Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Lotnictwo na Lubelszczyźnie

Lubelszczyzna jest regionem trwale i od bardzo dawna związanym z wszelkiego rodzaju działalnością lotniczą. W naszym regionie były lub są zlokalizowane tak rozmaite rodzaje aktywności lotniczej, jak przemysł lotniczy, lotnictwo wojskowe, w tym szkolenie kadr dla lotnictwa, a także szkolnictwo cywilne połączone ze sportową działalnością lotniczą. Lubelszczyzna może się również pochwalić wybitnymi postaciami lotniczej historii Polski, nie tylko związanymi zawodowo z regionem, ale też pochodzącymi stąd, a których kariera rozwinęła się poza Lubelszczyzną, jak inż. Zygmunt Puławski czy bracia Żurakowscy: inż. Bronisław Żurakowski i pilot doświadczalny Janusz Żurakowski.

 

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Przemysł lotniczy

Lublin jest miastem, w którym najwcześniej w niepodległej Polsce, bo już w 1920 roku, podjęto produkcję samolotów. Odbywało się to w Zakładach Mechanicznych Plage & Laśkiewicz, w których początkowo produkowano samoloty Ansaldo A–1 Balilla i A–300 na licencji włoskiej. Od połowy lat 20. rozpoczęto produkcję konstrukcji własnych, głównie autorstwa Jerzego Rudlickiego, oznaczane symbolem „R” i marką „Lublin”. Do najbardziej znanych należy samolot towarzyszący Lublin R–XIII budowany dla wojska w dużych seriach, pasażerski R–XVI wraz sanitarną wersją R–XVIb czy prototyp samolotu torpedowego Lublin R–XX. Na fali nacjonalizacji przedsiębiorstw w latach 30., również i Zakłady Mechaniczne Plage & Laśkiewicz zostały upaństwowione i przekształcone w Lubelską Wytwórnię Samolotów, produkującą samoloty LWS–3, LWS–5 czy LWS (RWD–14) Czapla. Poza Lublinem również Biała Podlaska stanowiła ośrodek produkcji lotniczej (Podlaska Wytwórnia Samolotów), z kilkoma słynnymi produktami, jak samolot myśliwski PWS–A, samolot myśliwski PWS–10, samolot szkolny PWS–26 będący legendą przedwojennego szkolnictwa lotniczego, czy duże serie licencyjne samolotu RWD–8pws. Na terenie Lublina znajdowały się zakłady pomocniczego przemysłu lotniczego produkujące wyposażenie lotnicze: Wytwórnia Wyrzutników do Bomb inż. Władysława Świąteckiego i Lubelska Wytwórnia Części Lotniczych Władysława Stelmaszyka, a także remontowe Centralne Warsztaty Aeroklubowe. W okresie powojennym, pomimo zniszczenia przedwojennych fabryk lotniczych, Lubelszczyzna zachowała rolę terenu produkcji lotniczej dzięki założeniu w Świdniku zakładów WSK PZL Świdnik, produkującego początkowo elementy samolotów myśliwskich MiG–15 (LiM–1/LiM–3), a następnie specjalizującego się w produkcji śmigłowców, osiągając w latach 70. pozycję największego producenta śmigłowców w Europie. Sztandarowymi produktami wytwórni świdnickiej były śmigłowce Mi–2, a obecnie W–3 Sokół i SW–4.

Lotnictwo wojskowe

Na terenie Lubelszczyzny w okresie międzywojennym nie stacjonowały bojowe jednostki lotnicze, była jednak ważnym elementem lotniczego szkolnictwa, dzięki Szkole Orląt w Dęblinie i tamtejszym jednostkom treningowym. Uczelnia dęblińska wychowała i wykształciła olbrzymią rzeszę doskonałych lotników, którzy zdali egzamin rzeczywistych warunków bojowych podczas II wojny światowej. W systemie wojskowego szkolnictwa lotniczego ważną rolę, jako pierwszy etap szkolno-selekcyjny, odgrywała działalność Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, której lotnisko, wybudowane pod Świdnikiem, było największym ośrodkiem tego typu w ówczesnej Polsce i dało początek lotniczej historii Świdnika. Lotniczym wojskowym elementem zlokalizowanym na Lubelszczyźnie była także baza lotnicza Małaszewicze, czy w roku 1945 lotnisko w Dysie pod Lublinem, z którego przez kilka miesięcy operował PLM „Warszawa”. Po wojnie, oprócz reaktywacji szkoły dęblińskiej, szkolnictwo lotnicze prowadzone było w Technicznej Oficerskiej Szkole Wojsk Lotniczych Zamościu i w 61 LPSzB w Białej Podlaskiej.

Sport

Lubelszczyzna ma także duże tradycje w sporcie lotniczym. Historia Aeroklubu Lubelskiego i Aeroklubu Świdnik wywodzi się z tradycji przedwojennego Lubelskiego Klubu Lotniczego, działającego przy Zakładach Mechanicznych Plage & Laśkiewicz. Tradycja jest bogata, a najlepszym tego przykładem jest kontynuacja Lubelskich Zimowych Zawodów Samolotowych, będących najstarszą kontynuowaną imprezą sportowo-lotniczą w Polsce i jedyną konkurencją lotniczą rozgrywaną w zimie.
 

Opracował: Janusz Dołęga