Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

„Lucifer” (1921–1922)

W grudniu 1921 roku ukazał się w Lublinie pierwszy numer pisma o charakterze literackim „Lucifer”. Drugi (i ostatni) numer pisma wyszedł w marcu 1922 roku. Wśród założycieli pisma byli Konrad Bielski i Wacław Gralewski. Autorem projektów okładek był Jan Wydra. Redakcja mieściła się przy ulicy Bernardyńskiej L. 18 m. 7 (zapis adresu oryginalny). „Lucifer” drukowany był w Drukarni Udziałowej przy pl. Litewskim 1.

 

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Narodziny pisma

Konrad Bielski:

„Inicjatywa wydawania pisma powstała wśród grupy studentów Uniwersytetu Lubelskiego, grupa była nieliczna, kilkuosobowa, lecz o dużych ambicjach i bardzo pewna siebie. [...] Na długo jeszcze przed ukazaniem się pierwszego numeru po mieście zaczęły krążyć różne gadki na temat naszego pisma [...]. Co prawda, to niewiele jeszcze widziano, ale przypuszczano coś niedobrego, a sytuacji nadawał specjalnej pikanterii fakt, że głównymi sprawcami tego bluźnierstwa, czy też herezji, mieli być wychowankowie Katolickiego Uniwersytetu”.
Konrad Bielski, Most nad czasem, Lublin 1963, s. 91–96.

Wacław Gralewski:

„Naładowany byłem pomysłami literackimi i projektami wydawniczymi. Pierwsze wyładowanie młodzieńczej energii twórczej przybrało postać osławionego «Lucifera». [...] «Lucifer» był młodzieńczą, nieprzemyślaną improwizacją, na której treść złożyły się przypadkowe materiały. Miał charakter gromu, który był piorunem – huczał, i to szeroko, ale nie uderzał. A nam się roiły burze i orkany, które by zmiotły dotychczasowe tradycje i wyłoniły nowe kształty. Namiętne dyskusje toczyliśmy co dnia”.
Wacław Gralewski, Stalowa tęcza, Warszawa 1968, s. 36.

Numer 1 (grudzień 1921)

Andrzej Chudzik:

  • [Z  zawartości pierwszego «Lucifera»] można się zorientować, że pismo miało charakter bardzo ogólny. Nawiązywało do prometeizmu i lucyferyzmu znanych nam przecież z romantycznego i modernistycznego wzorca poety i sztuki na piedestale. W gruncie rzeczy «Lucifer» dość popularnymi frazesami literackimi usiłował zatuszować fakt braku jasnego i sprecyzowanego programu literackiego. [...] Po wydaniu pierwszego numeru «Lucifera» członkowie redakcji rozstali się, poróżnieni o poziom literacki materiałów do następnego numeru pisma.

Andrzej Chudzik, Lubelskie podzwonne Młodej Polski [w:] „Poezja” nr 11/12 1978, s. 72.

 

        

 

Ulotka reklamowa „Lucifera” – manifest

O zawartości pierwszego numeru i intencjach przyświecających redaktorom [możemy wyczytać] z ulotki reklamowej:


Chcemy się wypowiedzieć – młodości naszej zapał rękojmią niech Wam będzie i wiarą niech Was natchnie w siły nasze nieznane, niewykorzystane, a szukające.
Kierunków nowych nie tworzym, a wiecznej tylko tęsknocie za Niedoścignionym, pragniemy ludziom ognia boskiego skraść.
Sami ciemni jeszcze światła po omacku szukając imienia wzywamy światłonoścy, na sztandarze imię owo wypisując.
Młodzi – młodych ku sobie garniemy, a każdemu, co Piękno umiłował i w poszukiwaniach Niedoścignionego próby czyni – miejsce u siebie ofiarujemy.
Bywajcie Ci, którzy szukacie.


Andrzej Chudzik, Lubelskie podzwonne Młodej Polski [w:] „Poezja” nr 11/12 1978, s. 71–73.

Skandal związany z 1. numerem „Lucifera”

Andrzej Chudzik:

„Już sama nazwa tego pierwszego w Lublinie pisma literackiego była prowokacją obyczajową o posmaku skandalicznym, szczególnie dla endeckich władz miasta i ich klerykalnych zauszników. Pismo [...] ukazało się w grudniu 1921 roku i natychmiast uległo konfiskacie za wiersz Konrada Bielskiego Dytyramb szatański.
Inkryminowany utwór, w atmosferze narastającego skandalu jeszcze przed ukazaniem się pierwszego numeru, obrażał zdaniem władz uczucia religijne, [...]. Miejscowe władze endeckie na czele z wojewodą Moskalewskim uczyniły wszystko, by pismo nie ujrzało światła dziennego. Cały nakład pierwszego numeru skonfiskowano jeszcze przed skierowaniem go do kolportażu [...]".
Andrzej Chudzik, Lubelskie podzwonne Młodej Polski [w:] „Poezja” nr 11/12 1978, s. 70.

 

czytaj więcej >>> o skandalu literackim związanym z pismem „Lucifer”

Numer 2–4 (marzec 1922)

Pismo ukazało się już z nowym podtytułem „miesięcznik artystyczno-literacki”. Nastąpiły również zmiany w zespole redakcyjnym. Zerwali z „Luciferem” Konrad Bielski i Wacław Gralewski a wydawcą i redaktorem został Stanisław Zakrzewski. Ten numer również, tak jak poprzedni, drukowany był w Drukarni Udziałowej.
Redakcja i administracja „Lucifera” mieściła się nadal przy ul. Bernardyńskiej.
„Lucifer” (2–4) był dobrze zredagowany, obszerniejszy od pierwszego numeru i intelektualnie ciekawszy. Nie towarzyszyła mu już jednak atmosfera skandalu, tak więc mieszkańcy Lublina nie okazywali mu większego zainteresowania – w konsekwencji pismo upadło.
Ireneusz Julian Kamiński, Życie artystyczne w Lublinie 1901–1926, Lublin 2000, s. 205.

 

 

Podsumowanie historii „Lucifera”

Podsumowaniem historii „Lucifera” niech będą słowa krytyka Andrzeja Chudzika:

„Na wydaniu 2. numeru «Lucifera» zakończyła się «lucyferyczna» epopeja w Lublinie. Dzięki niej zauważono kształtujące się środowisko literackie, o czym świadczy wzmianka samego Żeromskiego w Snobizmie i postępie, zaś dokonania twórcze pierwszych lat niepodległości zaowocować miały już niebawem powstaniem grupy poetyckiej Reflektora i dalszym rozwojem młodej literatury, która w latach trzydziestych zajmie jedno z ważniejszych miejsc na mapie kulturalnej kraju”.


Andrzej Chudzik, Lubelskie podzwonne Młodej Polski [w:] „Poezja” nr 11/12 1978, s. 73.

 

Opracował Tomasz Pietrasiewicz
Redakcja: Alicja Magiera, Agnieszka Wiśniewska

Na łamach „Lucifera”

Czasopismo literackie „Lucifer”, pomyślane jako pismo literacko-artystyczne (być może w nawiązaniu do wiersza Tadeusza Micińskiego Lucifier a także samej postaci twórcy obdarzonego niesamowitą wyobraźnią, odwagą i ekstrawagancją artystyczną), ukazywało się w latach 1921–1922 pod redakcją Dziewanny Włodarskiej. Sama zapowiedź wydania takiego tytułu wzbudziła sporo kontrowersji, może nie tyle literackich, co moralnych. Pismo w założeniu miało być eksplozją energii twórczej literackiego Lublina a okazało się pismem bardzo ogólnym i nieprzemyślanym, bez jasnego programu literackiego. Dzięki niemu zauważono jednak kształtujące się młode środowisko literackie Lublina, czujące potrzebę samookreślenia się i rozpoznania siebie wśród innych. Pismo publikowało poezje studentów Uniwersytetu Lubelskiego (od prometeizmu do lucefyryzmu). Termin Lucyferyzm to „pojęcie mocy, które w najgłębszych ciemnościach naszych świecą, jako nadświadome. Wprawdzie od tego świecenia ciarki po skórze przechodzą, a mózg przeciętnego konsumenta tlenu wybiera się na spacer, z którego nie wraca w całości”– T. Miciński. W przypadku tego pisma odnajdziemy jedynie mieszankę elementów romantyczno-modernistycznych.
Wiersze publikowali w nim m.in.: Konrad Bielski (w wierszu Dytyramb szatański podpisany jako Wicher Huraganowicz), Wacław Gralewski, Stanisław Grudziński, Czesław Bobrowski, Józef Czechowicz, Dziewanna Włodarska. Artykuł wstępny Lucifier jawi się... autorstwa Wacława Gralewskiego.

Opis bibliograficzny czasopisma

Tytuł: „Lucifer” miesięcznik literacki.
Redaktor i wydawca: Dziewanna Włodarska (1921–1922); od nr 2/4 redaktor i wydawca: Stanisław Zakrzewski.
Miejsce wydania: Lublin, Drukarnia Udziałowa.
Format: 31 cm.
Numeracja: R. 1, 1921, nr 1–R .2, 1922, nr 2/4.
Uwagi: w numerze 2/4 (1922) podtytuł „miesięcznik artystyczno-literacki”.
Okładka (grafika): rysował Jan Włodarski (pomysł rysunku Jan Wydra, malarz); okładka nr 2/4: rysował Jan Wydra.

 

Opracowała: Anna Wojtysiak
Redakcja: Monika Śliwińska

„Lucifer”. Spis zawartości

nr 1, grudzień 1921 rok
Lucifer jawi się...
Wicher Huraganowicz, Dytyramb szatański
N.L. Jotte, Inwokacja
Wacław Gralewski, Halucynacja
Kazimierz Lubicz, My
Dziewanna Włodarska, Witraże
Solo, Z cyklu: Ukośne promień
Parcival, Zwid. Z cyklu: Demon
J. Zakrzewska, Ave
Giosne Carducci, Trzeci zbiór od barbarzyńskich. Egle. Tłumaczył: N. L. Jotte
Kazimierz Lubicz, Wesołki, sztukmistrze i mecenasy
Tadeusz Nałęcz, List o sztuce młodej
 

nr 2-4, R. II (marzec 1922)
Tadeusz Lubicz, Sztuka wschodzącego słońca
N.L. Jotte, Pieśń Lucifera

Tadeusz Nałęcz, Metalowiec, Igraszki z niebem, Salon
Sergiusz Jesienin, Towarzysz, przekład Karola Winawera
Tadeusz Nałęcz, Walka z subiektywizmem w najnowszej sztuce francuskiej
Nicolas Beauduin, L'Homme-Cosmogonique, tłum. Jan Lipka, Nowe Piękno, Powroty, Wyżej, Ku najpełniejszemu życiu
Kazimierz Lubicz, Człowiek – Bóg, Wiec, Łkanie. Z cyklu: Pastele, Śmiech. Z cyklu: Pastele, Szary świt
Dziewanna Włodarska, Ze swym niewielkim talentem, Kasztany, Czerwone plamy, Przedwiośnie
Jan Brzechwa, Cztery dni, Bunt
Jerzy Slężan, Oczekiwanie, Szych
Tadeusz Zych, Ninuchnie, Ariodal, Coś
N.L. Jotte, Parę słów o nas i o kierunku antyreligijnym w poezji
Luiza Ackermann, Poezje filozoficzne. Do komety z r. 1861, Myśli samotnicy, tłum. N.L. Jotte
Janina Zakrzewska, Andre Julien o teatrze komunistycznym w Rosji
Postęp muzyki orkiestralnej
Teatr
Plastyka
Młodzi i najmłodsi
Przeczy różne
Odpowiedzi redakcji

„Lucifer” w bibliotekach

Biblioteka Narodowa
(sygn. P23050, P73338)
R. 2 (1922), nr 2–4
 
Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. H. Łopacińskiego
(sygn. 1026c, Mf 389)
R. 1921, nr 1
R. 1922, nr 2–4
 
Biblioteka UMCS
Brak
 
Biblioteka KUL
(sygn. V-4838)
R. 2 (1922), nr 2–4

Przypisy

 

 

 

Literatura

Bielski K., Most nad czasem, Lublin 1963.

Chudzik A., Lubelskie podzwonne Młodej Polski /w:/ Poezja nr 11/12, 1978.

Gralewski W., Stalowa tęcza, Warszawa 1968.

Kamiński I.J., Życie artystyczne w Lublinie 1901-1926, Lublin 2000, s. 205.