Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Michał Denar „Plan Lublina” z 1875 roku

Druga połowa XIX wieku to okres intensywnego rozwoju miasta. Procesy uprzemysłowienia powodują też zmiany demograficzne. Znaczna dynamika zmian skłoniła władze miasta do opracowania planu regulacyjnego i nowej koncepcji rozwoju przestrzennego Lublina.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

„Plan Lublina”

Druga połowa XIX wieku to okres intensywnego rozwoju miasta. Procesy uprzemysłowienia spowodowały też zmiany demograficzne. Do miasta napłynęła ludność (Lublin w tym czasie liczył ok. 30 tysięcy mieszkańców), a w 1862 roku zlikwidowano getto, co spowodowało, że Żydzi zaczęli intensywnie poszukiwać miejsc pod zabudowę. Przed ostatnią ćwiercią dziewiętnastego stulecia w mieście działały liczne zakłady – kopalnie kamienia, wytwórnie maszyn rolniczych, fabryka wyrobów miedzianych, manufaktura tytoniu, browary i inne zakłady. Znaczna dynamika zmian skłoniła władze miasta do opracowania planu regulacyjnego i nowej koncepcji rozwoju przestrzennego Lublina. W tym celu został zatrudniony geometra Michał Denar, a pochodną jego prac jest m.in. prezentowany plan.

Plan, w skali ok. 1:20 000, przedstawia mniejszy obszar niż poprzednie opracowania. Teren ograniczony jest tylko do samego miasta. Obszary o zwartej zabudowie oznaczone są za pomocą ukośnej szrafury, naniesione są też niektóre z budynków. Ważniejsze z nich zostały ponumerowane i osobno opisane. Większość z nich to kościoły. Wśród obiektów sakralnych zwraca uwagę budynek, który pojawia się po raz pierwszy na tym właśnie planie. Chodzi mianowicie o cerkiew na placu Litewskim, której budowę ukończono w 1876 roku. Co ciekawe, nie jest to jedyny budynek, który umieszczono na planie mimo faktu, iż nie został on jeszcze ukończony. Na prawym brzegu Bystrzycy naniesiono linię kolejową oraz budynek dworca, choć inauguracja połączeń kolejowych nastąpiła w 1877 roku, dwa lata po wydaniu planu.

Pozostała (niezabudowana) przestrzeń miejska jest przedstawiona jako różnorodne tereny zielone, nadrzeczne łąki, zorganizowane skwery, ogrody oraz podmiejskie pola. Zwraca uwagę szczegółowo przedstawiony Ogród Saski, z dokładną siecią alejek spacerowych. Widoczny jest też park na Bronowicach.

Znakiem czasów i ilustracją sytuacji politycznej jest napis, umieszczony w prawym dolnym rogu - zezwolenie carskiego cenzora na publikację planu.

Plan został wydany, jak głosi podtytuł, „nakładem S. Arcta”. Stanisław Arct, księgarz (księgarnie otworzył jeszcze w latach 30. XIX wieku) i wydawca, nie zarządzał już wtedy swoją firmą. Po powstaniu styczniowym przekazał ją bratankowi Michałowi. Prezentowany plan został także wykorzystany w książce wydawnictwa Arcta - przewodniku po Lublinie autorstwa Władysława Zielińskiego.

Oryginał planu znajduje się w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej im. H. Łopacińskiego w Lublinie (sygn. 6/VI).

Opracowanie: Kamil Nieścioruk

Przypisy

Literatura:

Nieścioruk Kamil, Palcem po planie, Scriptores, nr 29, s. 52– 58.

Zieliński Władysław, Opis Lublina jako Przewodnik dla zwiedzających miasto i jego okolic, Nakładem Księgarni S. Arcta, Lublin 1876.