Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Lublin Jagiełły 1385–1434

Pojawienie się w państwie polskim nowej dynastii panującej znacznie wpłynęło na historię i rozwój koziego grodu. Za Jagiellonów nadeszły dla Lublina najlepsze i najpomyślniejsze czasy.
Wielką szansą dla miasta stała się zawarta w 1385 roku unia Polski z Litwą. Wtedy po raz pierwszy w swoich dziejach Lublin był miejscem wydarzenia o międzynarodowym znaczeniu.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Ważne daty

1386 – spisanie umowy ślubnej Jadwigi i Jagiełły
1389 – wzniesienie ratusza
1392 – prawo składu i przywilej na szesnastodniowe jarmarki
1401 – pieczęć miejska „Sigillum Civitatis Lubliniensis”
1405 – zwolnienie kupców lubelskich od cła
1421 – przyjęcie na lubelskim zamku posłów z Czech

Umowa ślubna

Lublin odegrał znaczną rolę w toczących się w kraju pertraktacjach o rękę królewny Jadwigi Andegaweńskiej dla litewskiego pogańskiego władcy Jagiełły (z litewskiego – Jogajły). Już w kwietniu 1383 roku Jagiełło i Skirgiełło – wówczas jeszcze książęta litewscy – nadali kochanym naszym mieszczanom lubelskim przywilej na korzystny handel z Litwą.
Czternastego sierpnia 1385 roku spisano w Krewie dokument zawierający zobowiązania litewskie względem państwa polskiego. Niezbyt słusznie uważa się go za właściwy akt unii, w rzeczywistości były to wprawdzie postanowienia decydujące, lecz dopiero wstępne. Jedenastego stycznia 1386 roku posłowie polscy podpisali w Wołkowysku dokument będący stwierdzeniem ze strony Korony, że Jagiełło został obrany królem i panem. Potwierdzono także jego przyszłe małżeństwo z królową Jadwigą.

Miasto na pograniczu

Drugiego lutego 1386 roku zjechali do Lublina panowie polscy oraz rycerstwo i okrzyknęli Jagiełłę, podążającego do Krakowa na ślub z Jadwigą i koronację, strażnikiem Królestwa Polskiego.
Lubelskie – do czasu zawarcia unii teren kresowy, narażony na najazdy Jadźwingów, Rusinów, Litwinówznalazło się teraz w centrum wielkiego państwa polsko-litewskiego. Z uwagi na niezwykle korzystne położenie na pograniczu tych dwóch politycznych organizmów, Lublin szybko wyrósł na jedną z gospodarczych stolic połączonych państw, miejsce spotkań kupców polskich, litewskich i ruskich. Obok wielkich możliwości penetracji terenów państwa litewskiego, jakie otwierały się przed kupiectwem lubelskim po unii w Krewie, przesunięcie granicy państwowej zlikwidowało także atmosferę niepokoju, jaka panowała na dawnym pograniczu. Przyczyniło się to do wzmożonej akcji osadniczej oraz rozwoju gospodarki towarowo-pieniężnej na terenie ziemi lubelskiej. W połączonym państwie Lublin uzyskał niezwykle dogodne położenie na granicy trzech różnych gospodarczo i kulturalnie obszarów Polski, Litwy i Rusi, którego zalety zarysowały się wyraźnie już w ciągu XIV wieku, ale które dopiero w stuleciach XV i XVI uczynić miało z Lublina jeden z pierwszych w Rzeczypospolitej i sławny w Europie ośrodek wymiany handlowej.

Lublin Jagiełły

W 1386 roku Władysław Jagiełło, przekroczywszy niedaleko Lublina granicę Polski, został tu, w Lublinie, przez szlachtę polską wybrany na króla Polski. Ślub Jagiełły i Jadwigi odbył się w Krakowie 18 lutego 1386 roku, a koronacja ochrzczonego, już katolickiego władcy Władysława Jagiełły – 4 marca tegoż roku.

Mając zapewne w pamięci fakt, że Lublin, jako pierwszy polski gród, powitał go jako pana i króla, Władysław Jagiełło okazywał miastu szczególne względy i łaskawość. Docenił przychylność mieszczan lubelskich i nadał im nowe, ważne przywileje. W 1392 roku tzw. prawo składu, zobowią­zujące wszystkich kupców przejeżdżających przez miasto do zatrzymania się w Lublinie przez osiem dni i wystawienia wiezionych towarów na sprzedaż. Dopiero po upływie okresu ośmiodniowego mogli ewentualnie z niesprzedanym towarem udawać się dalej. W praktyce pozwalało to kupcom lubelskim na wyku­pienie wiezionych tą drogą towarów i odsprzedanie ich dalej z włas­nym zyskiem. Ze składu lubelskiego korzystali kupcy tak z Turcji i Wołoszczyzny, którzy stąd, a nie ze Lwowa, woleli kierować się na zachód, jak również z Wrocławia, Śląska, Moraw i Czech. Gromadnie napływali do Lublina Włosi, Niemcy, Węgry, Francuzi, Szkoci, Ormianie. Dla cudzoziemskich i polskich kupców „był na połowie drogi położony Lublin dogodniejszem miejscem spotkania, niż Lwów”.
Przywilej ten został uzu­pełniony innym uprawnieniem z tego samego roku, w którym król ustana­wiał w Lublinie jarmark roczny szesnastodniowy, zaczynający się na osiem dni przed Zielonymi Świątkami i kończący się w osiem dni po nich.
Nieco później Władysław Jagiełło nawiązując do analogicznych przywilejów swoich poprzedników, przyznał w 1405 roku Lublinowi i jego kupcom zwolnienie od wszelkich ceł, nakładanych na wiezione towary na całym ob­szarze państwa. Przywilej ten miał szczególnie doniosłe znaczenie. Cła pobierane w różnych punktach na terenie kraju, były główną formą opodatkowania kupców przez państwo i zwolnienie od nich znakomicie pomnażało zyski z transakcji handlo­wych. Zwolnienie nadane przez Jagiełłę obowiązywało nie tylko w obrębie właści­wych ziem polskich, lecz także na obszarze ziem litewsko-ruskich, które po unii znajdowały się w jednych granicach państwowych z Polską. Pod względem zakresu było to więc ogromne poszerzenie dawnych skromniejszych przywilejów. Waga przywileju leżała i w tym, że było to zwolnienie nie na pewien określony czas, jak z reguły czytamy w ana­logicznych przywilejach dla innych miast, lecz na stałe.

Wotum dziękczynne

Po zwycięskiej bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku, Władysław Jagiełło ufundował w Lublinie w latach 1412–1426 dziękczynny kościół pw. Matki Boskiej Zwycięskiej i klasztor, osiedlając w nim pierwszy w mieście i pierwszy w Polsce żeński zakon św. Brygidy. Świątynia ta była pierwszym w Polsce pomnikiem grunwaldzkiej wiktorii, wzniesiona najprawdopodobniej rękami jeńców krzyżackich.

Wzniesienie ratusza

Za czasów panowania Władysława Jagiełły sytuacja Lublina zmieniła się radykalnie. Miasto umocniło się, miało już wprawdzie Radę Miejską, ale nabrała ona wówczas wyjątkowej rangi. Od 1401 roku Rada posługiwała się własną pieczęcią miejską. Miasto otrzymało także od króla nowy, murowany ratusz, który jako siedziba Rady po raz pierwszy został wymieniony w 1419 roku. Wcześniej posiedzenia odbywały się w domach prywatnych. Prawdopodobnie nowy ratusz wzniesiono w latach 1408–1419. Stał w rynku jako główna budowla miejska. Był murowany, jednopiętrowy i posiadał wieżę. Wewnątrz mieściły się dwie reprezentacyjne sale: radziecka i wójtowska. Obok ratusza znajdowały się jatki i kramy na skład towarów dla kupców.

Freski w kaplicy Świętej Trójcy

Lublin zawdzięcza Jagielle powstanie cennego, unikatowego w skali całej Europy i największego zabytku w mieście. Niewielki i dość skromny w swej formie architektonicznej budynek kaplicy pw. Świętej Trójcy na zamku królewskim w Lublinie, król rozkazał ozdobić bizantyńsko-ruskimi malowidłami ściennymi o bardzo wysokiej wartości artystycznej i niezwykle bogatym programie ikonograficznym. Freski ukonczono w 1418 roku.

Lublin w monarchii jagiellońskiej

Centralne położenie Lublina powodowało, że przebywający tu często Jagiellonowie załatwiali na lubelskim zamku sprawy o pierwszorzędnym znaczeniu państwowym. W 1421 roku król Władysław Jagiełło właśnie tutaj przyjmował posłów czeskich ofiarowujących mu koronę po zdetronizowanych niemieckich Luksemburgach.
Nie ulega wątpliwości, że Lublin i Lubelszczyzna odgrywały swoistą rolę w monarchii jagiellońskiej. Region ten położony był centralnie, w połowie drogi między Krakowem i Wilnem, dwiema stolicami zjednoczonego państwa, na skrzyżowaniu międzynarodowych szlaków handlowych wiodących z północy na południe i z zachodu na wschód. Mieszczanie lubelscy doskonale umieli wykorzystać swoje położenie i przez całe następne stulecie bogacili się na handlu czarnomorskim.


Opracowała Marzena Baum

Przypisy

 

 

Literatura

Cieślak F., Gawarecki H., Stankowa M. [red.], Lublin w dokumencie: 1317–1967, wybór źródeł, Lublin 1976.
Dobrzański J., Mazurkiewicz J. [red.], Dzieje Lublina. Próba syntezy, t. 1, Lublin 1965.
Gawarecki H., Gawdzik C., Lublin. Krajobraz i architektura, Warszawa 1964.
Kłoczowski J., Lublin po nadaniu prawa miejskiego, [w:] Dobrzański J., Mazurkiewicz J. [red.], Dzieje Lublina. Próba syntezy, t. 1, Lublin 1965.
Myśliński K., Czasy walki o samorząd, [w:] Dobrzański J., Mazurkiewicz J. [red.], Dzieje Lublina. Próba syntezy, t. 1, Lublin 1965.
Myśliński K., Lublin na dawnych szlakach handlowych, [w:] Radzik T., Witusik A.A. [red.], Lublin w dziejach i kulturze Polski, Lublin 2000.
Radzik T., Witusik A.A. [red.], Lublin w dziejach i kulturze Polski, Lublin 2000.
Riabinin J., Materiały do historii miasta Lublina 1317–1793, Lublin 1938.

Powiązane artykuły

Powiązane wydarzenia

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe