Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Lubelski Lipiec – strajk w lokomotywowni Lubelskiego Węzła Kolejowego

Strajk lokomotywowni Lubelskiego Węzła Kolejowego trwał od 16 do 19 lipca. Był to pierwszy na taką skalę protest kolejarski w dziejach PRL i jednocześnie najlepiej zorganizowany strajk w Lublinie w lipcu 1980 roku1. Wbrew powszechnemu mniemaniu nie był to jednak pierwszy w dziejach PRL strajk pracowników kolei.

Lublin. Komunikacja zastępcza podczas strajków w lipcu 1980 roku
Lublin. Komunikacja zastępcza podczas strajków w lipcu 1980 roku (Autor: Józefczuk, Grzegorz)

Spis treści

[RozwińZwiń]

Przed strajkiem w lipcu 1980 rokuBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Lipcowy strajk w lokomotywowni poprzedził krótki postój kolejarzy w maju 1980 roku. Piętnastego maja odbył się czterogodzinny protest. Kolejarze przerwali pracę, po tym jak nie otrzymali należnej premii. Dyrekcja tłumaczyła to niewykonaniem planu.

Lipcowy strajk wybuchł, ponieważ kolejarze uznali za bardzo trudną sytuację, w której się znaleźli. Skarżyli się na niedoinwestowanie kolei, na ciężkie warunki pracy, upadek autorytetu kolejarzy w stosunku do czasów przedwojennych oraz na preferowanie takich grup społecznych, jak milicja i wojsko. Od dłuższego czasu niezadowolenie narastało w lokomotywowni, gdzie od przełomu 1979 i 1980 roku istniały trwałe kontakty z KSS KOR w zakresie kolportażu bibuły2. Czesław Niezgoda i Zdzisław Szpakowski kolportowali „Robotnika”, „Głos” i „Biuletyn Informacyjny”3. Książki i czasopisma krążyły wśród załogi. Czesław Niezgoda podkreślał, że chodziło o wyrobienie w kolejarzach niezależnego myślenia i poczucia solidarności4.

Do strajku pracownicy przygotowywali się od kilku dni. Każdego dnia odbywały się spotkania grupy wtajemniczonych osób. Strajk przesuwano do chwili, aż było wiadomo, że kolejarze są gotowi i że protest się utrzyma5.

16 lipca 1980 roku, środaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Strajk rozpoczął się o godzinie 7.15 w lokomotywowni i w pierwszej fazie obejmował tylko część załogi, która pracowała przy naprawach lokomotyw spalinowych. W ciągu dnia do strajku dołączyły drużyny trakcyjne. Pierwszego dnia strajkowało ok. 800 osób6. Reprezentacja strajkujących przedstawiła listę swoich postulatów. Aktywnymi uczestnikami strajku byli: Czesław Niezgoda, Janusz Iwaszko, Czesław Bobel, Stanisław Dobosz, Zbigniew Figiel, Kazimierz Gontarczyk, Michał J. Kasprzak, Piotr Rosiak7 i w dwuznacznej roli Zbigniew Szpakowski8.

Pierwszego dnia strajku pociągi z innych węzłów PKP dojeżdżały do Lublina. Lokomotywy były przetaczane i doczepiane z drugiej strony. Ruch pociągów, choć z niewielkim opóźnieniem, był utrzymany. Kolejarze z Lublina zauważyli, że w ten sposób strajk nie odniesie żadnego skutku.

Postulaty strajkoweBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Pracownicy lokomotywowni żądali podwyżki pensji o 1300 złotych dla wszystkich pracowników. Oprócz tego zgłaszali postulat wprowadzenia wolnych sobót, wprowadzenia jawności nagród i awansów, obniżenia wieku emerytalnego do 55 lat dla maszynistów i pomocników ze względu na ciężkie warunki pracy. Kolejarze postulowali poprawę warunków socjalno-bytowych: zrównanie zasiłków rodzinnych z zasiłkami milicji i wojska, wprowadzenia dodatku drożyźnianego, poprawy zaopatrzenia w mięso i wędliny, zaopatrzenia sklepu na terenie parowozowni w lepsze gatunki mięsa i wędlin. Żądania dotyczyły także zmiany dotychczasowej Rady Związku Zawodowego Kolejarzy i zastąpienia jej reprezentacją wybraną oddolnie. Postulat ten był bardzo ważny dla kolejarzy. Rada Zakładowa była odgórnie narzucona, nie spełniała żądań pracowników ani nie reprezentowała ich interesów9. Pracownicy domagali się także zakazu wstępu funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa na zakład w czasie strajku oraz gwarancji bezpieczeństwa i niewyciągania konsekwencji wobec wszystkich strajkujących10. Jednocześnie kolejarze gwarantowali w postulatach zapewnienie ładu, porządku i dyscypliny podczas strajku.

17 lipca 1980 roku, czwartekBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Strajk kolejarzy rozpoczęty w lokomotywowni uniemożliwił funkcjonowanie Lubelskiego Węzła Kolejowego. Do strajku dołączyły następne służby – wagonownia, służba drogowa i inne. Strajkowało około 2000 osób. Pociągi przestały jeździć. Kierownictwo PKP przysłało ekipy z innych węzłów, by w ten sposób zlikwidować strajk. Nie doszło do kontaktu między lubelskimi maszynistami a ekipami z zewnątrz. Można przypuszczać, że było to działanie czysto psychologiczne, obliczone na wywarcie presji na strajkujących kolejarzy. Stojące lokomotywy stały się powodem plotki – legendy – że kolejarze w Lublinie przyspawali je do torów.

Plotka, analogiczna do tej z okresu wydarzeń w Ursusie w 1976 roku, raczej nie była rozpropagowana przez Radio Wolna Europa jako sprawdzona informacja, ale była konfabulacją powstałą z potrzeby interpretacji nienaturalnego w funkcjonowaniu kolei postoju lokomotyw i pociągów. Ślad takiej (kolejnej?) plotki, związanej z chwilowym protestem na PKP w Chełmie w lipcu 1980 roku, odnaleźć można w „dzienniku pokładowym” Jacka Kuronia.

Kolejarze powołali służby ochrony zakładu złożone z kilkunastoosobowych patroli uzbrojonych w ciężkie narzędzia11. Strajkujący obawiali się ewentualnych prowokacji. Szczególnie pilnowano czterech cystern z benzyną, które stały na stacji towarowej. W okolicy ulicy Nowy Świat zgromadziły się siły milicyjne.

18 lipca 1980 roku, piątekBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Trzeciego dnia w strajku wzięła udział niemal cała załoga – 2390 osób na 2410 zatrudnionych pracowników12. Pociągi dojeżdżały tylko do stacji w Motyczu, dalszy dojazd do Lublina odbywał się autobusami PKS, o ile były podstawiane. Trasa kolejowa do Lublina obsługiwana była przez kolejarzy z Dęblina. Odbyło się spotkanie strajkujących z wiceministrem transportu Januszem Kamińskim oraz wicewojewodą Zdzisławem Słotwińskim. Na placu lokomotywowni wiceminister wzbudził zdecydowane reakcje protestujących, mówiąc, że może objechać lubelski węzeł kolejowy. W efekcie Janusz Kamiński „uciekł” z lokomotywowni, a negocjatorem ze strony władz został Władysław Główczyk, dyrektor Dyrekcji Okręgowej PKP w Lublinie.

19 lipca 1980 roku, sobotaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Strajkujący kolejarze osiągnęli porozumienie z dyrekcją. Podwyżki płac były niższe niż postulowane 1300 złotych. Kolejarze otrzymali 600 złotych podwyżki dla członków drużyn trakcyjnych i 400 złotych dla pracowników innych służb. Osiągnięto możliwość przeprowadzenia nowych wyborów do Rady Zakładowej. Zgoda władz na przeprowadzenie oddolnych wyborów była niewątpliwym sukcesem strajkujących. Organizatorzy strajku (komitet strajkowy) otrzymali gwarancje bezpieczeństwa. Kolejarze nie podpisali porozumienia, ale uzgodnienia zapadły o godzinie 18.00. Dwie godziny później ruszyły pociągi.

PrzypisyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

1 M. Dąbrowski, Lubelski Lipiec, [w:] Przed sierpniem był lipiec. Historia i teraźniejszość „Solidarności” na Lubelszczyźnie. Materiały z sympozjum związkowego, red. J. Kaczor, Lublin 2000, str. 47.
2 Tamże, str. 43.
3 W. Chudy, Relacje – dokumenty, „Miesiące. Przegląd Związkowy” 1981, nr 1, str. 19.
4 M. Dąbrowski, Lubelski Lipiec 1980, Lublin 2006, str. 73.
5 Tamże, str. 121.
6 Tamże.
7 M. Dąbrowski, NSZZ Solidarność. Region Środkowo-Wschodni w latach 1980–1981, Lublin 2014, s. 91.
8 Zdzisław Szpakowski (1930–2001), wykształcenie średnie techniczne (ślusarz mechanik), maszynista w parowozowni, a następnie w lokomotywowni PKP Lublin, w lipcu 1980 roku współorganizator strajku w lokomotywowni PKP Lublin; od lutego 1981 roku członek Komisji Zakładowej (Oddziałowej) NSZZ „Solidarność” w lokomotywowni PKP Lublin oraz Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” Węzła PKP Lublin. Według materiałów archiwalnych i zapisów ewidencyjnych zachowanych w IPN, od 20 XI 1973 roku figurował jako kandydat na tajnego współpracownika, a od 14 XII 1973 roku jako tajny współpracownik o pseudonimie „Julek” (nr rejestracyjny 16003) w ewidencji Wydziału III, a nast. Wydziału III „A” KW MO w Lublinie; data zdjęcia z ewidencji: 26 VIII 1980 roku. Patrz: IPN Lublin, sygn. Lu 00103/338 (lub mikrofilm: Lu 00228/1351), t. 1–2, teczka personalna i teczka pracy tajnego współpracownika pseudonim „Julek” (autorem notatki biograficznej jest M. Dąbrowski).
9 W. Chudy, Relacje – dokumenty, „Miesiące. Przegląd Związkowy” 1981, nr 1, str. 19.
10 A. Niewczas, Kalendarium, „Miesiące. Przegląd Związkowy” 1980, nr 1, str. 8.
11 M. Dąbrowski, Lubelski Lipiec 1980, Lublin 2006, str. 123.
12 Tamże, str. 130.
 

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Dąbrowski M., Lubelski Lipiec 1980, Lublin 2006.
Niewczas A., Kalendarium, „Miesiące. Przegląd Związkowy” 1981, nr 1.
Chudy W., Relacje – dokumenty, „Miesiące. Przegląd Związkowy” 1981, nr 1.
Dąbrowski M., Lubelski Lipiec, [w:] Przed sierpniem był lipiec. Historia i teraźniejszość „Solidarności” na Lubelszczyźnie. Materiały z sympozjum związkowego, red. J. Kaczor, Lublin 2000.

Powiązane artykuły

Audio

Historie mówione

Inne materiały

Słowa kluczowe