Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Książki Ojca Pawła Ruszla poświęcone relikwii Drzewa Krzyża Świętego (1649, 1655, 1656)

Z historią Lublina związana jest nierozerwalnie historia relikwii Drzewa Krzyża Świętego. Jest ona spisana w dwóch dziełach ojca Pawła Ruszla, lubelskiego dominikanina: „Fawor niebieski” (1649) i „Skarb nigdy nie przebrany kościoła Ś. katolickiego krzyż Pański”, (1655, 1656). Drugie z wymienionych dzieł składało się z trzech części. Dwie pierwsze części „Skarbu” były wydrukowane we wspólnym tomie w 1655 roku, natomiast trzecia część zatytułowana  „Księga o cudach wielkich” ukazała się w roku 1656. Druki zostały wytłoczone w lubelskiej Drukarni Jana Wieczorkowicza.

 

 

Autor tych książek, ojciec Paweł Ruszel (1593 – 1658), doktor teologii, regens studium generalnego w latach 1644-48, gorliwy krzewiciel kultu relikwii Św. Krzyża, był w lubelskim klasztorze Dominikanów opiekunem relikwii. Słynął z wielkiej pobożności, dobroci. Prowadził życie nadzwyczaj ascetyczne: przez trzydzieści lat nie jadł mięsa, a trzy razy w tygodniu pościł o chlebie i wodzie, biczował się do krwi i spał na gołych deskach. Słynął z wielkiej pobożności, dobroci. [1]

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

„Fawor niebieski” (1649)

Oto pełny tytuł pierwszej z książek Ojca Pawła Ruszla: „Fawor niebieski Pod czás Szczęśliwey Elekcyiey, na Krolestwo Polskie Páná nászego miłośćiwego Iana Kazimierza Krola Szwedskiego. Miastu Lublinowi, czasu gwałtownego niebezpieczństwá od swawolnych Kozakow/ cudownym sposobem/ Roku 1648 die 10 Nouembr od Boga pokazany”.

 

Strona tytułowa "Fawor niebieski pod czas szczęśliwey elekcyiey..."

Ostatnia strona z publikacji "Fawor niebieski pod czas szczęśliwey elekcyiey..."


Książka ta opowiada o cudzie przypisywanym Drzewu Krzyża Św. z kościoła  OO. Dominikanów, który miał spowodować zawrócenie wojsk Chmielnickiego w roku 1648 z drogi do Lublina.

Hieronim Łopaciński opisując te wydarzenia w wydanym pośmiertnie artykule „Z czasów wojen kozackich” [2] powołuje się na książkę ojca Pawła Ruszla. Należy zwrócić uwagę, że książka „Fawor niebieski” opisywała zdarzenia, które miały miejsce w Lublinie zaledwie rok wcześniej. W bazylice Dominikanów możemy obejrzeć na znajdującym się tam obrazie wydarzenia opisane przez ojca Ruszla. Książka została wytłoczona w Drukarni Jana Wieczorkowicza w roku 1649.

Odbitka relikwii z książki „Fawor niebieski”

Do książki „Fawor niebieski” była dołączona osobna, rozkładana plansza z odciśniętym w naturalnej wielkości wizerunkiem relikwii drzewa Krzyża Świętego. Wszystko wskazuje na to, że zachowany wizerunek relikwii powstał jako odcisk z wyrzeźbionej z niezwykłą precyzją repliki relikwii. Być może, żeby uzyskać maksymalną wierność na relikwię nałożono trochę farby, a następnie odciśnięto na papierze. Uzyskana odbitka posłużyła jako wzór do zrobienia drzeworytu będącego kopią relikwii. Ten drzeworyt  posłużył do odbijania kolejnych kopii relikwii. Niestety, w egzemplarzu „Faworu niebieskiego” znajdującym się  w klasztorze brak odbitki. Odbitka natomiast przechowywana jest w Gabinecie Rycin Muzeum Lubelskiego. [3]

 



O jeszcze innej rycinie przedstawiającej wizerunek relikwii, znajdującej się w Księdze bractwa Krzyża Świętego pisze ks. Ambroży Wadowski: na pierwszej zaś karty stronicy jest naklejona w półarkuszowej formie rycina pięknie piórkiem narysowana, a przedstawiająca wizerunek cudownej relikwii drzewa Krzyża Św. U góry, w półkole nad tym wizerunkiem jest napis: „Crux mihi certa salus. Hoc Signum Crucis erit in Coelo Cum Dominus ad judicandum venerit. Crux mihi refugium”. U spodu wizerunku jest pięć tarczy, po dwie z boku, a jedna pod wizerunkiem. [4]

„Skarb nigdy nie przebrany” (1655, 1656)

Był to trzyczęściowy tom drukowany partiami. Pierwsze dwie ukazały się w jednej księdze w 1655 roku. Ostatnia – trzecia część „Księga o cudach wielkich” w roku 1656.

 


Książkę tę opisuje Paweł Gdula: „Skarb nigdy nieprzebrany” [ukazał się]  w 3 księgach: s. 386 + 166 + 75, nlb 24: 12 ilustracji bardzo prymitywnych, druk gotyk zamazany. [5]

„Skarbu” Tom 1 i 2 (1655)

 

Pokaż treść!Oto pełny tytuł pierwszej księgi (tom 1 i 2):  „SKARB Nigdy nieprzebrâny Kosćioła Swiętego Katholickiego. KRZYZ PANSKI, O ktorym tu są Trzy Księgi, z Doktorow, Swiętych, y Historykow poważnych nápisáne. Przez X. Páwła Rußlá Pismá Swiętego Doktorá Zakonu Kaznodźieyskiego, Promotorá Drzewá Krzyża S. Lubelskiego. Z okázyey wielkich Cudow tego Drzewa Krzyża Chrystusowego, ktorego się wielka Cześć w Lubl: w Kośćiele Oycow tegoż Zakonu cudownym sposobem znáyduie, z osobliwey y dziwney Prowidentiey Boskiey  ku obronie, y niewypowiedzianey poćiesze wszystkiego Królestwá Polskiego. Za Dozwoleniem Starszych. W LUBL: w Druk: Ianá Wieczorkowicza I.K.M. Typ. R. Pańskiego 1655".

 

 

 


Jest to składająca się z 2 części (Tom 1 i 2) historia relikwii Krzyża Świętego, które przez wieki były przechowywane w klasztorze Dominikanów. Swoje dzieło ukończył Paweł Ruszel na dwa lata przed śmiercią. Ksiądz Ambroży Wadowski o dziele O. Pawła Ruszla napisał, że były to nie tylko uczone i pobożne wywody o Krzyżu Ś., lecz po raz pierwszy stu przeszło cudów opis [uzyskany] na protokularnych zeznaniach. [6]

„Skarbu” Tom 3: „Księga o cudach wielkich” (1656)

Trzecia część „Skarbu...” dotyczy również cudów jakie zdarzyły się za sprawą relikwii. W książce tej znajdujemy opisy ceremonii towarzyszące wystawieniom relikwii, jak również zapis różne filozoficznych dysput. Najważniejsza część dzieła poświęcona jest historii wędrówki relikwii od Konstantynopola poprzez Kijów, aż do Lublina. Znajdujemy tu też jedyny czytelny zapis inskrypcji, jaka została umieszczona na krypcie biskupa Andrzeja. Cytaty z dzieła o. Ruszla zostały wykorzystane przy namalowanych w Bazylice Dominikanów scenach przedstawiających cuda związane z relikwią. Książka ta  została wytłoczona w Drukarni Jana Wieczorkowicza w roku 1656. [7]

 

Strony tytułowa trzeciej księgi "Skarb nigdy nie przebrany kościoła swiętego katholickieg..."

Ilustracja przedstawiające niezwykłe zwierzę w którym zawiera się Męka Pańska z "Skarb nigdy nie przebrany kościoła swiętego katholickieg..."

 

Pierwsze ilustracje wśród druków lubelskich

W książce „Księga o cudach wielkich”  pojawiły się po raz pierwszy wśród druków lubelskich ilustracje, było ich 12.

Paweł Gdula określa je jako „bardzo prymitywne”. [8] Przedstawiały one Chrystusa na krzyżu, anioły unoszące krzyże z koroną, postacie ludzkie i wszystkie instrumenty Męki Pańskiej. Na stronie 183 księgi jest intrygująca ilustracja przedstawiająca niezwykłe zwierzę będące tworem wyobraźni ilustratora.

 

Opracował Tomasz Pietrasiewicz
Redakcja Alicja Magiera, Agnieszka Wiśniewska

 

Przypisy

[1] August Grychowski, Lublin i Lubelszczyzna w życiu i twórczości pisarzy polskich, Lublin 1974, s. 56.
[2] Przegląd Historyczny, T. IX, s. 228.
[3] http://www.zameklublin.pl/index.php?r=1729&l=pl&id=5075&x&PHPSESSID=b6f04be70803d6227399603902798f80, 10.06.2009.
[4] Ks. Jan Ambroży Wadowski, Kościoły lubelskie. Na podstawie źródeł archiwalnych, Kraków 1907, s. 273.
[5]
Paweł Gdula, Drukarstwo lubelskie, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska”, 1957, s. 53.
[6] Ks. Jan Ambroży Wadowski, dz. cyt., s. 268.
[7] ?
[8] Paweł Gdula, dz. cyt., s. 53.

 

Literatura

Przegląd Historyczny, T. IX, s. 228.

Gdula Paweł, Drukarstwo lubelskie,  „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska”, 1957.

Grychowski August,  Lublin i Lubelszczyzna w życiu i twórczości pisarzy polskich, Lublin 1974.

Wadowski Jan Ambroży, Kościoły lubelskie. Na podstawie źródeł archiwalnych, Kraków 1907.

http://www.zameklublin.pl/index.php?r=1729&l=pl&id=5075&x&PHPSESSID=b6f04be70803d6227399603902798f80, 10.06.2009.