Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Młyn parowy „Piaski” w Lublinie

Nazwa młyna wywodziła się od Piask Żydowskich, przedmieścia Lublina. Od młyna „Piaski” pochodzi z kolei ulica Młyńska wytrasowana w 1915 roku.

 

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

ulica Młyńska 13

Funkcje

młyn parowy, następnie młyn elektryczny

Historia

Młyn powstał w latach 90. XIX wieku jako własność Mordki Blechtana i Moszka Erlicha. Nazwa "Piaski" wywodziła się od nazwy całego przedmieścia Lublina – Piaski Żydowskie (Kazimierz), gdzie posesja młyńska nosiła numer 864. W 1915 roku wytrasowano ulicę noszącą nazwę Młyńska od zlokalizowanego tu młyna.

W 1896 roku właściciele młyna parowego zwrócili się do władz miejskich o elektryczne oświetlenie młyna, niestety bez dołączenia planów. Powtórnie, po rozbudowie zakładu, wystąpili o to w 1909 roku, dołączając rzuty budynków bez elewacji.

Z dołączonych planów wynika, że na działce stał wówczas młyn pięciokondygnacyjny oraz trójkondygnacyjna część składów zbożowych, poza tym parterowy dom i stajnia - nieistniejące. Na osi młyna, od północy, dostawiona była parterowa maszynownia, kocioł parowy i komin. W 1919 roku po wschodniej stronie młyna dobudowano parterowy tartak - również nieistniejący.

W 1925 roku nastąpiło ustawienie stałego kotła parowego.

W okresie międzywojennym rozbudowie uległy składy doprowadzone aż do ulicy Młyńskiej. Na szczycie piętrowego budynku od ulicy widnieje wprawdzie data 1939, ale była to tylko adaptacja części skrajnej na biuro i mieszkanie, gdyż w 1939 roku powstała już tylko motorownia (bez wartościowych cech architektonicznych), rozbudowująca kompleks parterowych przybudówek na osi młyna. Był on wtedy w posiadaniu Berka Ślimaka nosząc numer administracyjny Młyńska 7 (obecnie 13). Nastąpiła zatem zmiana młyna na motorowy.

W okresie okupacji młyn został zajęty przez Niemców i przerobiony na młyn elektryczny. Po II wojnie światowej upaństwowiony obiekt oddano w użytkowanie Zakładom Młynarskim.

Kalendarium

około 1890 – powstanie młyna
1919 – dobudowa tartaku
1925 – instalacja kotła parowego
po 1945 – upaństwowienie zakładu

Opis

Młyn murowany, otynkowany, pięciokondygnacjowy, kryty spłaszczonym dachem dwuspadowym pobitym blachą o murowanych, niewyodrębnionych, ślepych szczytach. Elewacje krótsze trójosiowe, bez podziałów; dłuższe jedenastoosiowe, rozczłonkowane wielkoporządkowymi podziałami ramowymi. Symetrycznie rozmieszczone osie prostokątnych otworów okiennych bez obramień, poza ceglaną niegdyś opaską w nadprożu, obecnie otynkowaną.
Podobne cechy architektoniczne na dwupiętrowej części składowej, krytej dwuspadowo oraz jej jednopiętrowym przedłużeniu ku ulicy. Trójosiowa elewacja od ulicy zwieńczona jest szczytem wyodrębnionym profilowanym gzymsem z simą. Szczyt gładki, ślepy, z datą 1939.
Na parterze dwa okna prostokątne bez obramień, skrajne wschodnie ślepe; na pierwszym piętrze większe dwudzielne okna współczesne przerywające gzyms u podstawy szczytu.
Parterowe przybudówki na osi młyna kryte osobnymi daszkami dwuspadowymi; posiadają skromną dekorację z fryzem arkadkowym.

Wnętrze młyna pierwotnie jednoprzestrzenne w każdej kondygnacji, stropy wsparte słupami; obecnie częściowo przebudowane.

Stan zachowania

1995 rok
Młyn zachowany w pierwotnym rzucie i bryle, z bardzo skromną, być może zubożoną, dekoracją. Brak urządzeń pierwotnych we wnętrzach; komin kotła parowego rozebrany. Na działce dawne składy zbożowe z końca XIX wieku, obecnie posiadają odrębny numer administracyjny Młyńska 15.

2009 rok
Elewacja odnowiona (kolor żółty), w dobrym stanie. Część szyb wybita. Otoczenie głównego budynku zaniedbane.
 
Opracowała Jadwiga Czerepińska
Uzupełnienia: Piotr Sugier

 

Literatura

Czerepińska J., Młyn parowy "Piaski" ul. Młyńska 13, [w:] Czerepińska J., Michalska G., Studziński J., Katalog architektury przemysłowej w Lublinie, t. I cz. II, s. 20, maszynopis opracowany na zlecenie Państwowej Służby Ochrony Zabytków, Lublin 1995.