskie (Kazimierz), gdzie posesja młyńska nosiła numer 864. W 1915 roku wytrasowano ulicę noszącą nazwę Młyńska od zlokalizowanego tu młyna.

W 1896 roku właściciele młyna parowego zwrócili się do władz miejskich o elektryczne oświetlenie młyna, niestety bez dołączenia planów. Powtórnie, po rozbudowie zakładu, wystąpili o to w 1909 roku, dołączając rzuty budynków bez elewacji.

Z dołączonych planów wynika, że na działce stał wówczas młyn pięciokondygnacyjny oraz trójkondygnacyjna część składów zbożowych, poza tym parterowy dom i stajnia - nieistniejące. Na osi młyna, od północy, dostawiona była parterowa maszynownia, kocioł parowy i komin. W 1919 roku po wschodniej stronie młyna dobudowano parterowy tartak - również nieistniejący.

W 1925 roku nastąpiło ustawienie stałego kotła parowego.

W okresie międzywojennym rozbudowie uległy składy doprowadzone aż do ulicy Młyńskiej. Na szczycie piętrowego budynku od ulicy widnieje wprawdzie data 1939, ale była to tylko adaptacja części skrajnej na biuro i mieszkanie, gdyż w 1939 roku powstała już tylko motorownia (bez wartościowych cech architektonicznych), rozbudowująca kompleks parterowych przybudówek na osi młyna. Był on wtedy w posiadaniu Berka Ślimaka nosząc numer administracyjny Młyńska 7 (obecnie 13). Nastąpiła zatem zmiana młyna na motorowy.

W okresie okupacji młyn został zajęty przez Niemców i przerobiony na młyn elektryczny. Po II wojnie światowej upaństwowiony obiekt oddano w użytkowanie Zakładom Młynarskim.

KalendariumBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

około 1890 – powstanie młyna
1919 – dobudowa tartaku
1925 – instalacja kotła parowego
po 1945 – upaństwowienie zakładu

OpisBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Młyn murowany, otynkowany, pięciokondygnacjowy, kryty spłaszczonym dachem dwuspadowym pobitym blachą o murowanych, niewyodrębnionych, ślepych szczytach. Elewacje krótsze trójosiowe, bez podziałów; dłuższe jedenastoosiowe, rozczłonkowane wielkoporządkowymi podziałami ramowymi. Symetrycznie rozmieszczone osie prostokątnych otworów okiennych bez obramień, poza ceglaną niegdyś opaską w nadprożu, obecnie otynkowaną.
Podobne cechy architektoniczne na dwupiętrowej części składowej, krytej dwuspadowo oraz jej jednopiętrowym przedłużeniu ku ulicy. Trójosiowa elewacja od ulicy zwieńczona jest szczytem wyodrębnionym profilowanym gzymsem z simą. Szczyt gładki, ślepy, z datą 1939.
Na parterze dwa okna prostokątne bez obramień, skrajne wschodnie ślepe; na pierwszym piętrze większe dwudzielne okna współczesne przerywające gzyms u podstawy szczytu.
Parterowe przybudówki na osi młyna kryte osobnymi daszkami dwuspadowymi; posiadają skromną dekorację z fryzem arkadkowym.

Wnętrze młyna pierwotnie jednoprzestrzenne w każdej kondygnacji, stropy wsparte słupami; obecnie częściowo przebudowane.

Stan zachowaniaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

1995 rok
Młyn zachowany w pierwotnym rzucie i bryle, z bardzo skromną, być może zubożoną, dekoracją. Brak urządzeń pierwotnych we wnętrzach; komin kotła parowego rozebrany. Na działce dawne składy zbożowe z końca XIX wieku, obecnie posiadają odrębny numer administracyjny Młyńska 15.

2009 rok
Elewacja odnowiona (kolor żółty), w dobrym stanie. Część szyb wybita. Otoczenie głównego budynku zaniedbane.
 
Opracowała Jadwiga Czerepińska
Uzupełnienia: Piotr Sugier

 

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Czerepińska J., Młyn parowy "Piaski" ul. Młyńska 13, [w:] Czerepińska J., Michalska G., Studziński J., Katalog architektury przemysłowej w Lublinie, t. I cz. II, s. 20, maszynopis opracowany na zlecenie Państwowej Służby Ochrony Zabytków, Lublin 1995.