Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Kraśnik – historia miasta



Kraśnik leży na południowy zachód od Lublina. W mieście krzyżują się dwie drogi krajowe: Lublin–Kielce i Lublin–Rzeszów.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

HISTORIA

Dane demograficzne wraz z danymi o strukturze etnicznej
Kraśnik to dwie odległe od siebie o kilka kilometrów dzielnice położone na wzgórzach okalających dolinę Wyżnicy (Wzgórza Urzędowskie). W okolicach miasta swój początek ma Roztocze Zachodnie.

 
Liczba ludności w Kraśniku w latach 1827–1899 

1827 rok

1856 rok

1865 rok

1869 rok

1880 rok

1890 rok

1895 rok

1899 rok

3333

3309

3886

3957

4709

5540

6009

6476

 

Zróżnicowanie narodowo-wyznaniowe w Kraśniku w 1865 i w 1904 roku

1865 rok

1904 rok

Ogółem

Chrześcijanie

Żydzi

%

Ogółem

Prawosławni

Katolicy

Żydzi

%

Ewangelicy

3886

1735

2151

55,4

6360

8

2880

3472

54,6

209

 

Kalendarium

1377 – pierwsza wzmianka o Kraśniku; król Ludwik Węgierski nadał królewskie miasto Kraśnik Iwanowi i Dymitrowi Gorajskim (nadanie prawa magdeburskiego);

1401 – po zmarłym Dymitrze, Kraśnik w spadku dostała wdowa Beata;
1403 – pierwsza wzmianka o kościele parafialnym pw. św. Pawła;
1405 – ślub Anny, córki Dymitra, i Andrzeja Tęczyńskiego, kasztelana wojnickiego; Kraśnik jako wiano Anny przeszedł do mężnego rodu Tęczyńskich (do 1563 roku);
1468 – Jan z Rabsztyna Tęczyński sprowadził kanoników regularnych; utworzono pierwszą szkołę w Kraśniku;
1499 – najazd Tatarów;
1531 – Jan Tęczyński ufundował drewniany kościół szpitalny pw. św. Ducha i szpital dla ubogich;
1564 – śmierć Jana Tęczyńskiego; Kraśnik przeszedł w ręce książąt Olelkiewiczów-Słuckich;
1590 – oddanie do użytku pierwszego wodociągu zaopatrującego miasto i zamek w wodę;
1593 – zniesienie przez księcia Aleksandra Słuckiego zakazu osiedlania się Żydów w mieście; wybudowanie pierwszej synagogi, domu rabina i domu kantora; Kraśnik na krótko przeszedł w ręce Radziwiłłów;
1604 – Zofia Słucka, żona Janusza Radziwiłła, podarowała obciążone długami dobra kraśnickie Janowi Zamoyskiemu; w rękach Zamoyskich Kraśnik pozostał do 1866 roku;
1628 – zaraza w mieście;
1648 – najazd Kozaków;
1657 – najazd Szwedów, którzy zniszczyli i zrabowali miasto;
1746 – wielki pożar w mieście;
1796 – po III rozbiorze Polski Kraśnik znalazł się w zaborze austriackim;
1809 – ziemia lubelska i Kraśnik zostały włączone do Księstwa Warszawskiego;
1810 – Kraśnik został siedzibą powiatu;
1816 – Kraśnik wszedł w skład obwodu zamojskiego z siedzibą w Janowie Lubelskim;
1863 – powstanie styczniowe, atak mieszkańców (wspólnie z powstańcami) na koszary rosyjskie, w odwecie za to władze carskie zlikwidowały zakon kanoników regularnych;
1878 – w ramach restrykcji carskich za udział w powstaniu styczniowym Kraśnik utracił prawa miejskie;
1907 – w Kraśniku została utworzona ochotnicza straż pożarna;
1914 – krwawe walki armii rosyjskiej i austriackiej; powstaje pierwsza cegielnia, działająca do dnia dzisiejszego;
19 lipca 1915 – po przegranej bitwie z Austriakami Rosjanie ostatecznie, po przeszło stu latach, opuścili Kraśnik;
1915 – miasto otrzymało połączenie kolejowe z Lublinem i Rozwadowem;
1917 – ukonstytuowała się pierwsza Miejska Rada Narodowa; zainstalowano oświetlenie elektryczne ulic;
1918 – utworzono gimnazjum w Kraśniku;
3 listopada 1918 – Kraśnik ponownie otrzymał prawa miejskie;
1922 – w mieście stacjonuje na stałe 24 Pułk Ułanów;
1936 – Kraśnik miał 43,1 km² powierzchni i 12 923 mieszkańców;
1937 – Kraśnik włączono do Centralnego Okręgu Przemysłowego;
15 września 1939 – Kraśnik został zajęty przez wojska niemieckie; obok osiedla fabrycznego hitlerowcy utworzyli obóz koncentracyjny, będący oddziałem obozu na Majdanku; zginęło tam około 8 tys. więźniów, głównie pochodzenia żydowskiego;
1939–1945 – Kraśnik był ważnym ośrodkiem ruchu oporu; w mieście i okolicy działały oddziały partyzanckie AK, AL, GL i NSZ;
28 lipca 1944 – koniec okupacji niemieckiej;
1948 – na bazie Fabryki Amunicji Dąbrowa-Bór utworzono Kraśnicką Fabrykę Wyrobów Metalowych (obecna Fabryka Łożysk Tocznych – Kraśnik S.A.); rozbudowano osiedle robotnicze, nadając mu nazwę Kraśnik Fabryczny;
1950 – utworzono Zasadniczą Szkołę Metalową i Technikum Mechaniczne nr 1;
1953 – uruchomiono szpital w dzielnicy fabrycznej;
1 stycznia 1954 – Kraśnik Fabryczny otrzymał prawa miejskie;
1954 – powstało Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Reja w Kraśniku Fabrycznym;
1958 – rozpoczęto budowę dzielnicy mieszkaniowej Koszary;
1960 – zorganizowano Zasadniczą Szkołę Zawodową;
1969 – przekazano do użytku szpital powiatowy;
1 października 1975 – Kraśnik i Kraśnik Fabryczny połączono w jedno miasto.

ZABYTKI BUDOWNICTWA I ARCHITEKTURY

Wykaz zabytków

– kościół parafialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny z XV wieku. Wnętrze świątyni z renesansowym ołtarzem głównym, stallami z I połowy XVII wieku oraz rokokowymi i barokowymi ołtarzami bocznymi;

– klasztor kanoników regularnych z XV wieku, rozbudowany w XVI i XVII wieku;

– synagogi z 1654 roku i z XIX wieku, zachowały się bimy i fragmenty polichromii;

– pozostałości zamku na wzgórzu zwanym Zamczyskiem;

– rynek; zachował się średniowieczny, czworoboczny układ z 7 narożnymi ulicami; ocalały XIX-wieczne domy oraz północna pierzeja rynku z oberżą zbudowaną w 1837 roku przez Zamoyskich;

– cmentarze przy ul. Cegielnej i Cmentarnej z klasycystycznymi nagrobkami z XIX wieku;

– ślady dawnych obwarowań miejskich przy ul. Podwale.


Opracowała Aleksandra Duź

ŹRÓDŁA

Dąbrowski R., Mniejszości narodowe na Lubelszczyźnie w latach 1918–1939, Kielce 2007.
Koprukowniak A., Obraz miasteczek lubelskich 1795–1915, [w:] Koprukowniak A. (red.), Miejskie społeczności lokalne w Lubelskiem 1795–1918, Lublin 2000.
Szymanek W., Z dziejów Kraśnika i okolic w okresie okupacji niemieckiej w latach 1939–1944, Kraśnik 1989.
Trzciński A., Śladami zabytków kultury żydowskiej na Lubelszczyźnie, Lublin 1990.
Żbikowski A., Tomaszewski J., Żydzi w Polsce, Warszawa 2001.
 
Źródła internetowe (stan na 2008 rok)
http://krasnik.pl/index.php?id=67
http://www.regionalista.pl/zydzi.htm