Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Lublin 1317–1474

Do 1317 roku Lublin był już znacznym ośrodkiem gospodarczym, w którym najważniejszą rolę odgrywały handel i rzemiosło. Ale dopiero przywilej lokacyjny z 1317 roku zapewnił miastu intensywny rozwój. Wydarzeniem, które zachwiało koniunkturą Lublina był najazd tatarski w 1341 roku, który zniszczył miasto. Walkę z najeźdźcami stoczył Kazimierz Wielki na prawym brzegu Bystrzycy; stąd nazwa wsi, a następnie dzielnicy – Tatary.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Przywilej lokacyjny

Dokument nadany Lublinowi w 1317 roku przez Władysława Łokietka poddawał organizację miasta pod regulację prawa magdeburskiego (niemieckiego). Mieszkańcy otrzymali na poprawę warunków materialnych zwolnienie z opłat celnych, a także zwolnienie od podatków na dwadzieścia lat. Była w tym zachęta dla osadników z dalszych stron do osiedlania się w mieście, które oferowało korzystne warunki dla rozwoju handlu. Zgodnie z nowymi regulacjami prawnymi w Lublinie utworzono wójtostwo. Wójt stawał się pierwszą osobą w mieście, był bogato uposażony, obdarzony szerokimi uprawnieniami i podległy bezpośrednio królowi. Równocześnie toczył się żmudny proces formowania się samorządu miejskiego.


Zobacz>>> najważniejsze dokumenty z historii Lublina

Znaczenie polityczne

Wielką szansą dla Lublina stała się zawarta w 1385 roku unia Polski z Litwą. Wtedy, po raz pierwszy w swoich dziejach, miasto było miejscem wydarzenia o międzynarodowym znaczeniu. Drugiego lutego 1386 roku spisano tu ostateczną umowę o poślubieniu przez królową Jadwigę Władysława Jagiełły i obraniu go królem Polski i Litwy. Lubelski zamek stał się widownią wielu wydarzeń politycznych: w 1421 roku czescy husyci ofiarowali tutaj Władysławowi Jagielle tron czeski po zdetronizowanym przedstawicielu niemieckiej dynastii Luksemburgów, Zygmuncie; w 1448 roku gościł tutaj, razem z najwybitniejszymi przedstawicielami kół politycznych Polski i Litwy, Kazimierz Jagiellończyk. Jego synowie pobierali na zamku nauki pod okiem Jana Długosza. W maju 1448 roku odbył się w Lublinie pierwszy zjazd panów polskich i litewskich. Podkreśleniem znaczenia politycznego miasta stało się podniesienie Lublina do rangi stolicy nowo powstałego województwa lubelskiego w 1474 roku.

Znaczenie gospodarcze

Lubelskie, do czasu zawarcia unii w Krewie – teren kresowy, znalazło się teraz w centrum wielkiego państwa polsko-litewskiego. Z uwagi na niezwykle korzystne położenie na pograniczu tych dwóch politycznych organizmów, Lublin szybko wyrósł na jedną z gospodarczych stolic połączonych państw, miejsce spotkań kupców polskich, litewskich i ruskich. Rozliczne prawa miejskie i przywileje otrzymywane przez miasto od kolejnych władców zasiadających na tronie Polski były jedną z głównych przyczyn ciągłego rozwoju i rozbudowy Lublina. Przyczyniły się także do uznania miasta za jeden z najważniejszych ośrodków handlu w Europie środkowo-wschodniej. Rozkwit handlowy miasta w XV wieku umożliwił utworzenie zwartej i jednolitej grupy społecznej, mieszczan, ludzi przynależnych do posiadającego własne prawa stanu mieszczańskiego, świadomych związków z własnym miastem.


Zobacz>>> wirtualną makietę 3D Lublina w XIV wieku

Rozbudowa miasta

Po 1317 roku dokonano przebudowy przestrzennej miasta. W dobie rządów króla Kazimierza Wielkiego Lublin otoczono murami obronnymi z istniejącymi do dziś bramami – Krakowską i Grodzką. Murowany zamek wyrósł przy baszcie i kaplicy zamkowej. Kaplica, pochodząca z fundacji Kazimierza Wielkiego, swoją świetność zawdzięcza Władysławowi Jagielle, który nakazał ozdobić ją freskami rusko-bizantyńskimi (ukończone w 1418 roku).
Na wzgórzu staromiejskim przebudowie w stylu gotyckim został poddany kościół oo. dominikanów (w 1342 roku), zaś na rynku wzniesiono murowany ratusz (w 1389 roku).
Jednocześnie Lublin zaczął rozbudowywać się poza murami miejskimi. W 1419 roku uposażono kościół i szpital św. Ducha, dzięki któremu miasto broniło się przed wybuchami epidemii. Od 1470 roku datuje się rozpoczęcie budowy kościoła i klasztoru oo. bernardynów.
Lublin podzielił także los innych europejskich miast średniowiecznych, które na przestrzeni całego stulecia trawione były licznymi epidemiami i klęskami żywiołowymi.
 
 

Opracowała Marzena Baum

Literatura

Rozwałka A., Niedźwiadek R., Stasiak M., Lublin wczesnośredniowieczny. Studium rozwoju przestrzennego, Warszawa 2006.
Riabinin J., Materiały do historii miasta Lublina 1317–1793, Lublin 1938.
 

Powiązane artykuły

Powiązane wydarzenia

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe